De maatregel Inrichting voor Stelselmatige Daders (ISD) is een instrument in het Nederlandse strafrecht dat gericht is op het terugdringen van herhaalde criminaliteit door veelplegers. Deze maatregel biedt een alternatief voor gevangenisstraffen bij personen die herhaaldelijk aan de wet hebben gezond en die daardoor een bedreiging vormen voor de maatschappij. In deze artikel wordt ingegaan op de juridische voorwaarden voor het toepassen van de ISD-maatregel, de fasen van de maatregel, de doelen van de ISD, en de effectiviteit van de maatregel op basis van onderzoek. Bovendien wordt nagegaan of de ISD ook in de vorm van een voorwaardelijke maatregel kan worden opgelegd.
Wat is de ISD-maatregel?
De Inrichting voor Stelselmatige Daders (ISD) is een maatregel die bedoeld is om de criminaliteit van herhaalde daders te verminderen. De maatregel is gericht op personen die herhaaldelijk delicten hebben gepleegd, in het bijzonder kleine criminaliteit zoals inbraken, diefstallen en geweldsmisdrijven. Deze personen worden tijdelijk opgenomen in een gesloten inrichting, waar zij behandeling en begeleiding krijgen om hun gedrag te veranderen.
De ISD-maatregel is geen straf in de klassieke zin, maar een preventieve maatregel die bedoeld is om de kans op recidive te verminderen. De maatregel is bedoeld als een ultimum remedium, dus alleen als eerder toegepaste interventies zoals gevangenisstraffen of andere straffen geen effect hebben gehad.
Juridische voorwaarden voor het toepassen van de ISD-maatregel
De ISD-maatregel kan alleen worden opgelegd door een rechter, namelijk in een meervoudige kamer, op vordering van de officier van justitie. De rechter kan de maatregel toepassen als het door de verdachte begane feit een misdrijf betreft waarvoor voorlopige hechtenis toegelaten is. Daarnaast moet de verdachte in de vijf jaren voorafgaand aan het feit ten minste driemaal onherroepelijk veroordeeld zijn geweest wegens een misdrijf. De veroordeling moet gebeurd zijn met een vrijheidsbenemende straf of maatregel, een vrijheidsbeperkende maatregel of een taakstraf. De feiten waarvoor de verdachte is veroordeeld moeten na de uitspraak van die straffen zijn begaan. Bovendien moet er een ernstig rekeningshoudend gevaar zijn dat de verdachte opnieuw een misdrijf zal begaan, en moet de veiligheid van personen of goederen het opleggen van de maatregel eisen.
De maatregel is dus alleen van toepassing op personen die zich gedraag als zogenaamde "veelplegers". De ISD-maatregel is niet bedoeld voor eenmalige of incidentele daders. De maatregel is gericht op personen die zich systematisch aan de wet hebben verstaan en die dus een herhaalde dreiging vormen voor de maatschappij.
Doelen van de ISD-maatregel
De ISD-maatregel heeft twee belangrijke doelen:
- Verlaag het aantal herhaalde criminaliteitsfeiten door het terugdringen van de criminaliteit die gepleegd wordt door veelplegers.
- Verlaag de kans op recidive door middel van behandeling en begeleiding in de inrichting.
Het willen bereiken van één van deze doelen is al voldoende om de maatregel op te leggen. De ISD is dus een maatregel die zowel preventief als bestrafend is van aard. Het doel is om de dader te helpen om zijn gedrag te veranderen, zodat hij of zij zich beter aan de wet kan houden.
Duur en inhoud van de ISD-maatregel
De ISD-maatregel moet minimaal voor een periode van één jaar worden opgelegd. De maximale duur van de maatregel is twee jaar. Gedurende deze periode verblijft de veroordeelde in een inrichting, waar hij of zij behandeling en begeleiding krijgt om zijn of haar gedrag te veranderen. De maatregel is bedoeld als een intensieve interventie die gericht is op het veranderen van de gedragspatronen van de dader.
De maatregel bestaat uit drie fasen:
Intramurale fase (gesloten deel): Deze fase wordt gebruikt voor screening, diagnostiek, stabilisatie, het bieden van structuur en het opstellen van een detentie- en re-integratieplan. Het is een gesloten fase waarin de dader zich volledig in de inrichting bevindt.
Tussenfase (halfopen deel): Deze fase is bedoeld om de overgang van een gesloten afdeling naar een open, extramurale setting geleidelijk te laten verlopen. Het is een fase waarin de dader geleidelijk meer vrijheid krijgt, bijvoorbeeld door tijdelijke verblijven buiten de inrichting.
Extramurale fase: In deze fase wordt de dader geplaatst in een externe zorginstelling, een begeleide woonvoorziening met dagbesteding en ambulante zorg, of zelfs in zelfstandig wonen met dagbesteding en ambulante zorg. De keuze voor deze fase wordt gedaan op basis van het advies van de directeur en het college van burgemeesters en wethouders.
De ISD-maatregel is niet alleen gericht op behandeling en begeleiding, maar ook op re-integratie in de maatschappij. Het doel is om de dader te helpen om zich opnieuw te vestigen in de samenleving, zodat hij of zij niet opnieuw in de criminaliteit terechtkomt.
De ISD-maatregel als voorwaardelijke maatregel
De ISD-maatregel kan ook in de vorm van een voorwaardelijke maatregel worden opgelegd. In dat geval is er een proeftijd van maximaal drie jaar. Gedurende deze proeftijd worden aan de veroordeelde voorwaarden gesteld betreffende zijn of haar gedrag. Deze voorwaarden zijn bedoeld om de veiligheid van personen of goederen te beschermen. De voorwaarden kunnen bijvoorbeeld zijn dat de dader ambulant of intramuraal (voor ten hoogste twee jaar) behandeling ondergaat.
Een voorwaardelijke ISD-maatregel kan alleen worden opgelegd als de veroordeelde zich bereid heeft verklaard om de behandeling te ondergaan, en de rechter zich daarvan heeft vergewist. Als de veroordeelde niet aan de voorwaarden voldoet, kan de rechter bepalen dat de maatregel toch wordt ten uitvoer gelegd.
Aanvullende informatie over de ISD-maatregel
De ISD-maatregel kan worden toegepast op zowel verslaafden als niet-verslaafden, en op personen met psychische problematiek. Sinds 1 juli 2009 kan ook worden overwogen om de maatregel toe te passen op vreemdelingen die geen rechtmatig verblijf in Nederland hebben, maar die moeilijk of onmogelijk kunnen worden uitgezet. Deze personen kunnen de ISD-maatregel opgelegd krijgen, aangezien zij geen beroep kunnen doen op de reguliere voorzieningen in de Nederlandse samenleving.
Voor vreemdelingen die in de ISD worden opgenomen, is de maatregel altijd intramuraal van aard. Dit betekent dat ze volledig in de inrichting verblijven en geen gebruik kunnen maken van de halfopen of extramurale fasen. Dit komt doordat vreemdelingen vaak geen verbinding hebben met de Nederlandse samenleving en daardoor geen toegang hebben tot reguliere voorzieningen zoals woonruimte, werk of zorg.
Effectiviteit van de ISD-maatregel
De effectiviteit van de ISD-maatregel is onderzocht door het Wetenschappelijk Onderzoek- en Documentatiecentrum (WODC). In 2012 zijn de eerste resultaten van dit onderzoek gepubliceerd. In 2014 is een rapport gepubliceerd over een maatschappelijke kosten-batenanalyse van een eventuele verlenging van de ISD-maatregel. In 2019 is een vervolgrapport gepubliceerd, en in 2022 is een onderzoek gestart naar werkzame factoren in de opzet en uitvoering van de maatregel.
De resultaten van deze onderzoeken tonen aan dat de ISD-maatregel effectiever is dan standaard vrijheidsstraffen in het reduceren van criminaliteit en recidive. Het recidivepercentage is twee jaar na uitstroom uit de ISD 12% lager dan bij veelplegers die een reguliere sanctie, zoals een kortdurende gevangenisstraf, hebben ontvangen. Daarnaast wordt een significant aantal van tussen 1.486 en 2.408 strafzaken per jaar voorkomen door het toepassen van de ISD-maatregel.
Op basis van deze resultaten is in 2019 een aanbeveling gedaan om een landelijke uniformering van het beleid rondom de ISD te werken uit. De minister heeft deze aanbeveling overgenomen, en in 2023 is gestart met een traject om tot een landelijke uniformering van het beleid rondom de ISD te komen.
Praktische toepassing van de ISD-maatregel
De ISD-maatregel wordt vaak toegepast bij delicten zoals inbraken, diefstallen of geweldsmisdrijven die zijn gepleegd door personen met ernstige verslavings- of psychische problemen en een veelplegersstatus. De maatregel is dus gericht op personen die niet alleen herhaaldelijk tegen de wet zijn gegaan, maar ook een psychische of fysieke problematiek hebben die hun gedrag beïnvloedt.
De ISD-maatregel is een intensieve maatregel die gericht is op het veranderen van het gedrag van de dader. De maatregel is niet bedoeld als een straf, maar als een interventie die gericht is op het verminderen van de kans op herhaalde criminaliteit. De maatregel is bedoeld om de dader te begeleiden naar een betere toekomst, waarin hij of zij zich niet langer aan de wet heeft verstaan.
Conclusie
De ISD-maatregel is een maatregel die gericht is op het terugdringen van de criminaliteit door herhaalde daders. De maatregel is bedoeld als een ultimum remedium, dus alleen als eerder toegepaste interventies als gevangenisstraffen geen effect hebben gehad. De maatregel is gericht op personen die zich systematisch aan de wet hebben verstaan en die dus een herhaalde dreiging vormen voor de maatschappij.
De ISD-maatregel bestaat uit drie fasen: intramurale, halfopen en extramurale. Gedurende deze fasen ontvangt de dader behandeling en begeleiding, zodat hij of zij zijn of haar gedrag kan veranderen. De maatregel is bedoeld als een intensieve interventie die gericht is op het verminderen van de kans op recidive.
De effectiviteit van de ISD-maatregel is onderzocht door het Wetenschappelijk Onderzoek- en Documentatiecentrum (WODC). De resultaten van deze onderzoeken tonen aan dat de ISD-maatregel effectiever is dan standaard vrijheidsstraffen in het reduceren van criminaliteit en recidive.
De ISD-maatregel is dus een maatregel die niet alleen gericht is op bestraffing, maar ook op herstel en re-integratie in de maatschappij. Het doel is om de dader te helpen om zich beter aan de wet te houden en om zich opnieuw in te vestigen in de samenleving. De ISD-maatregel is een maatregel die kan bijdragen aan een veiligere maatschappij, waarin herhaalde criminaliteit wordt teruggedrongen.