De funderingsproblematiek in Nederland is een urgente kwestie die almaar groter wordt. Het aantal woningen en gebouwen dat last heeft van verzakkingen, bodemdaling of andere funderingsproblemen, stijgt aanzienlijk. Dit heeft niet alleen financiële gevolgen voor eigenaren, maar ook maatschappelijke impact, aangezien het wooncomfort afneemt en de verkoopbaarheid van woningen onder druk komt te staan. Tegen de achtergrond van deze groeiende uitdaging heeft het kabinet in 2025 een meerjarenplan aangekondigd, waarin zowel de rol van eigenaren als de ondersteuning van de overheid centraal staat.
Dit artikel bespreekt de huidige situatie rondom funderingsproblemen in Nederland, de nationale aanpak die het kabinet presenteert, en de beschikbare financieringsmogelijkheden, innovatieve oplossingen en samenwerkingsmodellen die bijdragen aan een duurzame en betaalbare aanpak voor woningeigenaren. Aan de hand van concrete voorbeelden en toekomstplannen wordt een duidelijk beeld geschetst van hoe Nederland als land en individuen als eigenaar met funderingsproblematiek omgaan.
De huidige situatie: 425.000 woningen met funderingsproblemen
De schaal van de funderingsproblematiek in Nederland is omvangrijk. Volgens de meest recente schattingen zullen in de komende tien jaar ongeveer 425.000 woningen en gebouwen te maken krijgen met funderingsschade. Dit aantal is verwacht te groeien tot 780.000 woningen richting 2050. De oorzaken hiervan zijn meervoudig: verouderde funderingen, droogte, bodemdaling en klimaatverandering spelen een rol. Veel funderingsproblemen ontstaan in vooral oudere stadsbuurten, waar woningen vaak op houten paalfunderingen staan die verzwakt zijn door bacteriële aantasting.
De financiële lasten van funderingsherstel zijn aanzienlijk. Per woning kunnen herstelkosten oplopen tot en boven de €100.000. Voor veel eigenaren is dit financieel lastig te regelen, vooral wanneer funderingsproblemen zich in combinatie voordoen met andere renovaties of verduurzamingsprojecten.
De rol van de overheid: Nationale Aanpak Funderingsproblematiek
Aangezien funderingsproblemen niet alleen een technische uitdaging zijn, maar ook maatschappelijke en financiële impact hebben, heeft het kabinet in 2025 een meerjarenplan aangekondigd: de Nationale Aanpak Funderingsproblematiek (NAF). Deze aanpak is opgebouwd uit drie hoofdsporen:
1. Het creëren van noodzakelijke condities op nationaal niveau
De overheid investeert tussen 2025 en 2028 in kennisontwikkeling, datainfrastructuur en innovatie op het gebied van funderingsonderzoek en funderingsherstel. Deze inzet is gedaan in samenwerking met organisaties als Kadaster, Deltares en TNO, en gericht op het opbouwen van een nationale data-infrastructuur voor funderingsrisico’s. Dit betekent dat er toegang komt tot betrouwbare informatie over funderingsrisico’s per woonobject. Tevens wordt er geïnvesteerd in innovatieve technieken voor funderingsonderzoek, zoals preventieve maatregelen tegen bacteriële aantasting van houten paalfunderingen.
2. Ondersteuning van woningeigenaren
Het tweede spoor richt zich op eigenaren die moeite hebben met het zelf regelen of betalen van funderingsherstel. Deze eigenaren krijgen via regionale loketten en publieksvoorlichting hulp bij het beoordelen van hun situatie. Daarnaast is het Fonds Duurzaam Funderingsherstel (FDF) sinds 1 juli 2025 landelijk beschikbaar voor eigenaren die geen marktconforme lening kunnen afsluiten. Het fonds biedt financieringsmogelijkheden voor funderingsherstel, en is vanaf 2026 verder uitgebreid met €20 miljoen aan overheidsfinanciering.
3. Gebiedsgerichte leeraanpak
De aanpak is niet uitsluitend gericht op individuele woningen, maar ook op wijk- en regiogebaseerde oplossingen. De overheid zet in op een gebiedsgerichte leeraanpak in zes koplopergemeenten en regio’s: Friesland, Emmen, Rivierenland, Rotterdam, Dordrecht en Zaanstad. Deze regio’s hebben een relatief hoge concentratie funderingsproblemen en zijn vaak gekenmerkt door andere maatschappelijke uitdagingen. Door samen te werken met lokale partners en woningeigenaren worden handelingsperspectieven ontwikkeld die elders in het land herbruikbaar zijn. Dit helpt bij het opbouwen van een nationaal kennisplatform en het uitwisselen van best practices.
Funderingsherstel: Financiële en technische uitdagingen
Funderingsherstel is niet alleen technisch complex, maar ook kostbaar. Het vereist een juiste diagnose van de oorzaak van de schade, een duidelijke planning van het herstel en vaak ook een langdurige toezichtperiode. Voor eigenaren is het vaak een ingrijpende en emotionele ervaring, omdat funderingsproblemen vaak niet zichtbaar zijn tot het punt van schade en het wooncomfort aanzienlijk verslechtert.
Het Fonds Duurzaam Funderingsherstel
Het Fonds Duurzaam Funderingsherstel (FDF) is een cruciale maatregel in de nationale aanpak. Het fonds biedt financieringsmogelijkheden aan woningeigenaren die geen reguliere lening op de hypotheekmarkt kunnen afsluiten. De lening is gericht op het uitvoeren van noodzakelijke funderingsherstelmaatregelen en is vanaf 1 juli 2025 landelijk beschikbaar. NHG (Nederlandse Hypotheek Garantie) speelt een belangrijke rol in het fonds door borgstelling te bieden op de speciale lening. Dit zorgt voor extra zekerheid voor zowel eigenaar als geldverstrekker.
De lening is bedoeld voor eigenaren die door funderingsproblemen hun woning niet veilig kunnen bewonen of verkoopbaar kunnen houden. Het fonds draagt bij aan het voorkomen van verkoopproblemen, financiële stress en onveilige woningen. Het is een vangnet dat funderingsherstel voor meer mensen betaalbaar en haalbaar maakt.
Gebiedsgerichte samenwerking
In de zes koplopergemeenten en regio’s is een gebiedsgerichte aanpak ingezet. Deze aanpak is gericht op het ontwikkelen van oplossingen die niet alleen technisch effectief zijn, maar ook sociaal en economisch haalbaar. Door samen te werken met lokale partners wordt gezocht naar schaalvergroting van herstelprojecten, verdeling van kosten en het verlagen van risico’s. Deze aanpak is ook gericht op het verwerken van funderingsproblemen in combinatie met andere maatschappelijke uitdagingen, zoals verduurzaming, woningbouw en infrastructuur.
Innovatie en kennisontwikkeling
De nationale aanpak is niet alleen gericht op het oplossen van huidige problemen, maar ook op het voorkomen van toekomstige funderingsproblemen. Innovatie speelt daarbij een belangrijke rol. Verschillende partijen werken aan de ontwikkeling van nieuwe technieken en methoden voor het voorkomen, signaleren en herstellen van funderingsproblemen. De NAF heeft samen met TNO en Deltares onderzoek laten uitvoeren naar de omvang en aard van de funderingsproblematiek, en welke kennisontwikkelingen en innovaties nodig zijn voor een effectieve aanpak.
Preventieve maatregelen
Een van de innovatieve projecten richt zich op preventieve maatregelen tegen bacteriële aantasting van houten paalfunderingen. Houten palen zijn vaak de basis van oudere funderingen in stadsgebieden. Door bacteriële aantasting kunnen deze palen verzwakken, wat leidt tot verzakkingen en schade aan het gebouw. Het onderzoek zoekt naar effectieve conserveringsmethoden die de levensduur van deze palen kunnen verlengen.
Actief grondwaterpeilbeheer
Een andere innovatie is gericht op actief grondwaterpeilbeheer in bebouwd gebied. Door het peil van het grondwater te beheren, kan bodemdaling worden voorkomen of verlaagd. Dit is vooral relevant in stadsgebieden waar droogte en afvoer van grondwater een rol speelt in funderingsproblemen. Actief beheer van het grondwaterpeil kan bijdragen aan het behoud van funderingen en het voorkomen van schade.
Sloop-nieuwbouw
Een derde innovatie betreft het onderzoek naar sloop-nieuwbouw voor particuliere woningeigenaren. In sommige gevallen is funderingsherstel niet de meest kostenefficiënte oplossing. Als funderingsproblemen zich in combinatie voordoen met verduurzamingsprojecten, kan sloop en nieuwbouw een betere oplossing zijn. Dit onderzoek richt zich op de praktische en juridische mogelijkheden van sloop-nieuwbouw in het kader van funderingsproblemen.
De rol van kennis en richtlijnen
Kennisdeling en het opstellen van richtlijnen zijn centraal in de nationale aanpak. Funderingsherstel moet deskundig en met de juiste kennis worden uitgevoerd. Daarom stelt de overheid subsidies beschikbaar voor het ontwikkelen van actuele en algemeen geaccepteerde richtlijnen voor funderingsonderzoek. Deze richtlijnen zijn bedoeld om de kwaliteit van diagnoses en herstelprojecten te verbeteren en het aantal foute diagnosebevindingen te verminderen.
De huidige richtlijnen zijn beschikbaar via het Platform Funderingsonderzoek. Dit platform biedt toegang tot kennis, methoden en praktijkvoorbeelden die nuttig zijn voor professionals en woningeigenaren. Het doel van het platform is om kennis en ervaring te delen en zo de kwaliteit van de aanpak te verbeteren.
De toekomst: Meldingsplicht, overlast en financiering
Hoewel de nationale aanpak gericht is op huidige problemen, zijn er ook plannen voor de toekomst. Er wordt verwacht dat de overheid op termijn de grootste schades deels zal compenseren. Zekerheid over deze compensatie is er echter nog niet. Bovendien is het mogelijk dat een meldingsplicht komt voor verkopers van onroerend goed wat betreft de staat van de fundering. Dit betekent dat verkopers in de toekomst verplicht zullen zijn om eventuele funderingsproblemen bij de verkoop openbaar te maken. Dit kan leiden tot meer transparantie op de woningmarkt en minder risico’s voor kopers.
Positieve uitzondering: Soil-ID methode
Niet alle funderingsproblemen zijn gelijk. Een positieve uitzondering is de Soil-ID methode, die gericht is op woningen die op injecteerbaar zand zijn gebouwd. Deze methode biedt een voordelig en efficiënt alternatief voor funderingsherstel zonder overlast. Door direct in de bodem in te grijpen kan de ondersteuning van de fundering verbeterd worden, waardoor schade en verdere verzakkingen voorkomen kunnen worden. Deze methode is vooral geschikt voor woningen met dalende grondwaterstand of inklinkende bodem.
Conclusie
De funderingsproblematiek in Nederland is een groeiend probleem met grote gevolgen voor woningeigenaren, de woningmarkt en de maatschappij. Het kabinet heeft met de Nationale Aanpak Funderingsproblematiek een gestructureerde en langjarige aanpak opgestart die gericht is op preventie, herstel en innovatie. Door samenwerking met woningeigenaren, kennisinstellingen en lokale partners wordt er gezocht naar oplossingen die zowel technisch als financieel haalbaar zijn.
De rol van de overheid is cruciaal in deze aanpak, niet alleen door middel van financiering en ondersteuning, maar ook door het creëren van een kennisplatform en innovatieve projecten. De uitbreiding van het Fonds Duurzaam Funderingsherstel en de inzet op gebiedsgerichte aanpakken tonen aan dat er een duidelijke inzet is om funderingsproblemen op een duurzame manier aan te pakken.
Voor woningeigenaren is het belangrijk om zich bewust te zijn van de risico’s en beschikbare hulp. Door gebruik te maken van regionale loketten, financiële ondersteuning en kennisdeling, kan funderingsherstel voor meer mensen betaalbaar en haalbaar worden. Innovatieve oplossingen zoals de Soil-ID methode tonen aan dat er ook technische alternatieven zijn die minder overlast veroorzaken.
Tot slot is duidelijk dat de funderingsproblematiek niet alleen een technische uitdaging is, maar ook een maatschappelijke en financiële. De nationale aanpak is een stap in de richting van een gezamenlijke en duurzame oplossing.