Inleiding
Stadswarmte is een belangrijk instrument in de energietransitie en wordt wereldwijd steeds vaker ingezet om huishoudens en bedrijven van fossiele energiebronnen af te helpen. In Nederland speelt stadswarmte een centrale rol in de overgang naar duurzame energie, vooral in stedelijke gebieden. Vattenfall is een van de voornaamste actoren in de Nederlandse stadswarmtebeurs. Het bedrijf beheert warmtenetwerken in zes regio’s, waar het stadsverwarming en stadskoeling levert aan huishoudens en bedrijven. Tot nu toe was Vattenfall een motor in de uitbreiding van warmtenetten en investeerde het op grote schaal in de toekomst van duurzame warmte. Echter, recente ontwikkelingen tonen dat het beeld niet langer eenvoudig is. In het licht van verhoogde kosten, complexe regelgeving en veranderende marktvoorwaarden, onderzoekt Vattenfall de toekomstmogelijkheden voor zijn stadsverwarming in Nederland en overweegt het verkoop of andere eigendomsopties. Ook de tariefsveranderingen en de consequenties hiervan voor huurders worden intensief besproken.
In deze artikel worden de ontwikkelingen rondom stadswarmte in Nederland, met een focus op Vattenfall, besproken. De inhoud is gebaseerd op recente persberichten en officiële verklaringen van het bedrijf, woningcorporaties en overheden.
De rol van Vattenfall in de stadswarmte
Vattenfall levert stadsverwarming aan ongeveer 280.000 huishoudens in Nederland, verspreid over zes regio’s. Het bedrijf biedt zowel verwarming als koeling aan huishoudens en bedrijven in stedelijke gebieden. Stadsverwarming is een essentieel onderdeel van de energietransitie, aangezien het efficiënt, kosteneffectief en schaalbaar is voor CO2-arme oplossingen.
In 2023 kondigde Vattenfall aan dat het onderzoek zou doen naar de toekomstmogelijkheden voor zijn stadsverwarmingsactiviteiten in het Verenigd Koninkrijk, Zweden en Nederland, inclusief de verkoop van bedrijfsonderdelen. Dit proces omvat ook de evaluatie van de toekomstige eigendomsopties voor Vattenfalls elektriciteitsdistributie in het Verenigd Koninkrijk. De beslissing is het gevolg van een strategische evaluatie van de portfolio en een analyse van de huidige marktcondities. Vattenfall wil zorgvuldig omgaan met de groei van de investeringen en afwegen of deze investeringen het beste bijdragen aan de energietransitie.
Ahmed Abdisalaam, directeur Vattenfall Warmte Nederland, benadrukte dat "er een toekomst is voor stadsverwarming in Nederland en dat het een belangrijke rol speelt in het Nederlandse energiesysteem". Hij benadrukte echter ook dat Vattenfall geen twijfel heeft over de noodzaak van een strategische evaluatie van de toekomst van de activiteiten.
De gasgestookte elektriciteitscentrales, die verantwoordelijk zijn voor een deel van Vattenfalls warmteproductie, vallen buiten het onderzoek. Vattenfall blijft echter investeren in fossielvrije oplossingen voor elektriciteitsopwekking, -distributie en -opslag. Het bedrijf heeft aangekondigd dat het tussen 2025 en 2029 op grote schaal zal investeren in duurzame energie met een totaalbedrag van SEK 170 miljard.
Kostenstijging en tariefsveranderingen
Een van de belangrijkste uitdagingen voor woningcorporaties en huurders is de stijging van de kosten en het veranderende tariefbeleid van Vattenfall. In 2024 werden woningcorporaties in Amsterdam genoodzaakt om de aansluiting van sociale huurwoningen op stadswarmte te stoppen. De reden hierachter is dat de tariefsverhogingen van het vastrecht door Vattenfall de stadswarmte onbetaalbaar maakten voor huurders.
Een recente analyse door woningcorporaties toonde aan dat het vastrecht met 32% is gestegen, terwijl het GJ-tarief daalde met 38,93%. Voor een gemiddeld warmtegebruik van 28 GJ is het totaalbedrag in 2024 met 23,25% gedaald ten opzichte van 2023. Dit betekent dat huurders in 2024 in theorie minder moesten betalen voor hun warmtegebruik, maar het verhoogde vastrecht maakt het voor huurders lastig om de investering in stadswarmte terug te winnen.
De Kassa-uitzending van maart 2024 bevatte volgens Vattenfall een aantal feitelijke onjuistheden. Het bedrijf benadrukte dat de tariefsverhogingen niet zo dramatisch zijn als sommige media suggereerden en dat de overheid een rol moet spelen in het houden van de energietransitie betaalbaar.
Stadswarmte en de aanleg van nieuwe warmtenetten
Hoewel Vattenfall eerder ambitie had om het aantal huishoudens aangesloten op stadswarmte te vergroten, heeft het bedrijf besloten om de aanleg van nieuwe warmtenetten te stoppen in bestaande gebouwen. Dit besluit werd genomen vanwege de hoge investeringen die nodig zijn en de moeilijkheid om hierop rendabel te draaien. Vattenfall was van plan om tussen 7000 en 15.000 woningen per jaar aan te sluiten op stadswarmte, maar dit gaat niet door.
De overheid heeft gesteld dat in 2050 2,6 miljoen huishoudens in Nederland aangesloten moeten zijn op een warmtenet, maar op dit moment is dat aantal nog lang niet bereikt. Het stoppen van nieuwe aansluitingen maakt het doel moeilijker te halen en roept vragen op over de toekomst van stadswarmte in Nederland.
Alexander van Ofwegen, Senior Vice President bij Vattenfall, benadrukte dat de bedrijven normaal blijven werken en leveringszekerheid geborgd is tijdens het onderzoek naar toekomstmogelijkheden. Hij benadrukte ook dat de toewijding aan klanten en medewerkers onveranderd blijft.
Het belang van samenwerking in de energietransitie
De overgang naar duurzame energie vereist niet alleen investeringen, maar ook samenwerking tussen woningcorporaties, energiebedrijven en overheden. In de afgelopen jaren is duidelijk geworden dat woningcorporaties moeite hebben met de compensatieafspraken voor huurders die overstappen op stadswarmte. Dit heeft geleid tot de vraag of een uniforme en landelijke oplossing mogelijk is, vergelijkbaar met het Startmotorkader dat aan het begin van de stadswarmteinitiatieven is opgesteld.
Vattenfall is met haar partners in gesprek over deze kwestie, maar het is duidelijk geworden dat ook de overheid een rol moet spelen. Het houden van de energie- en warmtetransitie betaalbaar is essentieel om het draagvlak voor deze overgang te behouden.
Uitdagingen voor woningbouw en woningcorporaties
De stijgende kosten en veranderende tariefsstructuur van stadswarmte maken het voor woningcorporaties steeds moeilijker om huurders te overtuigen om over te stappen van gas naar stadswarmte. In veel gevallen is het vastrecht zo hoog dat de economische voordeel van stadswarmte niet zichtbaar is voor huurders, vooral in sociale huurwoningen.
In reactie hierop hebben woningcorporaties in Amsterdam gekozen voor het tijdelijk stoppen van nieuwe aansluitingen op stadswarmte en de terugkeer naar het gebruik van cv-ketels in verduurzaamde en goed geïsoleerde huurwoningen. Deze beslissing is genomen om de huurprijs te beheersen en huurders niet in de financiële problemen te brengen.
Toekomstmogelijkheden voor stadswarmte
Hoewel Vattenfall momenteel onderzoek doet naar mogelijke verkoop of andere eigendomsopties voor zijn stadsverwarmingsactiviteiten, benadrukt het bedrijf dat er een duurzame toekomst is voor stadswarmte in Nederland. De toekomst van stadswarmte hangt echter af van een aantal factoren:
- Kosten en tariefsstructuur: De huidige tariefsveranderingen maken stadswarmte onbetaalbaar voor huurders, wat leidt tot tegengestelde keuzes bij woningcorporaties.
- Regelgeving en subsidies: De overheid moet subsidies of andere maatregelen introduceren om de overgang naar stadswarmte betaalbaar te maken.
- Technologie en efficiëntie: De efficiëntie van warmtenetten moet verder verbeteren om de kosten te beheersen.
- Marktgroei: Het aantal huishoudens dat op stadswarmte aangesloten is, moet aanzienlijk toenemen om het energiedoel van 2050 te halen.
Vattenfall blijft investeren in fossielvrije oplossingen en heeft een strategisch plan voor de jaren 2025 tot 2029. Het bedrijf wil op grote schaal blijven investeren in duurzame elektriciteitsopwekking, -distributie en -opslag met een totaalbedrag van SEK 170 miljard. Deze investeringen zullen niet alleen stadsverwarming ondersteunen, maar ook andere energiebronnen zoals wind- en kernenergie.
Conclusie
Stadswarmte speelt een belangrijke rol in de energietransitie en is een essentieel onderdeel van de duurzame toekomst van Nederland. Vattenfall, als een van de grootste leveranciers van stadswarmte in Nederland, onderzoekt momenteel de toekomstmogelijkheden voor zijn activiteiten, inclusief mogelijke verkoop of andere eigendomsopties. Hoewel het bedrijf benadrukt dat er een duurzame toekomst is voor stadswarmte, zijn er uitdagingen die aandacht vragen.
De stijgende kosten en veranderende tariefsstructuur maken stadswarmte voor huurders onbetaalbaar. Dit heeft geleid tot een tijdelijke stop met nieuwe aansluitingen in sociale huurwoningen. Het is duidelijk dat de overheid een rol moet spelen om de energietransitie betaalbaar te houden.
Samenwerking tussen woningcorporaties, energiebedrijven en overheden is essentieel om stadswarmte een toekomst te geven. Investeringen in efficiëntie, technologie en subsidies zullen de groei van stadswarmte ondersteunen en het energiedoel van 2050 bereikbaar maken.
Vattenfall blijft investeren in duurzame energie en heeft aangekondigd dat het op grote schaal blijft investeren in fossielvrije oplossingen. Tijdens het onderzoek naar de toekomstmogelijkheden blijft het bedrijf leveringszekerheid geborgen en werkt het normaal verder met partners in alle markten.