De energietransitie heeft in Nederland de afgelopen jaren snel op gang gekomen. Een van de centrale instrumenten in deze overgang is het energielabel van woningen. In 2024 speelt het energielabel een nog duidelijker rol bij de verkoop en verhuur van woningen, maar ook bij de financiering via hypotheekverstrekkers. De data uit recente onderzoeken en beleidsdocumenten tonen aan dat energiezuinigere woningen niet alleen gunstiger zijn voor de omgeving, maar ook voor de eigenaar op financieel vlak. In dit artikel bespreken we de huidige toestand van energielabels in Nederland, de impact op hypotheken en verkoopprijzen, en de verduurzamingsmogelijkheden voor eigenaren van woningen.
Energielabels: Toestand in 2024
In 2024 zijn er ruim 5 miljoen woningen in Nederland voorzien van een geldig energielabel. Dit betreft ongeveer 61% van de totale woningvoorraad, die volgens het CBS op ongeveer 8,3 miljoen woningen schat. Het energielabel, dat sinds 2007 verplicht is bij verkoop en verhuur, biedt een snelle indicatie van de energieprestatie van een woning. De labels variëren van A (het meest energiezuinig) tot G (nergens zo energiezuinig).
De toename van energiezuinige woningen is duidelijk zichtbaar. In 2010 had slechts 16% van de labels A of B. In 2024 is dit percentage gestegen tot ruim 51%. Daarbij heeft ruim 35% van de gelabelde woningen een A-label of hoger. Deze groei wordt mede veroorzaakt door verplichtingen die sinds 2015 gelden, zoals sancties bij ontbreken van een label bij verkoop of verhuur. Ook de vereenvoudiging van de aanvraagprocedure en de lagere kosten hebben bijgedragen aan de toename van labels.
Flevoland is met 53% energiezuinige woningen het sterkst vertegenwoordigd in de duurzame woningmarkt. Ook in Utrecht en Gelderland is het percentage energiezuinige woningen hoger dan het landelijke gemiddelde. Over het geheel genomen heeft zo’n 34,5% van de Nederlandse huizen energielabel A.
De toekomstige doelen zijn echter ambitieuzer: om de klimaatdoelen van 2050 te halen, moet de hele woningvoorraad energieneutraal worden. Daarvoor is er nog veel werk aan de winkel.
De Impact van Energielabels op Hypotheeknormen in 2024
Sinds 1 januari 2024 zijn er nieuwe richtlijnen voor hypotheeknormen ingevoerd die het energielabel direct in kaart brengen. Deze richtlijnen versterken de rol van energiezuinigheid in de woningmarkt en beïnvloeden direct de financiering van woningen.
Het meest aanzienlijke effect is dat woningen met een hoog energielabel (A++++) tot wel €50.000,- extra kunnen lenen bij de aankoop van een huis, vergeleken met woningen met de drie slechtste labels (E, F en G). Dit verschil is gebaseerd op de hypothese dat een energiezuinig huis maandelijks minder kost op energie, waardoor de koper financieel meer ruimte heeft voor de hypotheek.
Voor woningen met energielabels E, F en G is er bovendien een extra financieringsmogelijkheid ingevoerd. Kopers van deze woningen kunnen tot €20.000,- extra lenen, maar dit geld moet worden geïnvesteerd in verduurzamingsmaatregelen zoals isolatie, zonnepanelen of warmtepompen. De hypotheken worden hiermee gericht op langdurige energiebesparing en duurzaam wonen.
ING is een voorbeeld van een hypotheekverstrekker die deze nieuwe richtlijnen volledig steunt. Volgens de bank zorgen duurzame investeringen voor een waardebehooud van woningen en verminderen ze de financiële kwetsbaarheid van bewoners. Ook andere hypotheekverstrekkers zijn dit voorbeeld gaan volgen.
De impact van deze richtlijnen is nog volledig te bepalen, maar al duidelijk is dat het energielabel niet langer enkel een informatief gereedschap is, maar ook een directe invloed heeft op de financiële mogelijkheden van kopers.
Energielabel en Verkoopprijs: Gunstig Label als Troef
Het energielabel heeft ook een directe invloed op de verkoopprijs van woningen. Een gunstig label is tegenwoordig een grote troef bij de verkoop, vooral in vergelijking met minder gunstige labels. Dit is onder meer het gevolg van de groeiende aandacht voor energiezuinigheid bij kopers en de veranderingen in hypotheeknormen.
In 2024 is het energielabel een essentieel verkoopcriterium geworden. Makelaars stimuleren vaak verkopers om hun woning voor te zetten met een zo hoog mogelijk energielabel. Dit is niet alleen aantrekkelijk voor kopers, maar ook een factor die de verkoopsduur kan verkorten. Woningen met energielabel A of B worden vaak sneller verkocht dan woningen met lagere labels.
Een onderzoek van Independer heeft uitgezocht dat woningen met een energielabel A gemiddeld 15% hoger worden verkocht dan woningen met label C. Dit verschil kan verder groeien naarmate de energieprijzen stijgen en de aandacht voor duurzaam wonen toeneemt. De verkoopprijs is daardoor niet alleen afhankelijk van locatie, grootte en staat van onderhoud, maar ook van de energieprestatie.
Verduurzamingsmogelijkheden in 2024
De nieuwe richtlijnen en de verhoogde aandacht voor energiezuinigheid hebben geleid tot meer verduurzamingsmogelijkheden voor woningeigenaren. Het energielabel is hierbij een startpunt om inzicht te krijgen in de mogelijke verbeteringen van de energieprestatie van een woning.
De meest effectieve verduurzamingsmaatregelen zijn:
- Isolatie: Een goede isolatie is de basis voor energiebesparing. Denk aan dakkapelisolatie, spouwmuurisolatie en vloerisolatie.
- Duurzame warmte: Het overschakelen van een gasketel naar een warmtepomp of een aardwarmteinstallatie kan de energieprestatie aanzienlijk verbeteren.
- Zonnepanelen: Zonnepanelen leveren gratis en duurzame energie en zorgen voor energie-onafhankelijkheid.
- Efficiëntere huishoudelijke apparaten: Apparaten met een hoog energielabel kunnen jaarlijks aanzienlijk geld besparen.
Het energielabel in 2024 biedt niet alleen een overzicht van de huidige prestatie, maar ook een roadmap voor mogelijke verbeteringen. Daarnaast worden verduurzamingsmaatregelen steeds beter gefinancierd door de overheid, bijvoorbeeld via subsidies of leningen met gunstige voorwaarden.
Energielabels en Beleid: De Rol van de Overheid
Het energielabel is niet alleen een marktinstrument, maar ook een beleidsinstrument. De EU-richtlijn over de energieprestatie van gebouwen (EPBD) verplicht lidstaten om energielabels in te voeren en regelgeving te creëren rondom de energiecertificering van gebouwen. Nederland heeft dit beleid omgezet in nationale regelgeving, waaronder het verplichte energielabel bij verkoop en verhuur.
De overheid stimuleert de verduurzaming van woningen via verschillende programma’s. Zo is er bijvoorbeeld het Energiebesparingssubsidieregeling, waarbij subsidies worden toegekend voor isolatie, warmtepompen en zonnepanelen. Daarnaast zijn er leningen met lage rente, zoals de Duurzame Hypotheek, die specifiek zijn gericht op energiebesparende verbeteringen.
De toekomstige doelen voor 2050 zijn ambieuzer dan ooit. De overheid wil dat alle woningen tegen 2050 energieneutraal zijn. Dit betekent dat woningen niet alleen energiezuinig moeten zijn, maar ook een aanzienlijk deel van hun energieverbruik zelf opwekken en opslaan.
Kritisch Onderzoek: Theorie versus Praktijk
Ondanks de voortgang en de positieve trends is er ook kritiek op het huidige energielabelsysteem. Een onderzoek van Majcen (2016) toont aan dat er een aanzienlijk verschil bestaat tussen de theorie en de praktijk van energiegebruik in woningen. Dit verschil wordt onder andere veroorzaakt door verschillen in het stookgedrag van bewoners. Een woning die in theorie een energiezuinig label heeft, kan in de praktijk toch aanzienlijk meer energie verbruiken als de bewoner het systeem niet efficiënt gebruikt.
Daarnaast zijn er nog 3,2 miljoen woningen zonder een geldig energielabel. Deze woningen hebben meestal een voorlopig of indicatief label gekregen in 2015, maar deze labels zijn niet juridisch bindend en geven geen accuraat beeld van de werkelijke energieprestatie. De overheid werkt aan plannen om deze woningen ook te labelen, maar dat proces is nog niet voltooid.
Conclusie
Energielabels in 2024 spelen een cruciale rol in de woningmarkt, zowel qua verkoopprijs als qua financiering via hypotheek. Woningen met een hoger energielabel zijn niet alleen duurzamer, maar ook financieringstechnisch aantrekkelijker. De nieuwe richtlijnen die in 2024 zijn ingevoerd versterken deze positieve ontwikkeling en stimuleren verduurzamingsmaatregelen.
De huidige toestand van energielabels in Nederland is sterk verbeterd ten opzichte van 2010, maar er is nog veel werk aan de winkel om de klimaatdoelen van 2050 te halen. Woningen met energielabel A of hoger vormen samen ruim 51% van de gelabelde woningvoorraad, maar dit moet nog verder stijgen.
Voor woningeigenaren is het energielabel niet alleen een verkoopcriterium, maar ook een uitgangspunt voor mogelijke verbeteringen. Met de juiste maatregelen is het mogelijk om het energielabel te verbeteren, waardoor de woningwaarde en energiebesparing stijgen.
De overheid speelt een belangrijke rol in deze overgang, door het stimuleren van verduurzamingsprojecten en het creëren van beleid dat gericht is op een energieneutrale maatschappij.