Energielabel C voor kantoorgebouwen: verplichtingen, toezicht en toekomstige maatregelen in 2023 en verder

Inleiding

Sinds 1 januari 2023 geldt in Nederland een verplichting die kantoorgebouwen verplicht maakt om minimaal een energielabel C te hebben. Dit is een maatregel binnen het bredere beleidskader van de Rijksoverheid om de gebouwde omgeving te verduurzamen. Kantoorgebouwen die groter zijn dan 100 m² en die hoofdzakelijk als kantoorruimte worden gebruikt, moeten voldoen aan deze norm. Als een kantoor niet voldoet aan deze energieefficiëntienorm, mag het niet meer als kantoor worden gebruikt of verhuurd. Deze maatregel is onderdeel van het Besluit bouwwerken leefomgeving (Bbl) en is een reactie op de urgentie van klimaatdoelen en het verlagen van CO₂-uitstoot.

In dit artikel bespreken we de huidige situatie van energielabels voor kantoorgebouwen in Nederland, de toezichtmaatregelen van gemeenten en omgevingsdiensten, de voordelen van energiebesparing voor kantooreigenaren, en de verwachtingen voor de toekomst. Bovendien wordt ingegaan op de rol van Rijksorganisaties en de plannen voor de komende jaren, zoals de implementatie van de Europese richtlijn EPBD IV.

Wat is het energielabel C en waarom is het belangrijk?

Het energielabel voor kantoorgebouwen is een maatstaf voor de energieprestatie van een gebouw. Het label wordt uitgedrukt in een letter (A t/m G) en een getal, dat het primair fossiel energiegebruik aangeeft in kWh per m² per jaar. Voor kantoorgebouwen geldt sinds 2023 dat het maximum voor primair fossiel energiegebruik 225 kWh/m² per jaar mag zijn. Dit correspondeert met energielabel C.

Een gebouw dat niet voldoet aan deze norm kan niet meer worden gebruikt als kantoor. Dit geldt voor alle kantoorgebouwen groter dan 100 m² waarvan meer dan 50% van de vloeroppervlak als kantoorfunctie wordt gebruikt. Deze maatregel is onderdeel van het beleid om de CO₂-uitstoot in de gebouwde omgeving te verlagen, zoals vermeld in het Besluit bouwwerken leefomgeving (Bbl).

De verplichting is niet alleen juridisch bindend, maar ook economisch relevant. Uit onderzoek van Maastricht University blijkt dat kantoren met een energielabel C of beter gemiddeld 20% meer waard zijn dan kantoren met een label D t/m G. Bovendien zijn dergelijke kantoren aantrekkelijker voor huurders die zich bewust zijn van duurzame klimaatdoelstellingen.

Wat zijn de huidige verplichtingen en uitzonderingen?

Kantoorgebouwen die onder de verplichting vallen

De energielabel C-verplichting geldt voor de volgende kantoren:

Groter dan 100 m²;
Hoofdzakelijk gebruikt als kantoor (meer dan 50% van het vloeroppervlak);
Met een eigen energieaansluiting.

Uitzonderingen

Niet alle kantoorgebouwen vallen onder de energielabel C-verplichting. Volgens de regelgeving zijn er uitzonderingen voor bepaalde categorieën gebouwen. Onder andere geldt het volgende:

Kantoorgebouwen die niet voldoen aan de criteria zoals hierboven genoemd, zoals deels gebruikt voor winkels of restaurants, vallen niet onder de verplichting.
Gebouwen die onder een specifieke uitzondering vallen in de regelgeving zijn niet verplicht om energielabel C te behalen.

Een voorbeeld hiervan zijn kantoorgebouwen die als onderdeel van een groter complex worden gebruikt (zoals een winkelcentrum of ziekenhuis), waarbij het kantoorfunctie niet de hoofdfunctie is van het gebouw. In dergelijke gevallen is het energielabel niet verplicht om C te zijn.

Handhaving en toezicht

Vanaf 1 januari 2023 zijn gemeenten en omgevingsdiensten verantwoordelijk voor de handhaving van de energielabel C-verplichting. Dit betekent dat zij controleren of kantoorgebouwen voldoen aan de norm. Als een kantoor niet voldoet, kan de gemeente handhavend optreden en bijvoorbeeld dwangsom opleggen of de verplichting aanbrengen dat het kantoor niet langer als zodanig kan worden gebruikt totdat het energielabel is verbeterd.

Enkele gemeenten zijn al actief in het toezicht en hebben inmiddels maatregelen genomen tegen kantoorgebouwen die niet voldoen. In sommige gevallen zijn lasten onder dwangsom opgelegd om ervoor te zorgen dat de verplichting wordt nagekomen.

Hoe kan een kantoor eigenaar energielabel C behalen?

Als kantooreigenaar die niet voldoet aan de energielabel C-verplichting, is het noodzakelijk om energiebesparende maatregelen te nemen. Deze maatregelen kunnen variëren van kleine aanpassingen tot ingrijpende renovatieprojecten. De keuze hangt af van de huidige energieprestatie van het gebouw, de kosten en de wensen van de eigenaar of verhuurder.

Voorbeelden van energiebesparende maatregelen

Isolatie verbeteren: Dit kan op het dak, in de muren en op de vloeren.
Vervanging van ramen en deuren: Door dubbel of driedubbel glas te installeren wordt de warmte- en koudeisolatie aanzienlijk verbeterd.
Installatie van LED-verlichting: LED’s verbruiken aanzienlijk minder energie dan traditionele lampen en hebben een langere levensduur.
Installatie van energie-efficiënte HVAC-systemen: Klimaatbeheersingssystemen die efficiënter werken, zoals warmtepompen of geïntegreerde stookketels, kunnen het energieverbruik aanzienlijk verminderen.
Smart energiebeheer: Het gebruik van slimme thermostaten en automatiseringssystemen kan het energieverbruik optimaliseren.
Duurzame energiebronnen: Installatie van zonnepanelen of aansluiting op een duurzame warmtebron kan het primair fossiel energieverbruik verlagen.

Nadat de benodigde maatregelen zijn getroffen, moet het energielabel opnieuw worden opgenomen door een erkende labeladviseur. De resultaten moeten vervolgens worden ingeschreven in de Energieprestatiedatabase van de Rijksdienst voor Wegverkeer (RDW).

De rol van Rijksorganisaties en het toezicht op kwaliteit

Rijksorganisaties spelen een belangrijke rol in de verduurzaming van kantoren. De overheid heeft aangekondigd dat zij de komende jaren voorbeelden zullen geven van hoe kantoorgebouwen op hogere niveaus van energieefficiëntie kunnen worden gebracht. Deze projecten zijn vaak voorbeelden van vergaande verduurzaming en hanteren actieve sturing op renovatiestandaarden, klimaatadaptieve maatregelen en circulaire principes.

Daarnaast is er aandacht voor de kwaliteit van het energielabel. In 2023 zijn maatregelen genomen om de toezichthouder te professionaliseren, zoals het vergroten van de controlesteekproef en het uitbreiden van controles bij fouten. De kwaliteit van energielabels blijft stabiel, maar er wordt gewerkt aan verbeteringen. De Rijksdienst voor Ondernemend Nederland (RVO) en andere partijen onderzoeken de toepassing van nieuwe technologieën om de betrouwbaarheid van het energielabel te verhogen.

De toekomst: EPBD IV en het energielabel A doel voor 2030

De huidige energielabel C-verplichting is slechts het begin van een breder beleid voor de verduurzaming van kantoorgebouwen. In 2025 is minister Mona Keijzer in de Tweede Kamer geïnformeerd over het vervolgtraject van de Europese richtlijn EPBD IV, die in Nederland moet worden geïmplementeerd voor medio 2026.

De richtlijn EPBD IV bevat onder andere voorschriften voor het verhogen van energie-efficiëntienormen voor bestaande gebouwen. In de toekomst is er aandacht voor het verlagen van het energielabel tot A. De overheid streeft ernaar dat in 2030 alle kantoren minimaal energielabel A hebben. Dit betekent dat de eisen voor energiebesparing en duurzaamheid nog verder zullen stijgen.

De implementatie van EPBD IV betekent ook dat er aanvullende regelgeving komt voor commercieel vastgoed. Kantooreigenaren kunnen rekenen op steun van de overheid via subsidies en financiële ondersteuning. Deze maatregelen zijn bedoeld om de transformatie naar een CO₂-arme gebouwde omgeving mogelijk te maken.

De economische en maatschappelijke gevolgen van energielabel C

De verplichting om energielabel C te behalen heeft zowel economische als maatschappelijke gevolgen. Uit onderzoek blijkt dat kantoorgebouwen met een beter energielabel niet alleen een hogere marktwaarde hebben, maar ook meer gewild zijn bij huurders. Het verbeteren van het energielabel leidt bovendien tot lagere energiekosten en verbeterde werkomstandigheden voor werknemers.

Daarnaast draagt het aan de klimaatdoelen van het land. De verduurzaming van kantoorgebouwen draagt bij aan het verlagen van de nationale CO₂-uitstoot en het bevorderen van duurzame groei. Het beleid heeft ook een positieve impact op het milieu, door bijvoorbeeld minder afhankelijkheid van fossiele brandstoffen en het verlagen van de druk op energienetwerken.

Conclusie

De energielabel C-verplichting voor kantoorgebouwen is een belangrijke stap in de verduurzaming van de gebouwde omgeving. Sinds 1 januari 2023 moeten kantoren groter dan 100 m² en hoofdzakelijk gebruikt voor kantoorfuncties voldoen aan de eisen. Dit betekent een maximumprimair fossiel energieverbruik van 225 kWh/m² per jaar. Kantoorgebouwen die niet voldoen aan deze norm, mogen niet langer als kantoor worden gebruikt.

De toezichtmaatregelen van gemeenten en omgevingsdiensten zijn actief in aantocht, en er zijn al gevallen waarin dwangsom is opgelegd. Kantooreigenaren moeten dus handelen om energiebesparende maatregelen te nemen en het energielabel op te voeren. Daarnaast is er een duidelijke trend dat kantoren met een beter energielabel hoger in waarde zijn en aantrekkelijker voor huurders.

De toekomst van energiebesparing in kantoren is nog strenger. De overheid streeft ernaar dat in 2030 alle kantoren minimaal energielabel A hebben. Dit vereist nog meer ingrijpende maatregelen en een bredere aanpak van de verduurzaming van commercieel vastgoed. De komende jaren zullen de regelgeving en het beleid zich verder ontwikkelen, met aandacht voor duurzaamheid, klimaatadaptatie en circulaire economie.