Sinds het invoeren van de Europese richtlijn over de energieprestatie van gebouwen (EPBD) in Nederland is het energielabel een centraal instrument geworden bij de verkoop, verhuur en oplevering van woningen en gebouwen. Het energielabel draagt bij aan de duurzamere uitbouw van het woning- en utiliteitsbouwbestand en biedt transparantie over de energiezuinigheid van een pand. Deze wettelijke plicht is niet voor alle gebouwen gelijk van toepassing, en de regels verschillen tussen particuliere en zakelijke partijen. In dit artikel wordt een overzicht gegeven van de wettelijke verplichting van het energielabel in Nederland, met aandacht voor de situaties waarin een label verplicht is, de geldende uitzonderingen, de gevolgen van het ontbreken van een label, en de voordelen van het bezit van een goed energielabel.
Wat is een energielabel?
Een energielabel is een document dat de energieprestatie van een woning of gebouw meet en weergeeft. Het geeft inzicht in het verwachte energieverbruik en de mogelijkheden tot verbetering van de energiezuinigheid. Het label wordt uitgereikt door een erkende energieadviseur en is gebaseerd op een inspectie van bouwkundige en installatietechnische kenmerken. Deze informatie wordt verwerkt in een gecertificeerd softwarepakket, waarna het label geregistreerd wordt bij de Rijksdienst voor Ondernemend Nederland (RVO). Het label is geclassificeerd op een schaal van A++++ (zeer energiezuinig) tot en met G (zeer onzuinig).
Wanneer is een energielabel wettelijk verplicht?
Het energielabel is sinds 2008 wettelijk verplicht bij de verkoop, verhuur en oplevering van woningen en gebouwen. In 2021 is de regelgeving aangescherpt, waardoor het energielabel nog sterker in het middelpunt van de transparantie en de duurzaamheid van gebouwen staat. De verplichting geldt voor zowel particuliere woningeigenaren als zakelijke partijen. De wettelijke verplichting is ingevoerd om de bewustwording van energiegebruik te vergroten en om investeringen in energiebesparende maatregelen te stimuleren.
De volgende situaties vallen onder de wettelijke verplichting van het energielabel:
- Bij verkoop van een woning of appartement.
- Bij verhuur van een woning of appartement.
- Bij oplevering van een nieuwbouwwoning.
- Voor openbare gebouwen groter dan 250 m².
Bij de verkoop of verhuur moet het energielabel al beschikbaar zijn tijdens de advertentiefase. In advertenties op platforms zoals Funda moet het energielabel zichtbaar worden gemaakt. Bij notariële overdracht moet het label definitief zijn. Dit betekent dat het label op dat moment volledig gecontroleerd en geregistreerd moet zijn bij de RVO.
Uitzonderingen op de verplichting
Hoewel het energielabel voor de meeste woningen en gebouwen verplicht is, zijn er een aantal uitzonderingen waarin het label niet nodig is. Deze uitzonderingen zijn vastgelegd in de wetgeving en gericht op gebouwen die niet of nauwelijks energie verbruiken of die vanwege hun functie of status niet onder de verplichting vallen.
De volgende gebouwen zijn vrijgesteld van de verplichting van het energielabel:
- Beschermde monumenten volgens de Erfgoedwet of volgens een provinciale of gemeentelijke monumentenverordening.
- Religieuze gebouwen, zoals kerken en moskeeën.
- Vrijstaande gebouwen met een gebruiksoppervlakte tot 50 m², zoals tiny houses, woonwagens en woonboten.
- (Agrarische) bedrijfspanden bedoeld voor opslag of bewerking, zoals fabriekshallen.
- Gebouwen die ten hoogste 2 jaar in gebruik zijn, zoals bouwketen, noodwinkels en noodlokalen bij scholen.
- Woningen die minder dan 4 maanden per jaar in gebruik zijn, met een verwacht energieverbruik van minder dan 25% van het verbruik bij permanent gebruik.
- Gebouwen die geen energie gebruiken om het klimaat binnen te regelen, zoals schuren of garages.
Deze uitzonderingen zorgen ervoor dat de regels omtrent het energielabel proportioneel en praktisch blijven voor verschillende soorten gebouwen. Het maakt ook duidelijk dat het energielabel niet verplicht is voor alle gebouwen, en dat de regelgeving gericht is op woningen en gebouwen die het meest impact kunnen hebben op het energieverbruik en de duurzaamheid van de bouwsector.
Gevolgen van het ontbreken van een energielabel
Het niet beschikken over een geldig energielabel wanneer dit wettelijk verplicht is kan leiden tot boetes. De hoogte van de boete hangt af van of de betreffende partij een particulier of zakelijke partij is.
- Voor particuliere woningeigenaren kan een boete tot € 435 worden opgelegd.
- Voor zakelijke partijen is de boetebedrag aanzienlijk hoger en kan zelfs tot € 21.750 oplopen.
De boetes worden doorgevoerd door de Inspectie Leefomgeving en Transport (ILT). Het is belangrijk om op de hoogte te zijn van deze regels en ervoor te zorgen dat het energielabel tijdig wordt aangevraagd en geregistreerd. Niet alleen om wettelijke sancties te vermijden, maar ook om de transparantie en het vertrouwen van kopers en huurders te waarborgen.
Procedure voor het verkrijgen van een energielabel
Het verkrijgen van een energielabel is een proces dat goed moet worden doorlopen om aan de wettelijke eisen te voldoen. Het energielabel moet worden aangevraagd bij een erkende energieadviseur, die de woning of het gebouw beoordeelt op basis van bouwkundige en installatietechnische kenmerken. Deze beoordeling wordt uitgevoerd op locatie en leidt tot het opstellen van een rapport.
Het rapport wordt ingevoerd in een gecertificeerd softwarepakket, waarna het energielabel wordt geregistreerd bij de RVO. Dit maakt het label juridisch geldig en toelaatbaar voor gebruik in de verkoop- of verhuurproces. Het is belangrijk dat het label tijdig wordt aangevraagd, zodat het al beschikbaar is tijdens de advertentiefase van de woning.
Voordelen van een definitief energielabel
Hoewel het energielabel in de eerste plaats een wettelijke verplichting is, biedt het ook een aantal voordelen voor zowel woningeigenaren als huurders. Het energielabel geeft duidelijke informatie over de energiezuinigheid van een woning en de mogelijkheden tot verbetering. Dit kan leiden tot lagere energiekosten, een snellere verkoop of verhuur, en een hogere verkoopprijs voor woningen met een goed energielabel.
Daarnaast kan het energielabel toegang geven tot subsidies en leningen voor energiebesparende maatregelen. Voor huurders betekent het energielabel dat ze betere keuzes kunnen maken over hun toekomstige woning, gebaseerd op transparante informatie over het energieverbruik.
Het energielabel als onderdeel van de duurzame ontwikkeling
Het energielabel speelt een belangrijke rol in de bredere klimaatdoelstellingen van de Nederlandse overheid. Door het verstrekken van duidelijke informatie over de energieprestatie van woningen en gebouwen, wordt de bewustwording onder huiseigenaren, kopers en huurders vergroot. Dit stimuleert investeringen in energiebesparende maatregelen en draagt bij aan de duurzame uitbouw van het woning- en utiliteitsbouwbestand.
Het energielabel is daardoor niet alleen een wettelijke verplichting, maar ook een instrument om de energiezuinigheid en duurzaamheid van gebouwen te vergroten. Het helpt bij het maken van weloverwogen beslissingen over verkoop, verhuur en renovatie, en ondersteunt de transparantie en verantwoordelijkheid van woningeigenaren en bouwpartijen.
Conclusie
Het energielabel is een essentieel onderdeel van de wettelijke verplichtingen rond verkoop, verhuur en oplevering van woningen en gebouwen in Nederland. Het dient als een transparant instrument om de energieprestatie van een pand te communiceren en draagt bij aan de duurzame ontwikkeling van de bouwsector. De verplichting geldt voor de meeste woningen en gebouwen, met uitzonderingen voor bepaalde categorieën. Het ontbreken van een energielabel kan leiden tot boetes, en het is daarom belangrijk om op de hoogte te zijn van de regels en ervoor te zorgen dat het label tijdig wordt aangevraagd en geregistreerd.
Het energielabel biedt naast wettelijke voordelen ook concrete voordelen voor woningeigenaren en huurders. Het kan leiden tot lagere energiekosten, snellere verkoop of verhuur, en toegang tot subsidies voor energiebesparende maatregelen. Door het energielabel te gebruiken, kunnen woningeigenaren en bouwpartijen bijdragen aan een duurzamere toekomst voor de bouwsector.