In de huidige context van duurzaamheidsdoelstellingen en energiebesparing is het energielabel een essentieel instrument voor elke gebruiker van vastgoed. Voor panden met zorg- en medische functie, zoals ziekenhuizen, verpleeghuizen, praktijkruimtes van arts- en therapeut, en medische centra, is het energielabel niet alleen een juridische verplichting, maar ook een sleutel tot betere energie-efficiëntie en lagere operationele kosten. In dit artikel bespreken we de energielabelverplichting voor zorg- en medische panden, het proces van opstellen en registreren van een label, de invloed van het label op de energiekosten en het binnenklimaat, en de rol van het energielabel binnen de renovatiestandaard en de toekomstige Europese doelstellingen.
Energielabelverplichting voor panden met zorg- en medische functie
Een pand met zorg- of medische functie, zoals een verpleeghuis, medisch centrum of praktijkruimte van een arts of therapeut, wordt geclassificeerd als een utiliteitsgebouw. Dit betekent dat het onder dezelfde energielabelverplichting valt als kantoorpanden, scholen, sportgebouwen en andere soortgelijke constructies. Volgens de wettelijke voorschriften, zoals vastgelegd in het Bouwbesluit, is een energielabel verplicht bij de verkoop, verhuur of oplevering van dergelijke panden.
De energielabelverplichting geldt voor alle panden met een gebruiksfunctie binnen de zorgsector. Dit omvat zowel klinische functies (zoals verpleeghuisbedden, operatiekamers en ziekenhuisafdelingen) als niet-klinische functies (zoals kantoren voor administratie, therapeutische ruimtes en keukens voor medische maaltijden). Het energielabel is een juridisch bindend document dat maximaal 10 jaar geldig is.
Een belangrijk punt is dat het energielabel niet alleen verplicht is bij juridische overdracht of in gebruikname, maar ook een instrument is om energiebesparende maatregelen te identificeren en toe te passen. In het kader van renovatieprojecten of nieuwbouw is het energielabel dus ook een startpunt voor verbeteringen die het energieverbruik kunnen verminderen.
Proces van het opstellen van een energielabel
Het energielabel wordt opgesteld door een gecertificeerde EPA-U-adviseur die werkt voor een bedrijf dat gecertificeerd is volgens BRL 9500. Dit is een kwaliteitsborging die ervoor zorgt dat het adviesobjectief en conform de wettelijke voorschriften is.
Het proces begint met een inspectie ter plekke, waarbij de adviseur de constructieve en installatietechnische eigenschappen van het gebouw beoordeelt. Deze inspectie wordt vaak ondersteund door tekeningen en bouwdocumentatie. Op basis van deze gegevens wordt een Energie-index rapport opgesteld, ook wel het definitieve energielabel genoemd.
Daarnaast is het mogelijk om een Energieprestatiemaatwerk Advies (EPA-advies) aan te vragen. Dit is een uitgebreidere versie van het energielabel waarin specifieke energiebesparende maatregelen worden voorgesteld, afgestemd op het gebruik van het gebouw en de specifieke energiebehoeften van de zorginstelling.
Registratie en geldigheid
Een energielabel is pas rechtsgeldig als het is geregistreerd in de Energielabelregelgeving en het gebouw als verblijfsobject is ingeschreven in de Basisregistratie Adressen en Gebouwen (BAG). Dit betekent dat het pand moet worden geïdentificeerd en gekoppeld aan het energielabel in de centrale databank. Indien het pand niet is geregistreerd of het energielabel niet is ingevoerd, is het niet juridisch geldig, wat kan leiden tot boetes of juridische problemen bij de overdracht van het pand.
Het energielabel moet ook worden uitgevoerd met de juiste gebruiksfunctie, bijvoorbeeld “gezondheidszorg” of “kantoor”. Mislukte registratie of een verkeerde functie (zoals een praktijkruimte die als kantoorfunctie is ingeschreven) kan leiden tot verkeerde verplichtingen of onterechte kosten. In dat geval is het belangrijk om de registratie bij te werken via de website van het Kadaster.
Energieprestatie en energielabelscores
Het energielabel geeft een visuele weergave van de energieprestatie van het pand, met scores van G (minst efficiënt) tot A++++ (meest efficiënt). Voor panden met zorg- en medische functie is een label van C of beter verplicht sinds 1 januari 2023, indien de gebruiksoppervlakte groter is dan 100 m². Dit betekent dat zorginstellingen die niet aan deze eis voldoen, hun pand niet langer mogen gebruiken als zorg- of medische functie.
Het energielabel is dus niet alleen een juridisch instrument, maar ook een middel om de energie-efficiëntie te verbeteren. Het biedt concrete aanknopingspunten voor renovaties en energiebesparende maatregelen, zoals het verbeteren van de isolatie, het aansluiten op duurzame energiebronnen en het moderniseren van de verwarming- en ventilatiesystemen.
Energieprestatie in de praktijk
In de realiteit worden veel zorggebouwen nog gevoed door verouderde systemen, zoals enkelglas, verouderde installaties en onvoldoende isolatie. Dit heeft tot gevolg dat er een aanzienlijk deel van de opgewekte energie verloren gaat via warmteverlies. Het energielabel maakt dit duidelijk en biedt specifieke verbeterpunten.
Bijvoorbeeld, een praktijkruimte met enkelglas in de ramen kan warmte snel verliezen in de winter en oververhitten in de zomer. Door het vervangen van de ramen door dubbel- of zelfs drievoudig geïsoleerde glaspanelen, kan het energieverbruik aanzienlijk worden verminderd. Ook de ventilatie- en verwarmingsinstallaties spelen een grote rol. Het vervangen van oude CV-ketels en de aansluiting op duurzame energiebronnen, zoals zonnepanelen of warmtepompen, kunnen het energielabel van het pand verbeteren.
Energieprestatiemaatwerk Advies (EPA-advies): een stap verder
Naast het standaard energielabel is het ook mogelijk om een EPA-advies aan te vragen. Dit is een uitgebreider rapport waarin specifieke energiebesparende maatregelen worden voorgesteld die afgestemd zijn op het gebruik van het pand en de huidige energiebehoeften.
Het EPA-advies bevat bijvoorbeeld een cost-benefit-analyse van mogelijke renovatieprojecten, zoals het isoleren van de muren, het aanleggen van zonnepanelen of het vervangen van verouderde installaties. Het rapport helpt bij het maken van een duurzame renovatiestrategie die niet alleen het energielabel verbetert, maar ook de operationele kosten verlaagt en het binnenklimaat verbetert.
Deze aanpak is vooral interessant voor zorginstellingen die op zoek zijn naar duurzame oplossingen en subsidies vanuit de overheid. Het EPA-advies is bovendien een waardevolle ondersteuning bij het aanvragen van financiering of het opstellen van een energieplan voor een renovatieproject.
Energielabel en renovatiestandaard
De renovatiestandaard is een vrijwillige richtlijn van de overheid die anticipeert op toekomstige wettelijke eisen. Deze richtlijn beoogt om het vastgoed in Nederland klimaatneutraal en gasloos te maken tegen het jaar 2050. Voor zorggebouwen is een energielabel van A++ of A+++ vereist, afhankelijk van de gebruiksfunctie.
De renovatiestandaard is een aanvulling op het energielabel en biedt een duidelijk kader voor renovatieprojecten die gericht zijn op energiebesparing en duurzaamheid. Voor zorginstellingen die hun panden willen verbeteren, is het belangrijk om rekening te houden met de eisen van de renovatiestandaard bij het plannen van renovaties.
Europese energiedoelen en toekomstige regelgeving
De Europese Unie heeft gestelde doelen om in 2030 55% van de CO2-uitstoot te verminderen en in 2050 volledig klimaatneutraal te zijn. Dit heeft geleid tot steeds strengere regelgeving inzake energie-efficiëntie en duurzame energiegebruik. Voor zorginstellingen en medische centra betekent dit dat het energielabel niet alleen een juridische verplichting is, maar ook een sleutelinstrument voor het naleven van toekomstige regelgeving.
In het kader van deze doelen is er een toegenomen druk om energiezuinige gebouwen te realiseren. Dit betekent dat zorginstellingen in de toekomst nog meer aandacht zullen moeten besteden aan energie-efficiëntie en duurzame oplossingen. Het energielabel speelt hierbij een centrale rol, omdat het een visuele weergave biedt van de energieprestatie van het pand en aanknopingspunten biedt voor verbeteringen.
Energielabel en duurzaamheidsdoelen
De verplichting van het energielabel is niet alleen bedoeld om de energie-efficiëntie van panden te verbeteren, maar ook om het binnenklimaat te verbeteren en het milieu te beschermen. Voor zorginstellingen betekent een beter energielabel een verbetering van het comfort, hygiëne en veiligheid voor patiënten, bewoners en personeel.
Een goed energielabel betekent bijvoorbeeld dat het pand voldoet aan de eisen van een goed geventileerde ruimte, wat essentieel is in zorggebouwen waarin luchtkwaliteit en hygiëne belangrijk zijn. Het label helpt ook bij het identificeren van mogelijke energieverliezen en het uitwerken van maatregelen om deze te verminderen.
Daarnaast is een beter energielabel ook een manier om duurzame investeringen te stimuleren. Vele zorginstellingen kunnen subsidies of belastingvoordelen krijgen voor renovaties die gericht zijn op energie-efficiëntie. Het energielabel helpt hierbij bij het opstellen van een energieplan en het aantonen van de haalbaarheid van de investering.
Conclusie
Het energielabel is een essentieel instrument voor panden met zorg- en medische functie. Het is niet alleen een wettelijke verplichting, maar ook een middel om de energie-efficiëntie te verbeteren, operationele kosten te verlagen en het binnenklimaat te verbeteren. Het energielabel wordt opgesteld door een gecertificeerde EPA-U-adviseur en moet geregistreerd zijn in de Energielabelregelgeving en de BAG-databank.
Voor zorginstellingen is het energielabel een uitgangspunt voor verbeteringen en renovatieprojecten. Het biedt concrete aanknopingspunten voor het verbeteren van de isolatie, de installaties en het energieverbruik. Daarnaast is het ook een instrument om de toekomstige Europese energiedoelen te anticiperen en te voldoen aan de eisen van de renovatiestandaard.
Het energielabel is dus meer dan alleen een juridisch document. Het is een hulpmiddel om duurzame keuzes te maken, investeringen te rechtvaardigen en het milieu te beschermen. Voor zorginstellingen is het daarom belangrijk om het energielabel niet alleen als een formaliteit te zien, maar als een kans om het pand duurzamer en efficiënter te maken.