Een energielabel is tegenwoordig een essentieel onderdeel bij de verkoop of verhuur van woningen en gebouwen in Nederland. Het geeft een overzicht van de energiezuinigheid van een gebouw en helpt zowel kopers als verhuurders om objectieve vergelijkingen te maken. Aan de hand van de verstrekte bronnen worden in dit artikel de wettelijke plichten, de toepassing en de betekenis van energielabels voor gebouwen besproken. Bovendien wordt ingegaan op de rol van energielabels in de context van energiezuinigheid en duurzaamheid in de bouwsector, met aandacht voor zowel particuliere woningen als utiliteitsgebouwen en beschermde monumenten.
Energielabels: Definitie en doel
Een energielabel is een document dat een maatgevende weergave geeft van de energieprestatie van een gebouw. Het label is onderdeel van de Europese richtlijn EPBD IV (Energy Performance of Buildings Directive), die de doelstelling heeft om de energiezuinigheid van gebouwen in Europa te verbeteren. In Nederland is een energielabel verplicht bij de verkoop, verhuur of oplevering van woningen sinds 1 januari 2008.
Het energielabel bestaat uit een kleurenschaal van A+++++ (zeer zuinig) tot G (zeer onzuinig) en een cijferindex die de energieprestatie kwantificeert. Het label geeft niet alleen aan hoeveel energie het gebouw verbruikt, maar ook hoe het verbruik kan worden verlaagd door toepassing van duurzame maatregelen.
Een belangrijk aspect van het energielabel is dat het een momentopname is. Het betekent dat het label het huidige energiegebruik en de kwaliteit van isolatie en systemen weergeeft op het moment van de meting. Aanpassingen, zoals betere isolatie of het plaatsen van zonnepanelen, kunnen leiden tot een verbetering van het label.
Verplichtingen bij verkoop of verhuur
Energielabels zijn verplicht bij de verkoop of verhuur van woningen en gebouwen. Dit is sinds 2008 het geval voor particuliere woningen en sinds 2021 voor utiliteitsgebouwen. Het energielabel moet worden opgesteld door een erkend energieadviseur, die op basis van de gegevens van het gebouw een analyse maakt en het label uitgeeft. Het label is daarna geregistreerd in de EP-Online-database, waarin alle energielabels en energieprestaties van gebouwen in Nederland opgenomen zijn.
De verplichting om een energielabel te leveren is ook van toepassing op kantoorruimtes en utiliteitsgebouwen. Tegenwoordig moet bij verkoop of verhuur minimaal een energielabel C zijn behaald. In 2024 was 78% van het vloeroppervlak aan kantoorruimte al in overeenstemming met deze eis.
Een energielabel kan worden gedownload via MijnOverheid.nl voor particuliere eigenaren en via EP-Online voor zakelijke eigenaren. Bij een energielabel dat is uitgegeven na 1 januari 2021, is een digitale ondertekening verwerkt, waarmee de echtheid van het document kan worden gecontroleerd.
Energielabels voor beschermde monumenten
Tot 29 mei 2026 was het niet verplicht om een energielabel te hebben voor beschermde monumenten, omdat de toepassing van energiezuinige maatregelen vaak niet mogelijk is zonder de historische waarde van het gebouw te schaden. Per 29 mei 2026 is deze uitzondering echter vervallen. Vanaf dat moment geldt ook voor beschermde monumenten de verplichting om een energielabel te leveren bij verkoop, verhuur of verlenging van huurovereenkomsten.
De uitzondering was geregeld in artikel 6.28 van het Besluit bouwwerken leefomgeving (Bbl), maar deze is met ingang van 29 mei 2026 ingetrokken. Het energielabel voor monumenten wordt op dezelfde wijze uitgevoerd als voor andere gebouwen, waarbij gebruik wordt gemaakt van de NTA8800-standaarden.
Het is echter belangrijk om te weten dat niet alle verduurzamingsmaatregelen die standaard worden aangeraden bij het energielabel geschikt zijn voor monumenten. Sommige maatregelen kunnen bijvoorbeeld niet worden toegepast zonder schade aan de historische waarde van het gebouw.
Een energielabel voor een beschermde monument kan worden geregistreerd in EP-Online. Eigenaren die twijfelen of hun monument onder de verplichting valt, kunnen contact opnemen met de Helpdesk Energielabel of de richtlijnen raadplegen op de website van RVO.
Energieprestatie en duurzame maatregelen
Het energielabel biedt niet alleen een visuele weergave van de energiezuinigheid, maar ook aanbevelingen voor duurzame maatregelen om het energieverbruik te verlagen. Deze maatregelen kunnen bijvoorbeeld het isoleren van muren en daken, het vervangen van kozijnen, het installeren van energiezuinige verlichting of het plaatsen van zonnepanelen omwille van duurzame energieproductie.
De aanbevelingen zijn echter niet afgestemd op monumenten, omdat niet alle maatregelen toepasbaar zijn. In de praktijk betekent dit dat het energielabel voor een monument wel kan tonen dat een maatregel economisch voordelig is, maar dat de maatregel daadwerkelijk niet uitvoerbaar is vanwege de bepantserde status.
Een belangrijk punt is dat het energielabel een objectieve maatstaf biedt voor de energieprestatie van gebouwen. Dit maakt het mogelijk om verschillende woningen of kantoren met elkaar te vergelijken, ongeacht hun locatie of typologie.
Toekomstige wettelijke eisen
Bij de toekomstige wettelijke ontwikkelingen is op 1 januari 2029 een nieuwe minimumeis voor huurwoningen gepland. Deze eis vereist dat huurwoningen minimaal een energielabel D moeten behalen. Dit is bedoeld om de energiezuinigheid van de woningmarkt te verhogen en het energieverbruik te verminderen.
Beschermde monumenten vallen echter niet onder deze minimumeis, omdat hun historische status beperkingen oplegt. Dit verschil in wettelijke eisen wordt opgenomen in de wijziging van het Bbl, die in januari 2026 is gepubliceerd.
De toekomstige wettelijke ontwikkelingen zijn grotendeels beïnvloed door de Europese richtlijn EPBD IV. Deze richtlijn streeft ernaar om het energieverbruik van gebouwen te verminderen en de overgang naar duurzame energiebronnen te bevorderen. Nederland is verplicht om deze richtlijn in nationale wetgeving te implementeren.
De rol van het Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu (RIVM)
Het RIVM speelt een centrale rol in de registratie en publicatie van energielabels in Nederland. Het instituut is verantwoordelijk voor de kaart van energielabels van alle adressen in Nederland, die maandelijks wordt bijgewerkt. De kaart geeft de energielabels weer op basis van de gegevens die zijn ingevuld in de Rijksdienst voor Ondernemend Nederland (RvO).
De kaart is bedoeld als een visuele tool voor burgers en professionals om energielabels in kaart te brengen. Het moet echter worden gezien als een grote schaalweergave, omdat het de energie-index niet meeneemt en in gevallen van meerdere adressen in één gebouw het meest voorkomende energielabel wordt getoond. De kaart wordt regelmatig geactualiseerd, wat betekent dat de informatie op de kaart steeds actueel blijft.
Veelvoorkomende vragen en praktische tips
Voor zowel particuliere als zakelijke eigenaren zijn er veel vragen over energielabels. Voor particuliere eigenaren is het energielabel beschikbaar via MijnOverheid.nl, terwijl zakelijke eigenaren gebruik moeten maken van EP-Online.nl. Huurders kunnen het energielabel aanvragen bij hun eigenaar via deze platforms.
Als een energielabel niet zichtbaar is, kunnen de volgende stappen worden ondernomen:
- Ververs de pagina via het ronde pijltje naast de url-balk of via Ctrl + F5.
- Wis de browsergeschiedenis of gebruik een incognitovenster.
- Controleer of het energielabel daadwerkelijk is geregistreerd en of het label niet verlopen is.
Voor vragen over het energielabel is er een Helpdesk Energielabel, die telefonisch bereikbaar is van maandag tot en met vrijdag van 8.30 tot 17.00 uur. De telefoonnummer is 0800 0808.
Conclusie
Energielabels zijn tegenwoordig een essentieel onderdeel van de bouwsector en de realiteitscheck van de energiezuinigheid van gebouwen. Het energielabel geeft een visuele weergave van de energieprestatie en biedt aanbevelingen voor duurzame maatregelen. Het is verplicht bij verkoop of verhuur van woningen en gebouwen en wordt geregistreerd in de EP-Online-database.
Voor particuliere woningen is het energielabel verplicht sinds 2008, en voor utiliteitsgebouwen sinds 2021. Vanaf 29 mei 2026 geldt de energielabelplicht ook voor beschermde monumenten. Hoewel niet alle duurzame maatregelen toepasbaar zijn bij monumenten, levert het energielabel wel een objectieve maatstaf voor de energieprestatie.
De wettelijke ontwikkelingen, zoals de minimumeisen voor huurwoningen en de toepassing van de Europese richtlijn EPBD IV, tonen de groeiende aandacht voor energiezuinigheid en duurzaamheid in de bouwsector. Het energielabel is dus niet alleen een administratief vereiste, maar ook een instrument om de energieprestatie van gebouwen te verbeteren.