Sancties bij het ontbreken van een energielabel: Wat je als woningeigenaar moet weten

In Nederland is het energielabel sinds 2008 wettelijk verplicht bij de verkoop, verhuur of oplevering van een woning of bedrijfspand. Het label geeft kopers en huurders inzicht in de energiezuinigheid van een woning en is een essentieel onderdeel van het transactieproces. Het ontbreken van een geldig energielabel kan echter leiden tot boetes, vertraging in het verkoop- of verhuurproces, en zelfs problemen bij de overdracht. In dit artikel geven we een overzicht van de sancties die je als woningeigenaar kunt verwachten als je geen energielabel hebt, leggen we de wettelijke verplichtingen uit, en bespreken we de handhaving en toezicht door relevante instanties.

Wanneer is een energielabel verplicht?

Een energielabel is verplicht bij de volgende situaties:

Verkoop van een woning of bedrijfspand
Verhuur van een woning of bedrijfsruimte
Oplevering van nieuwbouw

Het energielabel moet vooraf beschikbaar zijn, zowel tijdens de verkoop- of huurproces als in de advertentie (bijvoorbeeld op Funda of op je eigen website). Het is dus geen formaliteit die je “achteraf nog wel een keer regelt”, maar een officiële voorwaarde die al vroegtijdig moet worden nageleefd.

Het energielabel is 10 jaar geldig en moet officieel zijn afgegeven door een gecertificeerd energieadviseur. Sinds 2021 moet voor de meeste woningen een vakspecialist betrokken worden om het label te beoordelen.

Boetes voor particulieren en rechtspersonen

Als je geen geldig energielabel hebt bij de verkoop of verhuur van je woning, loopt je het risico op een boete. De hoogte van de boete verschilt afhankelijk van of je een particulier bent of een rechtspersoon (zoals een bedrijf of beleggingsmaatschappij).

Boete voor particulieren

Particuliere woningeigenaren die hun huis verkopen of verhuren zonder geldig energielabel kunnen een boete krijgen van €435 tot €450, afhankelijk van de bron. De boete wordt opgelegd door de Inspectie Leefomgeving en Transport (ILT), de toezichthouder die verantwoordelijk is voor de handhaving van energielabels. Deze boete is niet ter vervanging van het energielabel. Als het label ontbreekt, moet het opnieuw worden aangemaakt en geregistreerd.

Boete voor rechtspersonen

Voor bedrijven, beleggers en organisaties is de boete twee keer zo hoog als voor particulieren. Dit betekent dat je als rechtspersoon €870 tot €900 kunt krijgen. In enkele bronnen is zelfs melding van boetes die kunnen oplopen tot duizenden euro’s per pand, vooral als er sprake is van systematisch ontbreken van energielabels bij meerdere panden.

De ILT controleert niet alleen bij verkoop of verhuur, maar ook bij het adverteren van woningen zonder energielabel. In dergelijke gevallen kan er ook een boete worden opgelegd.

Uitzonderingen op de energielabelplicht

Niet voor elke woning is een energielabel verplicht. Er zijn een aantal uitzonderingen waarin het label niet nodig is. Deze uitzonderingen zijn bepaald om historische, praktische of logistieke redenen.

Monumenten

Voor monumenten is het energielabel niet verplicht. Monumenten zijn vaak beschermde erfgoederen waarvan de historische waarde en originele staat belangrijk zijn. Het is niet wettelijk benodigd om deze woningen te voorzien van een energielabel, ook bij verkoop of verhuur.

Recreatiewoningen

Recreatiewoningen die minder dan 4 maanden per jaar in gebruik zijn, zijn ook vrijgesteld van de energielabelplicht. Dit geldt bijvoorbeeld voor vakantiewoningen die slechts in de zomer of wintermaanden worden gebruikt.

Kleine gebouwen

In enkele bronnen wordt vermeld dat kleine gebouwen onder 50 m² ook vrijgesteld kunnen zijn. Deze uitzondering is echter minder duidelijk gereguleerd en kan afhankelijk van de omstandigheden variëren. Het is verstandig om dit te bevestigen bij een gecertificeerd energieadviseur of via de ILT.

Wie is verantwoordelijk voor het aanleveren van een energielabel?

De verkoper of verhuurder is verantwoordelijk voor het aanleveren van een geldig energielabel. Dit geldt ook als je je woning laat bouwen of opleveren. Bij verkoop of verhuur moet het energielabel op het moment van overdracht beschikbaar zijn. Dit geldt niet alleen voor het pand zelf, maar ook voor de advertentie waarin je de woning presenteert.

Rol van makelaars en notarissen

Makelaars en notarissen spelen ook een rol in het verkoop- of verhuurproces. Ze moeten ervoor zorgen dat:

Het energielabel in de advertentie vermeld staat.
Bij de overdracht is geverifieerd of het energielabel aanwezig is.

Als het energielabel ontbreekt, kan het verkoop- of verhuurproces stagneren. De makelaar kan bijvoorbeeld weigeren om de woning in hun portefeuille op te nemen, en de notaris kan bezwaar maken bij het passeren van de koopakte.

Handhaving en toezicht

De Inspectie Leefomgeving en Transport (ILT) is de centrale toezichthouder bij het ontbreken van een energielabel. Ze voeren controles uit op energielabels bij verkoop, verhuur en oplevering. Deze controles zijn meestal steekproefsgewijs, maar kunnen ook gebeuren bij aangiften van huurders of kopers.

De ILT heeft de bevoegdheid om boetes op te leggen aan zowel particulieren als bedrijven. Daarnaast beoordeelt de ILT ook advertenties waarin geen energielabel vermeld staat. In dergelijke gevallen kan er een boete volgen, afhankelijk van het aantal panden en de ernst van het gedrag.

Rol van huurders

Een huurder heeft het recht om aan te geven dat er geen geldig energielabel beschikbaar is. In dat geval kan de huurder dit melden bij de ILT, die vervolgens een onderzoek kan instellen. Dit betekent dat ook huurders een rol kunnen spelen in de handhaving van de energielabelplicht.

Consequenties van het ontbreken van een energielabel

Niet alleen het risico op een boete is relevant bij het ontbreken van een energielabel. Er zijn ook praktische en financiële gevolgen die je als woningeigenaar moet overwegen.

Vertraging in verkoop- of verhuurproces

Als je geen energielabel hebt bij de verkoop of verhuur van je woning, kan het proces vertragen. Makelaars en notarissen verwachten dat alle vereiste documenten op orde zijn. Bij ontbrekend energielabel kan dit leiden tot extra tijd die je moet investeren om het label aan te vragen en te registreren.

Verkoopprijs en marktwaarde

Het energielabel is niet alleen een wettelijke eis, maar ook een bepalende factor in de marktwaarde van een woning. Kopers en huurders zijn steeds kritischer naar de energieprestaties van hun woning. Een slecht of ontbrekend energielabel kan leiden tot een lagere verkoopprijs of moeilijkere verhuur. In tijden van stijgende energieprijzen en groeiend klimaatbewustzijn is het energielabel een essentieel onderdeel van de aantrekkelijkheid van een woning.

Makelaars en notarisweigering

Sommige makelaars en notarissen weigeren om een woning zonder energielabel in te schrijven of over te dragen. Dit betekent dat je als woningeigenaar mogelijk tijdelijk geen hulp kunt krijgen bij het verkoop- of verhuurproces, wat het proces verder kan vertragen.

Hoe kom ik aan een energielabel?

Als je geen energielabel hebt, is het verstandig om dit zo snel mogelijk aan te vragen. Een energielabel kan binnen 1-2 weken worden geregistreerd en is 10 jaar geldig. Je kunt het label aanvragen via een gecertificeerd energieadviseur of via een online platform dat dit aanbiedt.

Stap voor stap:

Controleer of je woning al een geldig energielabel heeft.
Dit kun je controleren via het Kadaster of via de database van energielabels.
Vraag een energielabel aan bij een gecertificeerd energieadviseur.
Het advies en de beoordeling worden uitgevoerd door een erkende professional.
Registreer het energielabel.
Nadat het advies is gegeven, wordt het label geregistreerd en is het 10 jaar geldig.
Verstrek het energielabel bij verkoop of verhuur.
Zorg dat het label beschikbaar is bij de overdracht en vermeld in advertenties.

Wat als ik het niet eens ben met mijn energielabel?

Als je het niet eens bent met het resultaat van je energielabel, kun je contact opnemen met de energieadviseur die het label heeft uitgevoerd. Soms is er sprake van fouten in de berekening of een onvolledige inspectie. Als het label niet correct is, kan het worden herzien of vernieuwd.

Conclusie

Een energielabel is een essentieel onderdeel van het verkoop- en verhuurproces in Nederland. Het is niet alleen een wettelijke verplichting, maar ook een instrument om kopers en huurders inzicht te geven in de energieprestaties van een woning. Het ontbreken van een energielabel kan leiden tot boetes, vertragingen, en zelfs verlies aan marktwaarde. Voor particulieren is de boete €435 tot €450, voor bedrijven is dit dubbel zo hoog. Er zijn enkele uitzonderingen, zoals monumenten en recreatiewoningen, maar voor de meeste woningen is het energielabel verplicht. Het is verstandig om het energielabel al vroegtijdig aan te vragen, zowel voor verkoop als verhuur. Zo voorkom je onnodige problemen en boetes.