Multiplex is een veelzijdig, sterk en duurzaam houtproduct dat zich goed leent voor diverse toepassingen in de bouw en het interieur. Door de constructie van kruisling verlijmde houtlagen ontstaat een plaatmateriaal dat minder gevoelig is voor kromtrekken, scheuren en vervormingen. In dit artikel wordt ingegaan op de eigenschappen van multiplex, met een focus op de houtrotbestendigheid van dit materiaal en de rol die het speelt in duurzame bouwpraktijken. Verder worden verschillende soorten multiplex besproken, zoals populieren-, berken-, beuken- en hardhouten multiplex, en wordt ingegaan op toepassingen, voordelen en eventuele beperkingen.
Wat is multiplex?
Multiplex is een houtproduct dat bestaat uit meerdere lagen dunne houtfineer (houtdunnen), die kruislings op elkaar zijn verlijmd. Deze constructie zorgt ervoor dat het plaatmateriaal sterk, stijf en stabilis is. Door de kruislinge oriëntatie van de lagen is multiplex minder gevoelig voor vervormingen als gevolg van vocht, temperatuurveranderingen of belasting. In de praktijk worden de lagen doorgaans onder hoeken van 90° of 45° op elkaar gelijmd, afhankelijk van de gewenste eigenschappen van het eindproduct.
Multiplexplaten kunnen gemaakt worden van verschillende houtsoorten, waaronder populier, berk, beuk, eucalyptus en hardhouten soorten zoals okoumé. Afhankelijk van de toepassing en het gewenste resultaat, worden ook verschillende diktes aangeboden, variërend van 4 mm tot en met 40 mm. De meest populaire diktes zijn 9 mm, 12 mm en 18 mm, die vaak worden gebruikt voor wanden, plafonds, vloeren en constructieve toepassingen.
In tegenstelling tot traditionele massieve houtplaten, is multiplex lichter, gemakkelijker te bewerken en minder gevoelig voor knoesten of andere onregelmatigheden. Het is ook duurzamer, omdat het vaak gemaakt wordt van resthout of afvalproducten uit de houtverwerking. Deze eigenschappen maken multiplex een populaire keuze in zowel woningbouwprojecten als industriële toepassingen.
Houtrot en de houdbaarheid van multiplex
Hoewel multiplex een relatief sterk en stabiel materiaal is, is het niet volledig bestand tegen biologische aantasting zoals houtrot of insecten. Houtrot wordt veroorzaakt door schimmenvormen die zich voeden met de organische stoffen in hout en deze afbreken. Dit proces kan leiden tot verlies van sterkte, vervorming en in extreme gevallen tot volledige verval. Inwendige schimmenvormen, zoals de bekende houtrotsoorten Coniophora puteana en Serpula lacrymans, zijn vooral een probleem in vochtige omgevingen.
Het vermogen van multiplex om resistent te zijn tegen houtrot hangt af van de houtsoort waaruit de lagen zijn vervaardigd. Populierenmultiplex, bijvoorbeeld, is in de meeste gevallen gevoeliger voor houtrot dan hardhouten multiplex. Dit komt doordat populier een zachte houtsoort is met een lage dichtheid en een relatief hoge houtwateropname. Hierdoor is het materiaal sneller aangevallen door schimmenvormen in vochtige omgevingen.
Hardhouten multiplex, zoals gemaakt van okoumé of beuk, biedt een betere bestendigheid tegen houtrot. Deze houtsoorten zijn inherent harder, dichter en hebben een natuurlijke weerstand tegen schimmel- en insectaantasting. Daarom wordt hardhouten multiplex vaak gekozen voor toepassingen in vochtige ruimtes of bij gebruik op de bouwplaats waar de platen tijdelijk blootgesteld kunnen worden aan vocht.
Voor toepassingen in vochtige ruimtes, zoals badkamers of kelders, zijn speciale vochtbestendige varianten van multiplex beschikbaar. Deze varianten zijn vaak gemaakt van hardhout of zijn versterkt met extra beschermende lagen of coatings. Het is echter belangrijk om de platen correct te behandelen en te afwerken met geschikte producten om de houtrotbestendigheid verder te vergroten.
Wat betekent houtrotbestendigheid in de praktijk?
In de praktijk betekent houtrotbestendigheid dat het houtmateriaal minstens 10 jaar kan meegaan zonder significante schade te lijden door houtrot of schimmel. De houtindustrie en bouwmaatschappijen hanteren vaak standaarden zoals de NEN-EN 113:1998, die testmethoden en eisen voor houtrotbestendigheid opstelt. Deze standaarden zijn van toepassing op houtproducten die gebruikt worden in vochtige of buitenomstandigheden.
Multiplexplaten die specifiek zijn ontworpen voor gebruik in vochtige ruimtes, zoals hardhouten multiplex, voldoen vaak aan deze eisen. Het is echter raadzaam om bij het kiezen van een multiplexplaat voor een vochtige toepassing, de fabrieksspecificaties en eventuele certificeringen te controleren. Dit geldt met name voor projecten waar houtrotbestendigheid essentieel is, zoals in kelders of in buitenconstructies.
Soorten multiplex en toepassingen
Populieren multiplex
Populieren multiplex is een van de meest gebruikte varianten binnen het interieur. Het is licht van gewicht, goed verwerkbaar en beschikbaar in veel verschillende diktes en afwerkingen. Vanwege de relatief zachte structuur is het geschikt voor toepassingen waar bewerking en afwerking belangrijk zijn, zoals wanden, plafonds en meubels. Populieren multiplex is echter gevoeliger voor vocht dan hardhouten varianten en vereist daarom extra bescherming bij gebruik in vochtige ruimtes.
Berken en beuken multiplex
Berken- en beukenmultiplex zijn populaire keuzes voor interieurbouw. Deze houtsoorten hebben een natuurlijke, warme uitstraling en zijn geschikt voor toepassingen waar zowel esthetiek als stabiliteit belangrijk zijn. Berkenmultiplex is bijvoorbeeld vaak gebruikt voor wandbekleding of als ondergrond voor het bevestigen van panelen en plafondafwerkingen. Beukenmultiplex is iets harder en kan gebruikt worden in zowel droge als vochtigere omgevingen.
Hardhouten multiplex
Hardhouten multiplex, zoals gemaakt van okoumé of andere harde houtsoorten, is bij uitstek geschikt voor zware toepassingen. Het biedt een hoge sterkte, draagvermogen en houdbaarheid. Dit maakt het ideaal voor zoldervloeren, buitenconstructies en andere toepassingen waar een hoge belastingverdeling nodig is. Hardhouten multiplex is bovendien inherent bestand tegen houtrot en insecten en vereist minder behandeling dan zachte houtsoorten.
Speciale varianten
Naast standaard multiplex zijn er ook speciale varianten beschikbaar, zoals:
- Gegronde multiplexplaten: Deze platen zijn voorzien van een witte grondlaag en zijn eenvoudig te schilderen of te afwerken.
- Afgeschuinde multiplexplaten: Deze platen zijn reeds vooraf afgeschuind en gezaagd, wat het gebruik in specifieke projecten vergemakkelijkt.
- HPL-afgewerkte multiplexplaten: Deze platen zijn voorzien van een hogedruklaminaat (HPL) aan beide zijden, wat extra duurzaamheid en afwerking biedt.
Houtrotbestendigheid en duurzame bouw
In de huidige bouwpraktijk speelt duurzaamheid een steeds grotere rol. Multiplex is hierin een waardevolle keuze, omdat het vaak gemaakt wordt van resthout of afvalproducten uit de houtverwerking. Daarnaast zijn veel multiplexplaten voorzien van FSC- of PEFC-keurmerken, die duiden op verantwoord bosbeheer en duurzame productiepraktijken.
De houtrotbestendigheid van multiplex draagt ook bij aan de duurzaamheid van een bouwproject. Wanneer het materiaal langer meegaat en minder snel vervangen moet worden, is er minder afval en minder verbruik van nieuwe hulpbronnen. Dit maakt multiplex een aantrekkelijke keuze voor projecten waar duurzaamheid en houdbaarheid belangrijk zijn.
Het is echter belangrijk om te beseffen dat de houtrotbestendigheid van multiplex niet automatisch volledig is. Voor toepassingen in vochtige ruimtes of bij blootstelling aan regen of neerslag, is het raadzaam om extra beschermende maatregelen te nemen, zoals het gebruik van vochtbestendige varianten, het toepassen van waterdichte coatings of het afwerken van randen met een geschikte randsealer.
Verwerking en toepassing van multiplex
Multiplex is een relatief eenvoudig te verwerken materiaal. Vanwege de gladde oppervlakte en de kruislinge verlijming is het minder gevoelig voor splijten of breken tijdens het zagen, boren of schroeven. Dit maakt het geschikt voor zowel professionele als DIY-projecten.
Bij het verwerken van multiplex is het belangrijk om het juiste gereedschap te gebruiken. Een cirkelzaag of een kruislijnzaag is meestal voldoende voor het zagen van platen in de gewenste afmetingen. Bij het schroeven of spijkeren is het raadzaam om schroeven of spijkers met een lange schroefkop te gebruiken, om eventueel splijten te voorkomen. Ook is het aan te raden om de randen van de platen af te werken met een randsealer, vooral bij gebruik in vochtige ruimtes.
Naast het zagen en schroeven is het ook mogelijk om multiplex te schilderen of af te werken met verf of lak. Gegronde multiplexplaten zijn hierin een goede keuze, omdat ze direct in de gewenste kleur geschilderd kunnen worden. Dit is ideaal voor interieurprojecten waar een afgewerkte look gewenst is.
Conclusie
Multiplex is een veelzijdig, sterk en duurzaam houtproduct dat zich uitstekend leent voor diverse toepassingen in de bouw en het interieur. Door de kruislinge verlijming van de lagen is het materiaal minder gevoelig voor kromtrekken, scheuren en vervormingen. De houtrotbestendigheid van multiplex hangt af van de houtsoort en de toepassing, met hardhouten multiplex als de meest bestendige variant.
In de duurzame bouw is multiplex een waardevolle keuze, zowel vanwege zijn gebruik van resthout als vanwege zijn houdbaarheid en houdbaarheid. Bij het kiezen van multiplexplaten is het belangrijk om rekening te houden met de toepassing, de omgeving en eventueel extra beschermende maatregelen, zoals het gebruik van vochtbestendige varianten of het afwerken van randen.
Multiplex is eenvoudig te verwerken en geschikt voor zowel professionele als DIY-projecten. Door de beschikbaarheid van verschillende houtsoorten, diktes en afwerkingen is het een flexibel materiaal dat zich aanpast aan diverse bouw- en interieurbehoeften.