Nieuwe Aanpak Rijksoverheid voor Funderingsproblematiek: Ondersteuning voor Woningeigenaren

Inleiding

Funderingsproblematiek is in de afgelopen jaren een groeiend probleem geworden in Nederland. Door de veroudering van woningen, bodemdaling en klimaatverandering is het aantal woningen met funderingsschade aanzienlijk toegenomen. Volgens de gegevens uit de bronnen is het verwacht dat 425.000 woningen in de komende tien jaar en 780.000 woningen richting 2050 funderingsschade zullen ervaren. Deze ontwikkeling heeft niet alleen financiële, maar ook maatschappelijke gevolgen.

In reactie op deze groeiende uitdaging heeft de Rijksoverheid een meerjaren aanpak opgestart, waarbij zowel kennisontwikkeling en innovatie centraal staan, als praktische ondersteuning voor woningeigenaren. Een belangrijk onderdeel van deze aanpak is het Fonds Duurzaam Funderingsherstel, dat sinds 1 juli 2025 toegankelijk is voor alle particuliere woningeigenaren in Nederland.

Dit artikel biedt een gedetailleerde overzicht van de rol van de Rijksoverheid in het oplossen van funderingsproblematiek, inclusief de aanpak die is uitgekozen, de technische en praktische maatregelen die worden genomen, en hoe woningeigenaren er vanaf kunnen profiteren.

De Aanpak van de Rijksoverheid: Drie Sporen voor Oplossingsgerichte Actie

De Rijksoverheid heeft een gezamenlijke aanpak ontwikkeld in samenwerking met medeoverheden, woningcorporaties, de bouwsector, financiële instellingen en kennisinstellingen. Deze aanpak is opgenomen in het adviesrapport ‘De Olifant onder de kamer’, uitgebracht door ABDTOPConsult. De aanpak bestaat uit drie belangrijke sporen:

Het creëren van noodzakelijke condities op nationaal niveau
Ondersteuning van woningeigenaren bij hun aanpak met informatie, onderzoek en advies
Ondersteuning van koplopergemeenten en -regio’s om een gebiedsgerichte leeraanpak in te richten

1. Nationale Voorwaarden Creëren

Het Rijk investeert tussen 2025 en 2028 in kennisontwikkeling, betrouwbare data en risicomodellen. Samen met instituten zoals het Kadaster, Deltares en TNO wordt een nationale data-infrastructuur voor funderingsrisico’s opgebouwd. Deze infrastructuur kan beter inzicht geven in de funderingsrisico’s per regio, wat essentieel is voor preventie en herstelstrategieën.

Daarnaast stimuleert het Rijk innovatieve technieken voor funderingsonderzoek en herstel. Denk hierbij aan technologieën zoals ondergrondse sensoren, 3D-modellering of nieuwe bouwmaterialen die funderingsschade kunnen voorkomen of beperken.

Om de kwaliteit van funderingsherstel te waarborgen, worden er erkenningsregelingen en certificeringen ingevoerd voor bedrijven en specialisten die zich met funderingsherstel bezighouden. Dit helpt woningeigenaren om betrouwbare en kwaliteitsvolle diensten te vinden.

Bovendien ondersteunt het Rijk de decentrale overheden bij het opstellen van een handreiking met water- en bodemmaatregelen. Deze maatregelen kunnen funderingsproblemen voorkomen, bijvoorbeeld door infiltratieverbeteringen of drainageoplossingen.

2. Ondersteuning voor Woningeigenaren

Het tweede spoor richt zich op woningeigenaren die funderingsherstel moeilijk zelf kunnen regelen of betalen. Het Rijk zet hierbij een breed platform op, met regionale loketten en publieksvoorlichting, waarin eigenaren ondersteuning kunnen krijgen bij het begrijpen van de problematiek, het opstellen van een herstelplan en het regelen van financiering.

Deze ondersteuning is niet alleen praktisch, maar ook informatief. Het Rijk wil woningeigenaren in staat stellen om zelf een goed besluit te nemen over hun funderingsherstel, op basis van betrouwbare kennis en advies.

3. Gebiedsgerichte Leeraanpak in Koplopergemeenten

Het derde spoor richt zich op zes koplopergemeenten en -regio’s, die een leeraanpak opzetten. Deze regio’s functioneren als piloten en testgronden voor nieuwe methoden, beleid en samenwerking. Het doel is om schaalvergroting te bereiken en ervaringen te delen die elders in het land kunnen worden overgenomen.

Deze aanpak is gebiedsgericht, wat betekent dat de regio’s niet alleen op individueel niveau werken, maar ook op wijk- en stadsniveau, waar funderingsproblematiek vaak samenvalt met andere maatschappelijke uitdagingen.

Het Fonds Duurzaam Funderingsherstel: Een Belangrijk Instrument in de Aanpak

Sinds 1 juli 2025 is het Fonds Duurzaam Funderingsherstel toegankelijk voor alle particuliere woningeigenaren in Nederland. Het fonds werd in 2017 opgericht door de Rijksoverheid, in samenwerking met KCAF, NHG, NVB, de Vereniging van Verzekeraars, en meerdere gemeenten. Het fonds is uitgevoerd door het Stimuleringsfonds Volkshuisvesting Nederland (SVn), een instelling die al sinds 1996 financieringsoplossingen biedt voor maatschappelijk waardevolle projecten.

Doel van het Fonds

Het fonds helpt woningeigenaren die door funderingsproblematiek hun woning in stand willen houden, maar geen marktconforme financiering kunnen krijgen. De oorzaken van funderingsproblematiek zijn diverse, waaronder:

Verzakkingen
Paalrot
Bodemdaling
Klimaatverandering

Het fonds streeft naar het behoud van woningen, het voorkomen van onbewoonbaarheid en het beperken van maatschappelijke schade. Het ondersteunt bij het financieren van noodzakelijke herstelkosten, maar ook bijkomende kosten zoals advies en cascoschade.

Wie kan het Fonds Gebruiken?

Het fonds is uitsluitend beschikbaar voor particuliere woningeigenaren die vanwege een ontoereikend inkomen niet in aanmerking komen voor een marktconforme financiering. Dit betekent dat het fonds gericht is op woningeigenaren met een beperkt inkomensniveau of die anderszijds qua financiering beperkt zijn.

De financiering wordt gerealiseerd via een Funderingslening Maatwerk, die maatwerk is afgestemd op de behoeften van de woningeigenaar. Deze lening biedt een aantal voordelen:

Vaste rente voor de volledige looptijd
Aanvraag verloopt rechtstreeks via het fonds, zonder tussenkomst van gemeenten
Geen afsluitkosten voor hertoetsen
Uitbetaling via een bouwdepot van 12 maanden

Daarnaast is het fonds inmiddels uitgebreid. In 2017 werd een Rijksbijdrage van €20 miljoen ingezet, en in 2026 volgt een tweede bijdrage van €20 miljoen. Dit zorgt ervoor dat de financiering in de toekomst nog steeds beschikbaar blijft voor woningbezitters in nood.

Hoe Werkt het Aanvraagproces?

De aanvraag voor een lening verloopt via het fonds, en wordt beoordeeld door de fondsmanager, die is aangesteld door het bestuur van het fonds. De fondsmanager volgt het Investeringsreglement bij het beoordelen van aanvragen en het beheren van leningen.

De aanvraag is rechtstreeks via het fonds in te dienen, zonder tussenkomst van gemeenten of andere partijen. Dit maakt het proces transparant en toegankelijk voor woningeigenaren.

Bijvoorbeeld, woningeigenaren die willen weten hoeveel de funderingsherstel kost, kunnen gebruikmaken van de Herstelkostencalculator, die is ontwikkeld door KCAF in samenwerking met erkende funderingsherstelbedrijven.

Funderingsproblematiek in Nederland: Oorzaken en Aanpak

De funderingsproblematiek in Nederland is een complexe kwestie die verband houdt met meerdere factoren:

Veroudering van woningen
Bodemdaling
Klimaatverandering

1. Veroudering van Woningen

Nederland telt veel woningen die ouder zijn dan vijftig jaar. Deze woningen zijn in vroeger tijden vaak gebouwd op basis van minder moderne funderingstechnieken. Veel woningen zijn gecreëerd tijdens de post-oorlogse woningbouwexplosie, waarbij vaak gebruik werd gemaakt van houten palen of zandfunderingen. Deze materialen zijn gevoelig voor slijtage en veroudering.

Daarnaast zijn er ook woningen gebouwd op bodems met een hoge waterstand of zachte grond, wat extra belastingen op de fundering legt. Deze oude funderingen zijn niet altijd aangepast aan huidige normen en kunnen dus sneller schade oplopen.

2. Bodemdaling

Bodemdaling is een natuurlijke processen die in sommige delen van Nederland aanzienlijk is toegenomen. Deze dalings zijn grotendeels het gevolg van:

Aardwarmteproductie: Het opwekken van aardwarmte leidt tot veranderingen in de bodemstructuur.
Grondwaterafvoer: Het verlagen van het grondwaterpeil kan de bodem droog en verenigbaar maken.
Geologie: Sommige delen van Nederland bestaan uit zand- of kleigrond, die gevoeliger zijn voor dalings.

Deze dalings zorgen ervoor dat woningen fysiek naar beneden zakken, waardoor funderingen overbelast raken en schade oplopen.

3. Klimaatverandering

De toename van extreme weersomstandigheden, zoals droogtes, regenval en hoge temperaturen, heeft ook een impact op funderingen. Droogtes kunnen leiden tot bodemverdroging, waardoor de funderingsconstructie instabiel wordt. Regenval daarentegen kan leiden tot bodemverzadiging, wat weer andere soorten schade kan veroorzaken.

De Rijksoverheid ziet hierom klimaatadaptatie als een kerncomponent van de aanpak. Hierbij gaat het om maatregelen die ervoor zorgen dat woningen bestand zijn tegen de toekomstige klimaatomstandigheden.

Innovatie en Technologie in Funderingsherstel

De Rijksoverheid stimuleert innovatie in het funderingsherstel, zowel op het gebied van onderzoek als op het gebied van praktische toepassing. Dit is essentieel, omdat traditionele funderingsherstelmethoden soms niet efficiënt genoeg zijn of te kostbaar voor individuele woningeigenaren.

1. Innovatieve Onderzoekstechnieken

Nieuwe technieken worden ontwikkeld om funderingsproblematiek eerder op te sporen en te voorkomen. Denk hierbij aan:

Geofysische sensoren die continu data verzamelen over de funderingsstatus
3D-modellering voor het analyseren van de structuur van funderingen
Infrarood- en thermografie voor het detecteren van funderingsverzakkingen en vochtige delen

Deze technieken helpen bij het vroegtijdig detecteren van funderingsproblemen, wat leidt tot minder schade en lagere herstelkosten.

2. Innovatieve Herstelmethoden

Er worden ook nieuwe methoden ontwikkeld voor funderingsherstel, die minder invasief en duurzamer zijn. Voorbeelden zijn:

Geotechnische injectietechnieken om de fundering weer steviger te maken
Nieuwe bouwmaterialen, zoals koolstofvezel of geofibrilleerd beton, die lichter en sterker zijn
Duurzame oplossingen zoals regenwaterafvoer of infiltratieoplossingen die bodemdaling voorkomen

Deze innovatieve methoden zijn niet alleen efficiënter, maar ook beter afgestemd op de huidige en toekomstige behoeften van woningeigenaren.

De Rol van KCAF en KBF in de Aanpak

Om woningeigenaren optimaal te ondersteunen in de funderingsproblematiek, zijn er twee belangrijke kenniscentra die een rol spelen:

KCAF – Kennis Centrum Aanpak Funderingsproblematiek
KBF – Kenniscentrum Bodemdaling en Funderingen

KCAF

KCAF is verantwoordelijk voor het verzorgen van kennis, advies en ondersteuning bij funderingsproblematiek. Het centrum biedt onder andere:

Advies voor woningeigenaren
Informatie voor bouwprofessionals
Onderzoek en publicaties over funderingsherstel
De Herstelkostencalculator

Het centrum werkt nauw samen met erkende funderingsherstelbedrijven en het Stimuleringsfonds Volkshuisvesting om de kwaliteit van herstel te waarborgen.

KBF

KBF richt zich op bodemdaling en funderingsproblematiek, met een focus op:

Oorzaken en effecten van bodemdaling
Preventieve maatregelen
Herstelmethoden
Rechtelijke en fiscale kwesties

Het kenniscentrum is van essentieel belang voor woningeigenaren en gemeenten die willen weten hoe ze funderingsproblematiek kunnen voorkomen of aanpakken.

Conclusie

De funderingsproblematiek in Nederland is een groeiend probleem dat niet alleen technisch, maar ook maatschappelijk relevant is. De Rijksoverheid heeft hierin een duidelijke rol erkend en heeft een langjarige aanpak opgestart, die zich richt op kennisontwikkeling, innovatie en praktische ondersteuning voor woningeigenaren.

Het Fonds Duurzaam Funderingsherstel is een centraal instrument in deze aanpak, dat woningeigenaren met een beperkt inkomen of financieringsproblemen de mogelijkheid biedt om hun funderingsherstel te regelen. Samen met kenniscentra als KCAF en KBF wordt er gewerkt aan voorkomen, detecteren en herstellen van funderingsproblematiek.

In de komende jaren zal de samenwerking tussen overheid, sector en woningeigenaren verder uitgebouwd worden, met als doel om duurzame, betrouwbare en toegankelijke oplossingen te bieden. Dit is niet alleen essentieel voor de woningvoorraad in Nederland, maar ook voor de leefbaarheid van de buurten en wijken waarin we wonen.