De Inrichting Stelselmatige Daders (ISD) is een juridische maatregel die in Nederland sinds 2004 in werking is. Het doel van deze maatregel is om herhaaldelijke delinquenten die ernstige overlast veroorzaken, tijdelijk in een speciale inrichting te plaatsen. De ISD is ontworpen om het patroon van recidive te doorbreken en de maatschappelijke stabiliteit te herstellen. In dit artikel wordt ingegaan op de juridische basis, de doelstellingen, de werking en de toepassing van de ISD-maatregel, met specifieke aandacht voor de vraag: wat is de straf bij ISD?
Wat is de Inrichting Stelselmatige Daders?
De ISD is een dwangmaatregel die stelselmatige daders in een gesloten inrichting kan plaatsen voor een periode van maximaal twee jaar. Deze maatregel richt zich op personen die door het plegen van reeksen delicten veel criminaliteit en onveiligheid veroorzaken. De maatregel is bedoeld om het gedragspatroon van deze daders te doorbreken en de kans op herhaling van criminaliteit te verminderen.
Juridische basis van de ISD
De ISD is geregeld in artikel 38m van de Strafwet (Sr). Volgens deze regeling kan de rechter de ISD-maatregel opleggen als het Openbaar Ministerie (OM) dit heeft gevorderd. De rechter beoordeelt of de maatregel wenselijk is en of het voldoet aan de voorwaarden die in de wet zijn opgenomen.
De rechter kan de ISD-maatregel opleggen op basis van een aantal voorwaarden: - Het door de verdachte begane feit moet een misdrijf zijn waarvoor voorlopige hechtenis is toegelaten. - De verdachte moet in de vijf jaar voorafgaand aan het feit minstens driemaal wegens een misdrijf onherroepelijk veroordeeld zijn. - Het feit moet zijn begaan na tenuitvoerlegging van eerdere straffen of maatregelen. - Er moet een ernstig gevaar zijn dat de verdachte opnieuw een misdrijf zal plegen. - De veiligheid van personen of goederen moet het opleggen van de maatregel eisen.
Hoewel de ISD-maatregel vergelijkbare formuleringen gebruikt als bijvoorbeeld de TBS (Toerekeningsbekwaamheid en Staat van Geest), zijn de doelstellingen en toepassing aanzienlijk verschillend. Bij ISD gaat het om een vorm van overlast, niet om een direct gevaar voor de maatschappij.
Doelstellingen van de ISD-maatregel
De doelstellingen van de ISD zijn duidelijk geformuleerd in de oorspronkelijke memorie van toelichting: - Het terugdringen van ernstige overlast veroorzaakt door drugsverslaafde delinquenten. - Het oplossen of beheersen van individuele problematiek van verslaafde daders, zodat zij terug kunnen keren in de maatschappij. - Het beëindigen of verkleinen van de recidiverende gedragingen van stelselmatige daders.
De ISD-maatregel is ontworpen als een ultimum remedium, een laatste middel dat alleen wordt ingezet wanneer eerdere maatregelen (zoals vrijheidsstraffen en drangmodaliteiten) niet zijn geweest.
Hoe werkt de ISD-maatregel in de praktijk?
Eindigingsduur en toepassing
De ISD-maatregel kan voor een periode van maximaal twee jaar worden opgelegd. De rechter kan rekening houden met de tijd die de verdachte al heeft doorgebracht in een inrichting, bijvoorbeeld in verzekering of in voorlopige hechtenis. De ISD-maatregel is echter geen straf in de klassieke zin van het woord, maar een begeleidende maatregel met het oog op gedragsverandering.
Aanvullende voorwaarden en proces
Voor het opleggen van de ISD-maatregel moet het OM een vordering indienen. De rechter beoordeelt vervolgens of de maatregel wenselijk is en of er een advies is ingevraagd. Dit advies moet binnen een jaar zijn afgestemd en moet redenen bevatten voor de keuze van de maatregel.
De rechter is niet verplicht om de ISD-maatregel op te leggen. Als hij of zij acht dat alternatieve maatregelen zinvol kunnen zijn, kan de ISD-maatregel worden vermeden.
Voorbeeld uit de praktijk
In een rechtszaak werd een man vervolgd vanwege meerdere diefstallen, vernielingen en mishandelingen. Bovendien had hij meerdere keren een gebiedsverbod overtreden. Het OM eiste de ISD-maatregel voor een periode van twee jaar. De reclassering stelde dat het risico op herhaling hoog was en dat er geen alternatieven beschikbaar waren. De rechter concludeerde dat de man geen respect had voor het openbaar gezag en dat de ISD-maatregel de enige optie was.
Wat is de "straaf" bij ISD?
Hoewel de ISD-maatregel wordt gezien als een dwangmaatregel, is het geen straf in de klassieke juridische betekenis. De ISD is een maatregel die gericht is op gedragsverandering en het verbreken van het patroon van recidive. Het is bedoeld om de dader in een begeleide omgeving te plaatsen waarin hij of zij kan werken aan gedragsverandering en terugkeer in de maatschappij.
ISD als ultimum remedium
De ISD-maatregel is bedoeld voor gevallen waarin eerdere interventies niet zijn geweest. Het is dus een laatste stap in een reeks mogelijke maatregelen. In de praktijk betekent dit dat alleen daders die herhaaldelijk veroordeeld zijn en die een hoog risico vormen op herhaling, in aanmerking komen voor deze maatregel.
Geen cumulatie met andere maatregelen
Het is belangrijk om te weten dat de ISD-maatregel niet kan worden opgelegd tegelijk met een gevangenisstraf. Dit is een juridische bepaling die in de wet is vastgelegd. De ISD-maatregel is dus een aparte juridische maatregel die niet kan worden toegevoegd aan een klassieke straf.
Recidivepreventie en gedragsverandering
Een van de kernideeën achter de ISD-maatregel is het verbreken van het recidivepatroon bij stelselmatige daders. De maatregel biedt een mogelijkheid om in een begeleide omgeving te werken aan gedragsverandering. De ISD is ontworpen als een intensief programma dat gericht is op de specifieke problematiek van de dader.
Interventies in de ISD
In de inrichting voor stelselmatige daders wordt aandacht besteed aan: - Gedragstherapie - Alcohol- en drugsbehandeling - Werkplekondersteuning - Sociale vaardigheden - Psychologische hulp
Deze interventies zijn bedoeld om de dader te ondersteunen bij het doorbreken van het criminele gedragspatroon en de kans op terugkeer in de maatschappij te vergroten.
Beoordeling van effectiviteit
Hoewel de ISD-maatregel is ontworpen als een maatregel tegen recidive, is er geen concrete wetenschappelijke bewijsmaterieel dat aantoont dat de ISD-maatregel leidt tot een duidelijke afname van recidive. In de praktijk is de effectiviteit van de maatregel echter vaak afhankelijk van de samenwerking van de dader en het aanbod van intensieve begeleiding.
Kritiek en discussie
De ISD-maatregel is sinds haar invoering in 2004 niet zonder kritiek gebleven. Een van de belangrijkste discussies is of de maatregel proportioneel is en of het de rechten van de dader voldoende respecteert.
Kwestie van proportioneelheid
In een rechtszaak werd onder andere aangevochten dat de ISD-maatregel niet proportioneel was, omdat de dader al meerdere keren deze maatregel had meegemaakt. De rechter concludeerde echter dat de herhaalde delicten en het gebrek aan respect voor de wet maakten dat de ISD-maatregel wel degelijk noodzakelijk was.
Kritiek vanuit de rechtspraak
Er is ook kritiek geweest vanuit de rechtspraak op de ISD-maatregel. Sommige rechters stellen dat de maatregel te wijd is opgevat en dat er te weinig controle is op de effectiviteit van de maatregel. Anderen stellen dat de ISD-maatregel een essentieel instrument is in de strijd tegen recidive en overlast.
Samenwerking met andere instanties
De ISD-maatregel is een interdisciplinaire maatregel die samengaat met andere instanties zoals: - Het Openbaar Ministerie - De reclassering - De gemeente - De rechter
Deze samenwerking is essentieel voor de beoordeling van de wenselijkheid van de maatregel en de begeleiding van de dader tijdens de maatregel.
Rol van de reclassering
De reclassering speelt een centrale rol in de beoordeling van de ISD-maatregel. Het moet een advies uitbrengen over de wenselijkheid van de maatregel en over de risico’s op herhaling. Dit advies is essentieel voor de beslissing van de rechter.
Conclusie
De Inrichting Stelselmatige Daders (ISD) is een juridische maatregel die is ontworpen om herhaaldelijke delinquenten in een begeleide omgeving te plaatsen. Het doel van de maatregel is om het recidivepatroon van deze daders door te breken en de kans op terugkeer in de maatschappij te vergroten. De ISD is een ultimum remedium dat alleen wordt ingezet wanneer andere maatregelen zijn mislukt.
De maatregel is sinds 2004 in gebruik en is bedoeld voor daders die herhaaldelijk delicten plegen en een hoog risico vormen op herhaling. De ISD is geen straf in de klassieke betekenis, maar een begeleidende maatregel die gericht is op gedragsverandering.
Hoewel de ISD-maatregel niet zonder kritiek is gebleven, blijft het een essentieel instrument in de strijd tegen recidive en overlast. De maatregel vereist een sterke samenwerking tussen rechters, het OM, de reclassering en andere betrokken instanties om effectief toe te passen.