ISD-maatregel: Toepassing, doelstellingen en praktijkuitvoering in strafrechtelijke context

De ISD-maatregel, afgekort van Maatregel Inrichting Stelselmatige Daders, is een juridische maatregel die binnen het Nederlandse strafrecht gebruikt wordt om ernstige criminaliteit te beperken. Deze maatregel richt zich op stelselmatige daders die herhaaldelijk schadelijke daden plegen, waarbij hun gedrag leidt tot onveiligheid op maatschappelijk vlak. Het doel van deze maatregel is om deze daders intensief te behandelen in een bepaalde inrichting met het oog op gedragsverandering en het verminderen van recidive.

In dit artikel wordt een gedetailleerde en feitgerichte beschrijving gegeven van de ISD-maatregel, inclusief haar toepassing, doelstellingen, juridische basis, praktische uitvoering en de ervaringen uit rechterlijke uitspraken. De informatie is gebaseerd op meerdere rechtsvorderingen, uitspraken en officiële documenten, waardoor dit een betrouwbare bron is voor professionele en informatieve doeleinden.

Wat is de ISD-maatregel?

De ISD-maatregel is een dwangmaatregel die wordt toegepast op stelselmatige daders. Deze daders zijn mensen die door middel van herhaalde delicten zware schade veroorzaken aan de maatschappij. De maatregel betreft de tijdelijke tenuitvoerlegging in een inrichting die specifiek is ingericht voor deze groep. De duur van de ISD-maatregel kan maximaal twee jaar bedragen.

De maatregel is bedoeld om het patroon van criminaliteit te doorbreken dat kenmerkend is voor deze groep daders. Deze patronen sluiten vaak in: arrestatie, veroordeling, vrijlating, terugval. Door intensieve begeleiding en behandeling in een gespecialiseerde inrichting wordt er op gewerkt om deze cyclus te doorbreken. De maatregel moet echter worden ingezet op basis van duidelijke aanknopingspunten voor gedragsverandering.

Juridische basis

De ISD-maatregel is verankerd in de Wet op de strafuitvoering (Wsu). Artikel 33c van deze wet geeft de rechter de mogelijkheid om een ISD-maatregel op te leggen aan een veroordeelde. De maatregel kan alleen worden aangevraagd door het Openbaar Ministerie (OM) of, bij bepaalde voorwaarden, door de reclassering. De toepassing van deze maatregel vereist een duidelijke juridische reden, zoals het gevaar voor recidive of de dreiging die een persoon vormt voor de maatschappij.

Doelstellingen van de ISD-maatregel

Volgens de Wet op de strafuitvoering heeft de ISD-maatregel twee hoofddoelstellingen:

Het terugdringen van criminaliteit en onveiligheid die ontstaat door stelselmatige daders.
Het aanbieden van een intensief programma aan deze daders, waarbij er sprake moet zijn van aanknopingspunten voor gedragsverandering en recidivevermindering.

De maatregel is dus niet bedoeld als straf in de klassieke zin, maar als een therapeutisch of begeleidend instrument om herhaalde criminaliteit te beperken. Dit vereist dat de dader bereid is om mee te werken aan het programma en dat er aanwijzingen zijn dat een gedragsverandering mogelijk is.

Praktijkuitvoering van de ISD-maatregel

De tenuitvoerlegging van de ISD-maatregel vindt plaats in een van de gespecialiseerde inrichtingen die voor deze doeleinden zijn ingericht. Deze inrichtingen worden beheerd door het ministerie van Justitie en zijn gericht op gevangenen die voldoen aan de criteria van een stelselmatige dader. De inrichting biedt een combinatie van begeleiding, behandeling en ondersteuning, waarbij de nadruk ligt op het veranderen van gedrag en het verlagen van het recidiverisico.

Uitvoering in de praktijk

In de praktijk is de tenuitvoerlegging van de ISD-maatregel echter niet altijd even voorspelbaar of succesvol. In rechterlijke uitspraken, zoals die van de rechtbank Amsterdam in 2021, is te zien dat er variaties zijn in de mate van succes. In sommige gevallen is de dader niet in staat of bereid om mee te werken aan het programma, wat leidt tot vroegtijdige beëindiging of overplaatsing naar een andere inrichting.

In een casus uit 2023 is bijvoorbeeld vastgesteld dat de dader, ondanks zijn inzet, niet voldoende vooruitgang boekte om het ISD-traject succesvol af te ronden. De deskundige gaf aan dat er onvoldoende vooruitgang was op het gebied van gedragsverandering, terwijl hij ook niet aanwezig was bij bepaalde trainingen. Deze situatie leidde tot het advies tot voortzetting van de maatregel.

In een ander geval, namelijk in februari 2023, werd besloten dat voortzetting van de ISD-maatregel niet zinvol meer was. De dader had na bijna 22 maanden nog steeds geen behandeling gekregen en voelde zich niet ondersteund. Zijn wil om mee te werken aan het programma was er wel, maar hij had veel lichamelijke klachten en voelde zich continu op de proef gesteld.

Ondersteuning en begeleiding

Een essentieel onderdeel van de ISD-maatregel is de aanwezigheid van een trajecthouder of casemanager. Deze professional is verantwoordelijk voor de dagelijkse begeleiding van de dader en werkt samen met andere deskundigen om het programma aan te passen aan de behoeften van de persoon. In sommige gevallen is er sprake van een intensief programma, waarbij de dader regelmatig wordt beoordeeld en feedback ontvangt.

In het voorbeeld uit 2023 is te zien dat de casemanager een rol speelt bij het bepalen van de voortgang en de eventuele voortzetting of beëindiging van de maatregel. De casemanager voert een voortgangsverslag uit, waarin de vooruitgang van de dader wordt vastgelegd. In het voortgangsverslag van 27 september 2023 is bijvoorbeeld opgenota dat de dader zich op 2 juni 2023 onttrok aan de maatregel en sindsdien niet meer teruggekeerd is.

Toekomst en evaluatie van de ISD-maatregel

De toekomst van de ISD-maatregel hangt af van de effectiviteit van de tenuitvoerlegging en de mate waarin het doel van gedragsverandering wordt behaald. In de praktijk blijkt dat niet alle daders het programma succesvol afmaken. In sommige gevallen wordt besloten om de maatregel voort te zetten, terwijl in andere gevallen wordt geconcludeerd dat de maatregel niet doeltreffend is.

Tussentijdse toetsing

Een belangrijk aspect van de ISD-maatregel is de mogelijkheid tot tussentijdse toetsing. Dit betekent dat de rechter of het OM na verloop van tijd kan besluiten of de maatregel voortgezet of beëindigd moet worden. Deze toetsing is gebaseerd op het voortgangsverslag en eventuele adviezen van deskundigen.

In de casus uit 2021 is te zien dat de officier van justitie adviseerde tot voortzetting van de maatregel, terwijl de raadsvrouw het met deze keuze eens was. In een andere situatie is het OM echter van mening geweest dat voortzetting niet zinvol was, omdat er geen vooruitgang was en de dader zich niet wilde aanpassen aan de eisen van het programma.

Kritische kijk

Hoewel de ISD-maatregel is bedoeld om herhaalde criminaliteit te verminderen, blijkt uit rechterlijke uitspraken dat de maatregel niet altijd effectief is. In sommige gevallen is de dader niet bereid om mee te werken of is er sprake van lichamelijke klachten die belemmerend werken voor de deelname aan het programma. Ook kan het geval zijn dat de maatregel te weinig aanknopingspunten biedt voor gedragsverandering.

Een van de kritieken op de ISD-maatregel is dat de maatregel vaak wordt toegepast op personen die geen vaste woon- of leefomgeving hebben. In een casus uit 2023 is bijvoorbeeld sprake van een verdachte die onrechtmatig in Nederland verblijft, geen stabiel inkomen heeft en afhankelijk is van diefstal om te overleven. In dergelijke gevallen kan de ISD-maatregel niet effectief werken, omdat de oorzaak van de criminaliteit niet op te lossen is door middel van behandeling in een inrichting.

Samenvatting

De ISD-maatregel is een juridische maatregel die is bedoeld om herhaalde criminaliteit door stelselmatige daders te verminderen. Deze maatregel wordt uitgevoerd in een gespecialiseerde inrichting en omvat een intensief programma met het oog op gedragsverandering en recidivevermindering. De maatregel is verankerd in de Wet op de strafuitvoering en kan maximaal twee jaar duren.

In de praktijk blijkt dat de effectiviteit van de maatregel varieert, afhankelijk van de persoonlijke omstandigheden van de dader. In sommige gevallen is er sprake van voortzetting van de maatregel, terwijl in andere gevallen wordt besloten dat de maatregel niet doeltreffend is. De tenuitvoerlegging wordt begeleid door een casemanager, die een voortgangsverslag opstelt en eventueel raadpleegt bij de rechter of het OM.

Hoewel de ISD-maatregel een belangrijk instrument is in de strijd tegen herhaalde criminaliteit, is het belangrijk om ervoor te zorgen dat de maatregel effectief wordt uitgevoerd en afgestemd op de behoeften van de dader. Dit vereist een sterke samenwerking tussen de inrichting, het OM en andere deskundigen om ervoor te zorgen dat de maatregel tot het gewenste resultaat leidt.