Houtstookverbod in Amersfoort: Regels, Handhaving en Gezondheidseffecten voor Eigenaren en Wijkbewoners

Inleiding

Sinds 1 oktober 2024 geldt in Amersfoort een verbod op het stoken van hout binnenshuis, wanneer de stookwijzer code oranje of rood aangeeft. Deze maatregel is genomen om de luchtkwaliteit te verbeteren en gezondheidsrisico’s te beperken die gepaard gaan met houtrook. Voor eigenaren, bewoners en huiseigenaren in de regio is het belangrijk om zich bewust te zijn van deze regels, aangezien overtredingen tot boetes kunnen leiden. In dit artikel bespreken we de achtergronden van het stookverbod, de praktische regels, de handhaving en de gevolgen voor de gezondheid en wooncomfort.

We geven ook een overzicht van de aantallen meldingen en boetes die zijn uitgedeeld sinds het invoeren van het verbod, en hoe dit beleid zich ontwikkelt binnen het bredere kader van de Omgevingswet en lokale regelgeving.

De achtergronden van het houtstookverbod in Amersfoort

Houtrook als gezondheidsrisico

Houtstoken levert fijnstof en andere schadelijke stoffen af in de lucht, die vergelijkbaar zijn met de uitstoot van auto’s en sigarettenrook. Deze stoffen zijn vooral schadelijk voor mensen met gevoelige luchtwegen, zoals kinderen, ouderen en personen met longziekten zoals COPD en astma. De gemeente Amersfoort streeft ernaar om dit gezondheidsrisico te verminderen, wat heeft geleid tot het invoeren van het stookverbod.

De regels zijn een onderdeel van het Schone Lucht Akkoord, een initiatief dat gericht is op het verbeteren van de luchtkwaliteit en het verlagen van fijnstofemissies. Dit verbod is ook een uitdrukking van de zorgplicht zoals genoemd in het omgevingsplan Amersfoort. De gemeente streeft naar het naleven van de WHO-advieswaarden van 2021, met als doel de luchtkwaliteit aan te passen aan gezondheidsveilige niveaus.

Wettelijke basis voor het stookverbod

Het houtstookverbod is ingevoerd op basis van de Omgevingswet, specifiek artikel 22.18 van het omgevingsplan van de gemeente Amersfoort. Deze bepaling stelt dat het verbod op houtstoken geldt wanneer de stookwijzer code oranje of rood aangeeft. De stookwijzer is een instrument dat real-time gegevens geeft over luchtkwaliteit en weersomstandigheden, die relevant zijn voor de verspreiding van rook en fijnstof. Het systeem is ontwikkeld om inwoners in staat te stellen verstandig te stoken, afhankelijk van de lucht- en weersomstandigheden.

Wat mag en wat niet mag: de praktische regels

Wanneer is het verboden om hout te stoken?

Het stoken van hout is verboden bij code oranje en rood van de stookwijzer. Deze codes worden bepaald op basis van factoren zoals:

Windrichting en windsnelheid
Luchtkwaliteit
Weersomstandigheden zoals mist, neerslag of kou
De neerslag van fijnstof in de omgeving

De stookwijzer is een online tool die inwoners kan raadplegen voordat ze hun kachel of vuur ontsteken. Het is belangrijk om dit systeem goed te begrijpen, aangezien het nu wettelijk bindend is. De gemeente Amersfoort benadrukt dat het niet gaat om een absolute verbod, maar om het vermijden van stoken in situaties waarin houtrook extra schadelijk is voor de gezondheid.

Wat is houtstook?

Volgens de beleidsregel van Amersfoort is houtstook gedefinieerd als:

Het verbranden van stukhout, samengeperst hout of houtplaatdelen in een openhaard, kachel of pelletketel
Het gebruik van een kachel of vuurkorf voor ruimteverwarming
Het verbranden van hout in een gesloten of open verbrandingsinstallatie in het eigen huis

Het verbod geldt dus zowel voor open vuurtjes als voor houtgestookte verwarmingssystemen. Het stoken van hout in de tuin is eveneens onder de regels gebracht, aangezien het hierbij gaat om een bron van overlast en gezondheidsrisico’s.

De praktijk in Amersfoort: aantallen meldingen en boetes

Meldingen en handhaving

Sinds het invoeren van het verbod in oktober 2024 zijn er bijna 1200 meldingen gedaan over overtredingen. Tussen oktober 2024 en maart 2025 is het aantal meldingen gemiddeld gestegen tot 197 per maand, in vergelijking met 16 meldingen per maand voor het verbod. Tien adressen zijn verantwoordelijk voor een derde van de klachten, met name in de wijk Schothorst-Noord en Hoogland.

De gemeente heeft in 2024 vooral gewaarschuwingen uitgedeeld, omdat het een nieuwe regel was. Sinds 2025 zijn er echter twee gevallen waarin boetes zijn opgelegd via een last onder dwangsom. Hoewel het bedrag van deze boetes niet bekend is, had de gemeente eerder geschat dat boetes konden variëren tussen 100 en 400 euro.

De gemeente benadrukt dat handhaving alleen gebeurt in gevallen van notoire overtreders of bij meldingen van overlast. Als buren onderling afspraken maken over het stoken van hout en iedereen daarmee akkoord gaat, zal de gemeente geen boete opgelegd. Dit benadrukt het belang van verantwoordelijkheidsgedrag en wijkcohesie.

Gezondheids- en milieu-effecten van houtstook

Gezondheidsrisico’s

Houtrook bevat fijnstofpartikels (PM2.5 en PM10), koolmonoxide, formaldehyde en andere schadelijke stoffen. Deze stoffen kunnen zowel bij inademing buiten als binnen gezondheidsklachten veroorzaken, zoals:

Aandoeningen van de luchtwegen en longen
Verhoogd risico op hart- en vaatziekten
Versterking van astma- en COPD-symptomen

Mensen met een zwakke longfunctie zijn het meest kwetsbaar. In Nederland zijn er volgens het Longfonds meer dan een miljoen mensen met een longaandoening, waarvan 75.000 regelmatig last heeft van houtrook.

Milieuaspecten

Naast de gezondheidsaspecten, heeft houtstook ook een negatieve impact op het klimaat en milieu. Het verbranden van hout levert significante hoeveelheden CO₂ en andere broeikasgassen op, vooral wanneer het onvolledig of onverantwoord wordt verbrand. Daarnaast blijft fijnstof in de lucht hangen bij ongunstige weersomstandigheden, wat leidt tot lokale vervuiling van de lucht.

Alternatieven en aanbevelingen voor verhitting

Alternatieve verwarmingssystemen

De gemeente Amersfoort raadt aan om geen nieuwe houtkachel te kopen voor verwarming. In plaats daarvan worden alternatieve verwarmingssystemen aangemoedigd, zoals:

Warmtepompen
Elektrische verwarming
Gasverwarming (indien toegestaan en veilig)

Een warmtepomp is een duurzame en efficiënte oplossing die minder uitstoot genereert en beter aansluit bij de doelstellingen van het Schone Lucht Akkoord. Het is belangrijk dat huiseigenaren deze alternatieven onderzoeken, vooral bij renovaties of nieuwbouwprojecten.

Verantwoordelijkheidsbeleid

Ook bewoners die huidig hout gebruiken voor verwarming worden aangemoedigd om verantwoordelijk te stoken. Dit betekent:

Alleen stoken bij code geel
Gebruik maken van certificeringen voor kachels en brandstoffen
Verbranden van droog en goed verwerkt hout
Vermijden van het stoken bij mist of weinig wind

De rol van de stookwijzer in het beleid

De stookwijzer is een essentieel instrument voor de regelgeving. Het is een online tool die in real-time informatie geeft over luchtkwaliteit en weersomstandigheden, en een kleurcode toepast die aangeeft of het stoken van hout veilig is of verboden.

Kleurcodes van de stookwijzer:

Code groen: Het is veilig om hout te stoken.
Code geel: Stoken is toegestaan, maar met voorzichtigheid.
Code oranje: Het is verboden om hout te stoken.
Code rood: Het is verboden om hout te stoken.

Inwoners worden uitgenodigd om deze kleurcodes regelmatig te checken voordat ze hun kachel of vuur ontsteken. Dit helpt om gezondheidsrisico’s te vermijden en overlast in de wijk te beperken.

Conclusie

Het houtstookverbod in Amersfoort is een wettelijk gebaseerde maatregel die gericht is op het verbeteren van de luchtkwaliteit en het beperken van gezondheidsrisico’s. Het is een onderdeel van het bredere beleid om schone lucht te garanderen, en het volgt de richtlijnen van de WHO en de Omgevingswet. De praktijk laat zien dat het verbod niet altijd makkelijk is om te handhaven, aangezien er nog steeds veel klachten zijn over houtstoken, maar de gemeente blijft het beleid onderbouwen met gezondheids- en milieuargumenten.

Voor eigenaren en bewoners in Amersfoort is het belangrijk om zich bewust te zijn van deze regels, de stookwijzer te raadplegen en verantwoordelijk te stoken. Alternatieve verwarmingssystemen, zoals warmtepompen, worden aangemoedigd om schone lucht en gezondheid te waarborgen. Door verantwoordelijk gedrag en collectieve inspanningen kan het beleid effectief worden gerealiseerd, zodat alle inwoners een gezonde leefomgeving kunnen genieten.