Inleiding
Vanaf 29 mei 2026 wordt de energielabelplicht ook van toepassing op appartementen in beschermde monumenten. Dit betekent dat eigenaars van appartementen in historische of cultureel waardevolle gebouwen verplicht worden om een energielabel aan te vragen bij verkoop, verhuur of bij verlenging van huurovereenkomsten. Dit artikel legt uit wat dit betekent voor eigenaars van appartementen in monumentaal gebouw, welke uitzonderingen er zijn en welke stappen u kunt ondernemen om het energielabel aan te vragen en eventueel verduurzaming te overwegen.
De energielabelplicht voor appartementen in monumenten
Verplichting per 29 mei 2026
Tegenwoordig geldt voor appartementen in beschermde monumenten een uitzondering op de energielabelplicht. Echter, deze uitzondering komt op 29 mei 2026 te vervallen. Vanaf die datum moeten ook eigenaars van appartementen in monumenten een geldig energielabel beschikbaar hebben bij verkoop, verhuur of bij het verlengen van een huurovereenkomst.
Het energielabel moet worden opgesteld door een gecertificeerd energielabeladviseur, zoals gespecialiseerd in energielabels voor woningen en bedrijfspanden. Dit label geeft inzicht in de energiezuinigheid van het appartement en varieert in klasse van G (zeer energieonzuinig) tot A+++++ (zeer energiezuinig).
Het energielabel is 10 jaar geldig. Dit betekent dat eigenaars na het verkrijgen van het label geen herhalende registratie hoeven te doen, tenzij er substantiële veranderingen zijn in de energieprestatie van het appartement.
Uitzonderingen
Ondanks de verplichting zijn er nog enkele uitzonderingen op de energielabelplicht, zoals die zijn vastgelegd in artikel 6.28 van het Besluit bouwwerken leefomgeving (Bbl). Deze uitzonderingen gelden ook voor alle gebouwen, inclusief monumenten. Momenteel worden monumenten in dit artikel nog uitgezonderd, maar dit verandert op 29 mei 2026. Tot die datum is er een tijdelijke flexibiliteit, maar deze vervalt.
Bijvoorbeeld, gebouwen die (deels) worden gebruikt voor erediensten of religieuze activiteiten blijven uitgezonderd, ook als het gaat om beschermde monumenten. Deze uitzondering blijft behouden ook na 2026.
Geen minimumlabel voor monumenten
Terwijl er voor de meeste huurwoningen in 2029 een minimumenergielabel (label D) verplicht wordt, geldt deze verplichting niet voor appartementen in beschermde monumenten. Dit is vanwege de bijzondere architectonische en historische waarde van deze gebouwen, zoals aangegeven in de Europese EPBD-richtlijn.
Dit betekent dat eigenaars van appartementen in beschermde monumenten niet verplicht zijn om hun woning te verbouwen tot een bepaalde energieklasse. Ze hoeven alleen een energielabel te hebben, maar niet om te voldoen aan een specifieke minimumeis.
Hoe werkt het energielabelproces?
Aanvragen van het energielabel
Het energielabel moet worden opgesteld door een gecertificeerd energielabeladviseur. Deze adviseur voert een berekening uit op basis van de bouwkundige en technische kenmerken van het appartement, zoals isolatie, verwarmingsinstallatie, ventilatie en energiegebruik. Het resultaat is een label dat aangeeft hoe energiezuinig het appartement is.
Het label bevat ook aanbevelingen voor eventuele verduurzamingsmaatregelen. Echter, deze aanbevelingen zijn niet altijd geschikt voor monumenten, omdat niet alle maatregelen toegestaan zijn of mogelijk zijn in historische gebouwen. Daarom is het verstandig om naast een energielabeladviseur ook een gespecialiseerde DuMo-adviseur (Duurzame Monumenten) te raadplegen.
Tijdsplanning en kosten
Het aanvragen van een energielabel is een relatief snel proces, meestal binnen een paar weken. De kosten variëren per adviseur, maar liggen in de orde van honderden euro’s. Voor monumenten is het verstandig om een adviseur te kiezen met ervaring in monumenten, aangezien deze structuren vaak specifieke aandacht vereisen.
Er is geen apart energielabel voor monumenten. Monumenten krijgen hetzelfde energielabel als alle andere woningen en gebouwen. Het energielabel is daarom een maat voor de energieprestatie van het appartement onder standaardcondities, ongeacht de historische waarde van het gebouw.
Verduurzaming van appartementen in monumenten
Beperkte mogelijkheden
Niet alle verduurzamingsmaatregelen zijn toegestaan in beschermde monumenten. De historische waarde en het architectonische karakter van het gebouw bepalen welke verbouwingen en aanpassingen mogelijk zijn. Voorbeelden van maatregelen die vaak worden overwogen zijn:
- Verbetering van de thermische isolatie (onder voorwaarden).
- Vervanging van ramen door dubbel of driedubbel glas (met uitzicht op de historische waarde).
- Installatie van zonnepanelen op het dak (indien mogelijk).
- Gebruik van duurzame verwarmingsinstallaties (zoals warmtepompen).
Echter, elke aanpassing moet worden gedaan in overleg met de gemeente en eventueel met het Rijksdienst voor Cultuur en Erfgood (RCE), om te voorkomen dat de historische waarde van het monument wordt aangeroerd.
Advies en subsidies
Voor eigenaars die serieus overwegen om hun appartement in een monumentaal gebouw te verduurzamen, is het verstandig om advies in te winnen bij een DuMo-adviseur. Deze adviseurs hebben expertise in de specifieke uitdagingen die verbonden zijn aan verduurzaming van monumenten en kunnen concrete maatregelen aanbieden die zowel duurzaam zijn als compatibel met de beschermde status van het gebouw.
Daarnaast zijn er subsidies beschikbaar voor verduurzamingsprojecten in monumenten. Een energielabel kan vaak een vereiste zijn voor het aanvragen van subsidies. Het is daarom verstandig om vroegtijdig een energielabel aan te vragen, ook als de verplichting pas in 2026 in werking treedt.
Risico’s en administratieve consequenties
Risico op boetes
Als een eigenaar van een appartement in een beschermde monument op 29 mei 2026 of daarna geen energielabel heeft bij verkoop, verhuur of verlenging van een huurovereenkomst, loopt hij of zij het risico op een boete. De precieze bedragen van boetes zijn afhankelijk van de gemeente, maar kunnen aanzienlijk zijn. Het is daarom belangrijk om vooraf te zorgen dat het energielabel op tijd wordt aangevraagd.
Documentatie en registratie
Het energielabel moet worden geregistreerd in de centrale energielabelregister. Dit is vereist om het officieel geldig te maken. De registratie is meestal onderdeel van het proces bij een gecertificeerd energielabeladviseur. Het is aan te raden om de documentatie goed te bewaren, aangezien het energielabel 10 jaar geldig is.
Conclusie
De energielabelplicht voor appartementen in beschermde monumenten treedt op 29 mei 2026 in werking. Dit betekent dat eigenaars van appartementen in historische gebouwen vanaf die datum verplicht worden om een energielabel aan te vragen bij verkoop, verhuur of bij het verlengen van huurovereenkomsten. Het energielabel moet worden opgesteld door een gecertificeerd adviseur en is 10 jaar geldig.
Er zijn enkele uitzonderingen op de energielabelplicht, zoals voor gebouwen die (deels) worden gebruikt voor religieuze activiteiten. Daarnaast geldt er geen minimumeis voor energielabels van appartementen in beschermde monumenten, zoals wel het geval is voor de meeste huurwoningen in 2029.
Niet alle verduurzamingsmaatregelen zijn toegestaan in monumenten, wat betekent dat eigenaars zorgvuldig moeten omgaan met eventuele verbouwingen. Het is verstandig om advies in te winnen bij een DuMo-adviseur voor concrete stappen.
Het aanvragen van een energielabel is een relatief eenvoudig proces, maar vereist wel administratieve aandacht. Eigenaars worden aangeraden om vroegtijdig te handelen, zodat er geen problemen ontstaan bij verkoop of verhuur van het appartement. Bovendien kan het energielabel ook nuttig zijn bij het aanvragen van subsidies voor verduurzamingsprojecten.
In de komende jaren wordt verduurzaming van monumenten steeds belangrijker, zowel vanuit duurzaamheidsdoelen als uit administratieve en juridische perspectieven. Eigenaars van appartementen in monumentaal gebouw moeten zich daarom goed informeren en op de hoogte blijven van de wettelijke verplichtingen en praktische mogelijkheden.