Energielabels zijn tegenwoordig een essentieel onderdeel van de vastgoedmarkt in Nederland. Ze geven een duidelijke weergave van de energie-efficiëntie van een woning of bouwwerk en moeten bij verkoop of verhuur aan kopers of huurders worden verstrekt. Toch zijn er bepaalde uitzonderingen waarbij een energielabel niet verplicht is. Deze uitzonderingen zijn opgenomen in wettelijke bepalingen en kunnen van invloed zijn op eigenaren, huurders en kopers van woningen of gebouwen. In dit artikel wordt ingegaan op de wettelijke regelgeving, de specifieke uitzonderingen en de toekomstige veranderingen, met name voor monumentale woningen. Verder worden praktische voorbeelden gegeven en wordt duidelijkheid gegeven over het verschil tussen verplichte en niet-verplichte situaties.
Wat is een energielabel?
Een energielabel is een certificaat dat de energie-efficiëntie van een gebouw of woning aangeeft. Het label bestaat uit een cijfer- en lettercode die aangeeft hoeveel energie het gebouw verbruikt en welke verbeteringen mogelijk zijn. Het label loopt van A (zeer efficiënt) tot G (minst efficiënt). Het label geeft geen uitslag over het energieverbruik van elektronische apparaten of leefstijl van de gebruiker, maar alleen over de bouwtechnische efficiëntie van het gebouw.
Het energielabel is berekend op basis van een standaardmethode: de NTA 8800. Deze methode bepaalt hoeveel fossiele energie het gebouw gebruikt voor verwarming, ventilatie en koeling. Hoe minder fossiele energie wordt gebruikt, hoe beter het label. Een energielabel blijft tien jaar geldig, tenzij het gebouw aanzienlijke wijzigingen ondergaat of het label vervalt. Dit geldt zowel voor woningen als voor andere bouwwerken.
Wanneer is een energielabel verplicht?
Een energielabel is verplicht bij de verkoop of verhuur van een woning of bouwwerk. Voor woningen betekent dit dat de verkoop- of huurovereenkomst niet kan worden gesloten zonder het energielabel. Voor nieuwbouw geldt hetzelfde: bij de oplevering van een nieuwbouwwoning moet een definitief energielabel aanwezig zijn.
Bij verkoop via advertenties moet het energielabel ook visueel worden weergegeven, bijvoorbeeld in de vorm van een afbeelding of een lettercode. Bovendien dient een kopie van het energielabel te worden uitgereikt aan de koper of huurder.
De verplichting geldt ook voor recreatiewoningen, woonboten en woningen die onder de liberalisatiegrens vallen. Echter, voor sommige woningen en gebouwen zijn er uitzonderingen op deze verplichting, wat we in de volgende paragrafen zullen bespreken.
Uitzonderingen op de energielabelverplichting
De energielabelverplichting is niet van toepassing op alle gebouwen of woningen. De volgende uitzonderingen zijn geregeld in het Besluit bouwwerken leefomgeving (Bbl) en zijn van toepassing in Nederland:
1. Beschermde monumenten
Beschermde monumenten zijn tot nu toe uitgezonderd van de energielabelverplichting. Dit betekent dat bij verkoop of verhuur van een monument geen energielabel hoeft te worden aangeboden. Echter, deze uitzondering is tijdelijk en vervalt per 29 mei 2026. Vanaf dat moment is het energielabel verplicht voor monumenten bij verkoop of bij het sluiten van nieuwe huurovereenkomsten. Bij verlenging van een bestaande huurovereenkomst geldt de verplichting ook pas vanaf 29 mei 2026. Voor incidentele verhuur van monumentale woningen met woon- of logiesfunctie kan er nog steeds een uitzondering gelden.
Deze wijziging is het gevolg van de Europese richtlijn EPBD IV (Energy Performance of Buildings Directive), waarin uitzonderingen voor monumenten zijn weggevallen. Het doel van deze richtlijn is om gebouwen in Europa energiezuiniger te maken, ook binnen de culturele erfgoedsector.
2. Vrijstaande gebouwen met een gebruiksoppervlakte van minder dan 50 m²
Gebouwen of woningen die vrijstaand zijn en een gebruiksoppervlakte van minder dan 50 m² hebben, zijn uitgezonderd van de energielabelverplichting. Voorbeelden zijn tiny houses, stacaravans of vrijstaande schuren. Deze uitzondering is bedoeld voor kleine woningen of ruimtes die slechts voor beperkte doeleinden worden gebruikt.
3. Gebouwen die niet langer dan 2 jaar in gebruik zijn
Een gebouw dat minder dan 2 jaar in gebruik is, hoeft geen energielabel te hebben. Deze uitzondering is van toepassing op nieuwbouw of gebouwen die recent zijn afgewerkt. De reden achter deze uitzondering is dat het energiegebruik van zo’n gebouw nog niet stabiel is en de energie-efficiëntie nog niet volledig kan worden gemeten.
4. Gebouwen zonder installaties voor klimaatbeheersing
Gebouwen die geen installaties hebben voor het beheersen van de inwendige temperatuur, zoals verwarming, ventilatie of koeling, zijn uitgezonderd van de energielabelverplichting. Dit betekent dat de energie-efficiëntie van dergelijke gebouwen niet kan worden beoordeeld, aangezien ze niet verbruiken of genereren van energie voor klimaatbeheersing.
5. Woningen die slechts totaal minder dan 4 maanden per jaar in gebruik zijn
Woningen die slechts maximaal 4 maanden per jaar in gebruik zijn, en waarbij het verwachte energieverbruik minder dan 25% is van het energiegebruik bij permanent gebruik, zijn uitgezonderd. Dit betreft vooral recreatiewoningen die alleen in het hoogseizoen worden gebruikt. Een voorbeeld zijn zomerhuisjes die buiten de zomermaanden leegstaan.
6. Caravans
Caravans zijn niet verplicht tot het aanbieden van een energielabel, omdat ze niet ingeschreven zijn in het kadaster als woning. Dit maakt ze automatisch buiten de energielabelverplichting.
7. Woonwagens groter dan 50 m²
Woonwagens die groter zijn dan 50 m² moeten wel een energielabel hebben. Dit geldt bij verkoop of verhuur. De meeste woonwagens zijn echter kleiner dan 50 m² en zijn dan ook niet verplicht tot het aanbieden van een energielabel.
8. Slooppanden
Slooppanden zijn wél onderworpen aan de energielabelverplichting, ook als ze op de nominatie staan om gesloopt te worden. Dit geldt met name voor woningen die onder de liberalisatiegrens vallen en opnieuw worden verhuurd onder de leegstandswet. In dat geval moet het energielabel beschikbaar zijn bij verkoop of verhuur.
Toekomstige veranderingen en consequenties
De belangrijkste toekomstige verandering betreft de uitzondering voor monumenten. Per 29 mei 2026 vervalt deze uitzondering, waardoor monumenten wél een energielabel moeten hebben bij verkoop of verhuur. Echter, deze verplichting geldt niet direct voor bestaande huurovereenkomsten. Pas bij verlenging of het sluiten van nieuwe huurovereenkomsten vanaf die datum moet het energielabel aanwezig zijn.
Dit betekent dat monumenteigenaren op dit moment nog geen energielabel hoeven aan te vragen, maar dat ze zich vanaf 2026 moeten voorbereiden op de nieuwe verplichting. De Rijkdienst voor het Cultureel Erfgoed biedt richtlijnen en hulp voor monumenteigenaren die willen weten of hun woning alsnog een energielabel nodig heeft.
Een andere verandering betreft het verloop van het energielabel. Na 10 jaar is het energielabel niet meer geldig, ook als het gebouw niet is veranderd. Dit geldt voor alle energielabels, ongeacht of ze zijn uitgegeven volgens de oude NEN 7120 of de huidige NTA 8800. Vanaf 1 januari 2024 lopen boetes op als een verplicht energielabel ontbreekt bij recreatiewoningen die na 10 jaar nog steeds geen label hebben.
Wat betekent dit voor eigenaren, kopers en huurders?
Voor eigenaren is het belangrijk om te weten of hun woning of gebouw onder de energielabelverplichting valt. Dit is van invloed op de verkoop- of huurovereenkomst en kan eventueel leiden tot boetes als het energielabel ontbreekt. Voor monumenteigenaren is het verstandig om zich al vanaf nu te informeren over de toekomstige verplichting vanaf 2026 en eventueel al te beginnen met het onderzoek naar verbeteringen die het energielabel kunnen verbeteren.
Voor kopers en huurders is het energielabel een waardevolle tool om inzicht te krijgen in het energieverbruik van een woning of gebouw. Het label geeft duidelijkheid over de mogelijke verbeteringen en kan worden gebruikt als onderhandelingspunt bij verkoop of verhuur. Het is belangrijk om de geldigheid van het label te controleren, vooral bij oude woningen of recreatiewoningen.
Conclusie
De energielabelverplichting in Nederland is een essentieel onderdeel van de vastgoedmarkt. Het energielabel geeft een overzicht van de energie-efficiëntie van een woning of gebouw en moet bij verkoop of verhuur beschikbaar zijn. Toch zijn er uitzonderingen die van toepassing kunnen zijn op bepaalde gebouwen of woningen. Deze uitzonderingen zijn wettelijk geregeld en gelden voor monumenten, kleine vrijstaande gebouwen, recreatiewoningen, nieuwbouw en andere situaties.
De belangrijkste toekomstige verandering betreft de uitzondering voor monumenten, die per 29 mei 2026 vervalt. Dit betekent dat monumenteigenaren zich vanaf nu moeten voorbereiden op de verplichting vanaf 2026. Voor kopers en huurders is het energielabel een waardevolle tool om inzicht te krijgen in het energieverbruik van een woning of gebouw. Het is belangrijk om te weten of het energielabel verplicht is en of een uitzondering van toepassing kan zijn, zodat beslissingen op de vastgoedmarkt op een goed geïnformeerde basis kunnen worden genomen.