Inleiding
Energielabels zijn sinds 2007 verplicht bij de verkoop of verhuur van woningen in Nederland. Deze labels geven een overzicht van de energiezuinigheid van een woning en spelen een steeds belangrijkere rol in de woningmarkt, zowel voor kopers als verhuurders. In 2019 was ruim 47% van de gelabelde woningvoorraad energiezuinig (label A of B), terwijl het aandeel energie-onzuinige woningen (labels E, F en G) was gedaald tot 16%. Deze ontwikkeling reflecteert het succes van beleidsmaatregelen zoals verplichte energielabels bij verkoop of verhuur en de toegankelijkheid van het certificeren.
Deze artikel geeft een overzicht van de situatie rondom energielabels in 2019, met aandacht voor het labelsysteem, de toepassing in de praktijk, de verdeling per woningtype en beleidsmaatregelen. Daarnaast wordt ingegaan op de betekenis van energielabels voor woningeigenaren en huurders, inclusief kosten en vereisten.
Energielabels: Wat zijn ze en hoe werken ze?
Het energielabel is een document dat een duidelijke en standaardmatige weergave geeft van de energieprestatie van een woning. Het label bestaat uit een lettercode van A t/m G, waarbij A staat voor de meest energiezuinige woningen en G voor de minst efficiënte. Energielabels zijn ontworpen om kopers, verhuurders en huurders in staat te stellen een vergelijkbare energieprestatie te beoordelen op basis van een standaardmethode.
Het energielabel is meer dan alleen een letter. Het is een informatief document van meerdere pagina’s met details over de thermische eigenschappen van de woning, energieverbruik en mogelijke verbetermaatregelen. De informatie op het label helpt bijvoorbeeld bij het inschatten van mogelijke besparingen op de energierekening en helpt bij het plannen van renovaties of verbetermaatregelen.
In 2019 gold het oude labelsysteem, waarbij energielabels een cijferreeks gingen van A tot G. Het nieuwe systeem, ingevoerd in 2021, maakt gebruik van een schaal tot A++++, waarbij het label energiezuiniger is naarmate er meer plussen zijn. Deze wijziging betekent dat het nieuwe energielabel moderner, uitgebreider en beter afgestemd is op werkelijke energieprestaties. In 2019 was het oude systeem nog van kracht, en waren labels geregistreerd op basis van aannames en standaardwaardes.
Toepassing en verplichting van energielabels
Sinds 2008 is een energieprestatiecertificaat (EPC) verplicht bij de verkoop van een woning. Sinds 2015 geldt deze verplichting ook bij verhuur. Deze maatregel heeft geleid tot een toegenomen aandacht voor energiezuinigheid in de woningmarkt. In 2019 was ruim 48% van de totale woningvoorraad voorzien van een energielabel, wat aantoont dat de regelgeving effectief was geweest. Meergezinswoningen (64%) hadden vaker een label dan ééngezinswoningen (40%).
Energielabels zijn verplicht bij verkoop of verhuur sinds 2008 bij verkoop en sinds 2015 bij verhuur. Deze verplichting is onderdeel van de uitvoering van de EU-richtlijn 2002/91/EG, die Nederland heeft omgezet in het Besluit energieprestatie gebouwen (BEG) en de Regeling energieprestatie gebouwen (REG). Deze regelgeving legt ook de basis voor het energielabelsysteem in Nederland.
Een belangrijk verschil in de praktijk is het onderscheid tussen een voorlopig en definitief energielabel. Een voorlopig energielabel wordt vaak gebruikt in de nieuwbouw, op basis van schattingen en zonder fysiek onderzoek. Het is niet rechtsgeldig bij verkoop of verhuur. Een definitief energielabel is daarentegen gebaseerd op een fysieke inspectie van de woning en is officieel geldig bij transacties.
Energielabels per woningtype in 2019
In 2019 was er een duidelijke variatie in energielabels per woningtype. De categorie ‘flatwoningen en appartementen’ had het hoogste percentage woningen met label A of B (42%), gevolgd door twee-onder-een-kapwoningen en tussenwoningen (beide 40%). Het laagst was het percentage energiezuinige woningen in de categorie ‘overige woningen’ (20%), waarbij vaak sprake is van niet-zelfstandige woonruimten.
Vrijstaande woningen bleken relatief vaak ‘rode’ labels (E, F en G) te hebben (32%), terwijl hoek- en tussenwoningen vaker middenmoters (C en D) hadden. Deze verdeling kan verschillende factoren reflecteren, zoals de ouderdom van de woningen, de toepassing van isolatiemaatregelen en de bouwtechnologie.
De meeste energielabels zijn geregistreerd in 2009, toen veel woningbouwcorporaties hun woningbestanden lieten doorlichten. Deze labels zijn echter sinds 2020 inmiddels vervallen, behalve als de woning later is herlabeled na renovatie of verbetermaatregelen. In dat geval wordt het oude label overschreven om dubbeltellingen te voorkomen.
Toekomstige veranderingen in het energielabelsysteem
Per 1 januari 2021 trad een wijziging in het labelsysteem in werking. Het nieuwe energielabel is nu gebaseerd op de NTA 8800 norm, die een andere methodiek gebruikt dan de eerder gebruikte NEN normen. Onder andere het primaire fossiele energiegebruik per vierkante meter wordt berekend, wat een nauwkeurigere weergave van de energiezuinigheid oplevert.
Het nieuwe energielabel is 10 jaar geldig zonder tussentijdse wijzigingen, terwijl het oude label dit niet was. Deze verandering vereenvoudigt het systeem en maakt het minder complex voor woningeigenaren.
Kopers en huurders kunnen de energielabels van woningen in Nederland gratis opzoeken via de website van MilieuCentraal. Deze database biedt toegang tot het energielabel van elk huis en is een waardevolle bron voor wie overweegt om een woning te kopen of te huren.
Kosten en uitvoering van energielabels
In 2019 was het energielabelsysteem relatief goed ontwikkeld, en waren de kosten voor het verkrijgen van een label gedaald door vereenvoudiging van de aanvraagprocedures. Sinds 2021 is een erkende energieadviseur verplicht om het energielabel vast te stellen. Deze adviseur komt bij de woning om een inspectie uit te voeren en het label vast te stellen. De gemiddelde kosten liggen rond de €300, en het is verstandig om bij meerdere adviseurs een offerte aan te vragen.
Er zijn uitzonderingen op de verplichting van energielabels. Kleine vrijstaande woningen onder de 50 m² en monumenten hoeven bijvoorbeeld geen energielabel. Dit maakt het systeem flexibel, maar houdt wel rekening met de specifieke kenmerken van bepaalde woningtypen.
Betekenis van energielabels voor woningeigenaren
Voor woningeigenaren is het energielabel niet alleen een vereiste bij verkoop of verhuur, maar ook een waardevolle tool voor het plannen van energiebesparende maatregelen. Het label geeft inzicht in de thermische eigenschappen van de woning en wijst op mogelijke verbeterpunten, zoals slechte isolatie, verouderde CV-ketels of onvoldoende zonneglas.
Een energielabel kan ook dienen als basis voor subsidies of leningen voor renovaties, aangezien financiële maatregelen vaak zijn gericht op energiezuinigheid. Bovendien helpt een energiezuinig label om de waarde van de woning te verhogen, zowel op de markt als qua woningcomfort.
Een goede energieprestatie leidt ook tot lagere energierekeningen, wat voor velen een belangrijke financiële besparing betekent. In 2019 hadden 39% van de gelabelde woningvoorraad een energiezuinig label (A of B), wat aantoont dat energiezuinigheid op grotere schaal in de woningmarkt is gegaan.
Beleid en regulering van energielabels
Het energielabelsysteem in Nederland is onderdeel van het Europese beleid rondom de energieprestatie van gebouwen. De EU-richtlijn 2002/91/EG legt de basis voor het systeem, en Nederland heeft dit omgezet in nationale regelgeving via het Besluit energieprestatie gebouwen (BEG) en de Regeling energieprestatie gebouwen (REG).
In 2010 werd de richtlijn herschreven (richtlijn 2010/31 EU), waarbij extra maatregelen werden genomen om de energiezuinigheid in de woningbouw te bevorderen. Nederland heeft deze veranderingen opgenomen in het nationale beleid, wat heeft geleid tot het huidige systeem van energielabels.
De Rijksoverheid, RVO en MilieuCentraal spelen een centrale rol in de uitvoering en toezicht op het energielabelsysteem. Deze instanties publiceren regelmatig rapportages over de stand van zaken in de woningbouwsector, inclusief de verdeling van energielabels per jaar en woningtype.
Energiezuinigheid in de woningmarkt
Energiezuinigheid is in de afgelopen jaren een belangrijk thema geworden in de woningmarkt. In 2019 had het aandeel energiezuinige woningen (A of B) zich verdubbeld vergeleken met 2009, van 16% naar 47%. Dit toont aan dat beleidsmaatregelen als verplichte energielabels, subsidies voor renovaties en publiek awareness effectief zijn geweest.
De toename van energiezuinige woningen heeft ook gevolgen voor de woningmarkt. Kopers en huurders zijn steeds bewuster van de energieprestatie van hun woning, en een energiezuinig label kan een waardevolle verkoop- of huurpunt zijn. Daarnaast draagt het bij aan het verlagen van het nationale energieverbruik en het verlagen van CO₂-uitstoot.
Toch zijn er nog ruim vier miljoen woningen in Nederland zonder een formeel geldig energielabel. Hoewel sinds 2015 alle woningen een voorlopig label hebben, is dit niet rechtsgeldig en is het niet gebaseerd op een fysieke inspectie. Dit betekent dat er nog ruimte is voor verbetering in de uitvoering van het energielabelsysteem.
Conclusie
In 2019 was energielabeling in Nederland een ingevleugeld onderdeel van de woningmarkt. De verplichting bij verkoop en verhuur had geleid tot een toegenomen aandacht voor energiezuinigheid, en het aandeel woningen met energiezuinige labels was aanzienlijk gestegen. Het oude labelsysteem had zijn voordelen, maar in 2021 trad een nieuw systeem in werking dat moderner, uitgebreider en nauwkeuriger is.
Energielabels zijn niet alleen een verplicht document bij verkoop of verhuur, maar ook een waardevolle bron van informatie voor woningeigenaren en kopers. Ze geven inzicht in de energieprestatie van de woning, wijzen op verbeterpunten en ondersteunen het plannen van energiebesparende maatregelen.
De toekomstige ontwikkelingen in het energielabelsysteem, zoals de invoering van de NTA 8800 norm, zullen waarschijnlijk leiden tot nog betere energiezuinigheid in de woningbouwsector. Met verder beleid en publiek awareness kan Nederland nog verder vooruitgang boeken in de richting van een duurzame woningmarkt.