Inleiding
De Investeringssubsidie Duurzame Energie en Energiebesparing (ISDE) is sinds 2016 een belangrijke stimulans voor investeringen in duurzame energieproductie en energiebesparing. Deze subsidie stond open voor zowel particulieren als bedrijven die investeerden in warmtepompen, zonneboilers, pelletkachels en bioketels. In 2020 is echter een belangrijke wijziging ingevoerd: warmtepompen in nieuwbouw zijn sinds 1 januari 2020 volledig uitgesloten van de ISDE-subsidie. Deze wijziging heeft directe gevolgen gehad voor woningbouwmaatschappijen, bouwbedrijven en particuliere investeerders, met onvoorziene kosten en uitdagingen in de sector.
In deze artikel worden de wijzigingen in de ISDE-subsidie in 2020 besproken, met een focus op warmtepompen in nieuwbouw. Daarnaast wordt ingegaan op de redenen achter de overhedelijke beslissing, de reacties van de sector, en de gevolgen voor zowel nieuwbouwprojecten als de verduurzaming van bestaande woningen. Ook wordt de voortgang van de ISDE-subsidie in 2024 en 2026 besproken, met aandacht voor nieuwe criteria en uitbreidingen.
De wijziging in de ISDE-subsidie in 2020
Aanpassing in de subsidieregeling
Op 1 januari 2020 is de ISDE-subsidie voor warmtepompen in nieuwbouw volledig afgelopen. Dit betekent dat investeringen in warmtepompen voor woningen die op of na 1 juli 2018 een omgevingsvergunning hebben ontvangen, niet langer in aanmerking komen voor subsidie onder de ISDE. Deze wijziging is het gevolg van een evaluatie die is uitgevoerd door het onderzoeksbureau SEO. De evaluatie liet zien dat in nieuwbouw de gasaansluitplicht was ingevoerd, waardoor alternatieven voor aardgas niet langer noodzakelijk zijn om te stimuleren.
In de evaluatie staat verder dat warmtepompen het grootste deel van de subsidie uitmaakten. Meer dan 55% van de gesubsidieerde apparaten waren warmtepompen, met een sterke groei in lucht/water-warmtepompen en een iets langere groeicurve voor bodem-warmtepompen. De keuze om subsidies voor nieuwbouw te stoppen was bedoeld om budgetten te kunnen herbesteden naar bestaande woningen, waar de impact van duurzame investeringen groter is.
Reacties van de sector
De wijziging van de ISDE-subsidie voor nieuwbouw in 2020 werd niet zonder gevolgen voor de sector. De Lente-akkoord-partners, een overkoepelende organisatie van woningbouwmaatschappijen, hebben zich in een brief tot minister Wiebes uitgesproken over de wijziging. Volgens deze partijen was de invoeringsperiode te kort en was er onvoldoende duidelijkheid van het Rijk over de voortgang van de ISDE voor nieuwbouw. Vanaf juli 2018 is er herhaaldelijk om duidelijkheid gevraagd, maar de informatie die beschikbaar was, gaf geen duidelijke richting.
De partners stellen dat de wijziging abrupt is en dat de sector hier niet op voorbereid was. Dit heeft geleid tot vertragingen, verhoogde kosten en onzekerheid in de planning van nieuwbouwprojecten. Vereniging BodemenergieNL heeft het wegvallen van subsidies voor nieuwbouw geëvalueerd als negatief, omdat daardoor de drempel voor bodemenergie hoger wordt.
Budgetverdeling en subsidiebeleid
De ISDE-subsidie is opgenomen in een meerjarige regeling, die in 2020 volgens de oorspronkelijke plannen zou eindigen. Het budget voor warmtepompen in nieuwbouw is nu volledig herbesteed naar projecten in bestaande bouw. Dit betekent dat het budget voor de ISDE in 2020 geheel gericht is op de verduurzaming van het huidige woningbestand en industriële installaties.
De voortgang van subsidies wordt bepaald op basis van de volgorde van binnenkomst van aanvragen. Voor particulieren en woningcorporaties is het dus belangrijk om zo snel mogelijk een aanvraag te indienen om in aanmerking te komen voor subsidie.
Gevolgen voor nieuwbouwprojecten
Verhoogde kosten en onzekerheid
De wijziging van de ISDE-subsidie heeft geleid tot verhoogde kosten voor nieuwbouwprojecten. Aangezien warmtepompen in nieuwbouw sinds 2020 niet langer subsidie ontvangen, zijn bouwbedrijven en woningbouwmaatschappijen verplicht om deze investeringen volledig uit eigen middelen te realiseren. Dit heeft geleid tot hogere bouwkosten en een vertraging in de uitvoering van projecten.
Daarnaast is er onzekerheid ontstaan over de toekomstige richting van de ISDE-subsidie. Hoewel de regeling in 2020 was gericht op bestaande woningen, is het voor de sector niet duidelijk of deze richting blijft gelden in de komende jaren. Dit heeft geleid tot voorzichtigheid bij investeringen en heeft de voortgang van nieuwbouwprojecten vertraging bezorgd.
Impact op duurzaam bouwen
De stopzetting van subsidies voor warmtepompen in nieuwbouw heeft ook impact gehad op de duurzaamheidsambitie van de sector. Warmtepompen zijn een belangrijk onderdeel van duurzame bouw en verduurzaming, en het feit dat deze investeringen niet langer worden gestimuleerd, heeft geleid tot een afname van de aantrekkingskracht van nieuwbouwprojecten. Dit heeft vooral effect gehad op projecten die gericht zijn op bodemgekoppelde warmtepompen, die voornamelijk in nieuwbouw worden toegepast.
De overheid stelt dat deze wijziging nodig is om subsidiebudgetten te herbesteden naar bestaande woningen, waar de impact van investeringen groter is. Echter, de abrupte wijziging heeft geleid tot onzekerheid en onvoorziene kosten voor projectontwikkelaars.
ISDE-subsidie voor bestaande bouw
Subsidiebeleid en kwaliteitscriteria
Hoewel nieuwbouw sinds 2020 uitgesloten is van de ISDE-subsidie voor warmtepompen, blijft bestaande bouw in aanmerking komen. In 2024 zijn echter wel nieuwe criteria ingevoerd voor de kwaliteit van de warmtepompen. Vanaf 2024 komen alleen warmtepompen met een energie-efficiëntieklasse A++ of hoger in aanmerking voor subsidie. Dit geldt voor alle typen warmtepompen, met uitzondering van warmtepompen met een vermogen van meer dan 70 kW.
Deze wijziging is bedoeld om overstimulering te voorkomen en ervoor te zorgen dat alleen de meest efficiënte warmtepompen subsidie ontvangen. De overheid stelt dat dit leidt tot een betere energiebesparing en minder CO2-uitstoot per investering.
Aanvraagprocedure en termijnen
Om in aanmerking te komen voor de ISDE-subsidie voor warmtepompen in bestaande bouw, dient een aanvraag vóór de opdrachtverstrekking of koopovereenkomst ingediend te worden. De realisatietermijn bedraagt 24 maanden. Aanvragers worden uitgenodigd om deel te nemen aan internetconsultaties, waarin de voorwaarden en subsidies voor het komende jaar worden besproken.
Voor investeerders is het daarom belangrijk om zich op de hoogte te houden van de wijzigingen in de ISDE-subsidie en te reageren op tijd om in aanmerking te komen voor subsidie.
Toekomst van de ISDE-subsidie
Wijzigingen in 2026
In 2026 is de ISDE-subsidie opnieuw beschikbaar voor particuliere woningeigenaren, met een aantal nieuwe wijzigingen. De overheid heeft op 20 november 2025 via de Staatscourant de definitieve wijzigingen bekendgemaakt. De regeling is uitgebreid met nieuwe mogelijkheden, zoals subsidie voor ventilatie, en aangescherpt op punten zoals warmtepompen en isolatie.
Een van de belangrijkste wijzigingen is de introductie van subsidie voor energiezuinige ventilatiesystemen (type C4C, D en E). Een vast bedrag van €400 is beschikbaar, maar alleen als dit gecombineerd wordt met een isolatiemaatregel. De ventilatie moet binnen 24 maanden na de isolatie worden aangebracht.
Daarnaast is er een aanpassing in de subsidie voor warmtepompen. Vanaf 2026 geldt een beperkte subsidie bij meerdere units. Dit betekent dat investeringen in meerdere warmtepompen niet automatisch een hogere subsidie opleveren.
Verduidelijking van isolatiecriteria
De regeling voor isolatie is versoepeld en verduidelijkt. De overheid stelt dat dit ervoor zorgt dat investeerders sneller en duidelijker kunnen reageren op subsidies. De aanvraagprocedure is geoptimaliseerd om de toegankelijkheid te vergroten.
Ook bewoners van monumenten kunnen vanaf 2026 gebruikmaken van de ISDE-subsidie, met aangepaste voorwaarden. Dit betekent dat historische woningen nu ook in aanmerking komen voor subsidies bij verduurzamingsmaatregelen.
Subsidieregeling in 2027 en verder
Het kabinet heeft besloten om de ISDE-subsidie te verlengen. Voor 2026 gaan dezelfde subsidiepercentages gelden. Het kabinet neemt medio 2026 een besluit over de vormgeving van de ISDE vanaf 2027. Dit betekent dat de regeling opnieuw wordt beoordeeld, met aandacht voor de doeltreffendheid en de impact van subsidies.
De regeling is al sinds 2019-2023 doeltreffend en heeft geleid tot ruim 760.000 verduurzamingsmaatregelen. Daarnaast is ruim 0,6 megaton aan CO2-uitstoot voorkomen. De onderzoekers concluderen dat de regeling beter scoort dan vergelijkbare regelingen in het buitenland.
Conclusie
De wijziging van de ISDE-subsidie in 2020, waarbij warmtepompen in nieuwbouw volledig uitgesloten zijn, heeft gevolgen gehad voor de woningbouwsector en particuliere investeerders. De overheid stelt dat deze wijziging nodig is om subsidiebudgetten te herbesteden naar bestaande woningen, waar de impact van investeringen groter is. Echter, de abrupte wijziging heeft geleid tot onzekerheid en onvoorziene kosten voor projectontwikkelaars.
In 2024 zijn nieuwe criteria ingevoerd voor warmtepompen in bestaande bouw, met een focus op energie-efficiëntie. De subsidie voor zonnepanelen is volledig afgelopen, terwijl zonneboilers en windturbines nog in aanmerking komen voor beperkte subsidies. De aanvraagprocedure en realisatietermijnen zijn streng, wat betekent dat investeerders snel moeten handelen om subsidie te ontvangen.
De toekomstige richting van de ISDE-subsidie is gericht op verduurzaming van het bestaande woningbestand en industriële gebouwen. Het budget wordt verdeeld op basis van de volgorde van binnenkomst, wat benadrukt hoe belangrijk het is om vroeg een aanvraag in te dienen. In 2026 zijn er uitbreidingen en versoepelingen in de regeling, met aandacht voor ventilatie, isolatie en monumenten.
De ISDE-subsidie blijft een belangrijk instrument voor verduurzaming en energiebesparing. Het is voor investeerders en woningbouwmaatschappijen belangrijk om zich op de hoogte te houden van de wijzigingen in de regeling en te reageren op tijd om in aanmerking te komen voor subsidie.