In de afgelopen jaren is stadsverwarming (of stadswarmte) steeds vaker aan de orde gekomen als duurzame oplossing voor de verwarming van woningen en gebouwen. Het principe achter stadsverwarming is simpel: in plaats van individueel te verwarmen via gas of elektriciteit, wordt warmte op een centrale locatie opgewekt en via een warmtenet verder geleid naar huizen en gebouwen. Dit zorgt voor efficiënter energiegebruik en minder CO₂-uitstoot. De overgang op stadsverwarming is echter niet zonder gevolgen voor bewoners, en in de praktijk zijn er situaties ontstaan waarin huurders voor onvoorziene kosten kwamen te staan. Daarom zijn er recent compensatieregelingen ontwikkeld om huurders in de knel te helpen. Dit artikel geeft een overzicht van de huidige situatie, de oorzaak van de kostenstijgingen, de beschikbare compensatieopties, en wat dit betekent voor woningcorporaties, gemeenten en huurders.
Inleiding: Stadsverwarming en de verwachtingen
Stadsverwarming wordt vaak voorgesteld als een duurzame alternatief voor gasverwarming, met de belofte dat het energiekosten stabiel houdt en dat bewoners niet meer hoeven te betalen dan voor gas. Deze garantie is gecodeerd in de warmtewet, waarin staat dat de maximumtarieven voor stadsverwarming gebaseerd moeten zijn op de gasprijs. Dit betekent dat een huurder die kiest voor stadsverwarming in principe niet meer moet betalen dan iemand die gas gebruikt.
Maar in de praktijk is dit niet altijd gelukt. In 2023 en 2024 zijn er significante tariefverhogingen geweest voor het vastrecht van stadsverwarming, vooral bij leveranciers zoals Vattenfall en Westpoort Warmte. Deze verhogingen leidden tot onverwachte extra kosten voor huurders, waardoor er veel verontwaardiging en kritiek ontstond. De afspraak dat stadsverwarming betaalbaar zou zijn, leek in praktijk te mislukken.
De oorzaak van de tariefverhogingen
Een van de belangrijkste oorzaken van de tariefverhogingen is de stijgende kosten die warmteleveranciers moeten maken. In het kader van de energietransitie zijn er investeringen nodig in duurzame warmteproductie, zoals warmte van biomassa of uit industriële restwarmte. Deze investeringen hebben tot gevolg dat het vastrecht – het tarief dat onafhankelijk is van het energieverbruik en bedoeld is om de investeringen in het warmtenet te dekken – is gestegen.
In februari 2024 stelde Vattenfall bijvoorbeeld de vastrechtkosten voor stadsverwarming in 2024 op €796,88 per jaar, een stijging van €196,90 ten opzichte van €599,98 in 2023. Dit betekent dat huurders die op basis van het ‘niet meer dan anders’-principe hadden afgestaan op gasverwarming, plotseling met extra kosten werden geconfronteerd.
De reactie van gemeenten en woningcorporaties
De verhogingen hebben geleid tot intensief overleg tussen gemeenten, woningcorporaties en energieleveranciers. De meeste woningcorporaties en gemeenten erkenden dat huurders niet de last moesten dragen van de kostenstijgingen, vooral omdat deze veranderingen vaak onverwacht en niet vooraf duidelijk waren gemaakt.
In mei 2024 kondigde de gemeente Amsterdam een compensatieregeling aan voor sociale huurders die over waren gegaan op stadsverwarming in de context van renovaties. Deze regeling is bedoeld om de extra kosten van het vastrecht te dekken, in ieder geval tot en met 2032. Het bedrag van de compensatie varieert per huishouden, maar richt zich op het vergoeden van het verschil dat huurders moeten betalen als gevolg van de stijging van het vastrecht.
De rol van woningcorporaties
Woningcorporaties zoals Ymere en AFWC (Amsterdamse Federatie van Woningcorporaties) hebben hier een centrale rol gespeeld. Ymere heeft bijvoorbeeld al eerder gesproken over het vergoeden van de verhoging van €196,90 voor huurders in de Gentiaanbuurt, Hof van Descartes en de Reimerswaalbuurt. Marike Bonhof, directielid van Ymere, benadrukte dat huurders niet de dupe moeten worden van tariefverhogingen die buiten hun controle liggen.
De AFWC benadrukte in mei 2024 dat het compenseren van huurders een verantwoordelijkheid is van zowel woningcorporaties als gemeenten. Anne-Jo Visser, directeur van AFWC, stelde dat huurders met een krappe beurs niet de rekening van de energietransitie op de schouders moesten dragen. Deze regelingen zijn daarom ook financieel ondersteund uit het Klimaatfonds van de gemeente Amsterdam.
De compensatieregeling in de praktijk
Wie komt in aanmerking?
De compensatieregeling richt zich op huurders die in de context van renovaties zijn overgestapt op stadsverwarming. Dit zijn meestal huurders in de City Deal-buurten of andere wijkdeelprojecten waar het warmtenet is uitgebreid.
De huurders die in aanmerking komen zijn: - Huurders die na een renovatie terugkeren in hun eigen woning. - Huurders die binnen een renovatieproject naar een andere woning zijn verhuisd. - Huurders die akkoord gingen met aansluiting op het warmtenet, maar destijds andere financiële verwachtingen hadden.
Nieuwe huurders, die pas recent in hun woning wonen, komen niet in aanmerking voor compensatie. De reden is dat hun overgang op stadsverwarming buiten de context van een renovatieproject of een gemeentelijk duurzaamheidsproject valt.
Hoe wordt de compensatie uitbetaald?
De compensatie wordt uitgevoerd in twee delen: 1. Een eenmalige storting voor 2024, die het verschil tussen de oude en nieuwe tarieven voor het vastrecht dekt. 2. Een verrekening op de energienota tot en met 2032, zodat huurders gedurende deze periode niet voor de verhogingen hoeven te betalen.
Vattenfall is verantwoordelijk voor de uitvoering van de compensatie, samen met de gemeente en woningcorporaties. Huurders die in aanmerking komen ontvangen een persoonlijke brief of e-mail met uitleg over de vergoeding. Deze communicatie is bedoeld om transparantie en begrip te bevorderen.
De juridische en contractuele kant van stadsverwarming
Bij stadsverwarming zijn er drie belangrijke spelers: de warmteleverancier, de verhuurder en de vereniging van eigenaren (VVE). Afhankelijk van wie de warmte levert en hoe de betaling is geregeld, verschillen ook de rechten van de huurder of huiseigenaar.
Warmteleverancier
Heeft een huurder of huiseigenaar een direct contract met een warmteleverancier, dan heeft hij of zij bepaalde rechten: - Recht op een warmtecontract. - Recht op een jaarafrekening. - Recht op tarieven die niet hoger zijn dan wat wettelijk toegestaan is (het ‘niet meer dan anders’-principe). - Recht op een goede meting van het energieverbruik. - Recht op vergoeding bij storingen.
De leverancier blijft verantwoordelijk voor de dienstverlening, zelfs als de administratie wordt uitbesteed. Huurders of eigenaren moeten bij problemen contact opnemen met hun leverancier, aangezien deze verantwoordelijk is voor de service.
Verhuurder
Als de warmte is ingebouwd in de huurprijs of als de verhuurder verantwoordelijk is voor de levering, geldt het huurrecht. In dat geval heeft de huurder bepaalde rechten: - Recht op een goede meting van het energieverbruik. - Bescherming volgens het huurrecht bij klachten over levering of kosten. - Recht op een jaarafrekening, tenzij de huurprijs vast is en los staat van het verbruik.
Huurders hebben echter geen recht op een apart warmtecontract of op wettelijke maximumtarieven. De huurprijs bepaalt hoeveel de verhuurder mag berekenen voor warmte.
VVE (Vereniging van eigenaars)
Bij een woning die onderdeel is van een VVE wordt de warmte meestal gezamenlijk geregeld. De VVE beslist hoe het gebouw wordt verwarmd en welke voorwaarden daarbij gelden. Huiseigenaren hebben hier invloed op via hun stemrecht in de VVE. In dit model zijn de rechten van individuele eigenaren beperkt tot wat is vastgelegd in de algemene regelingen van de VVE.
De toekomst van stadsverwarming en compensatie
De huidige compensatieregelingen zijn voorlopige oplossingen voor het huidige probleem, maar de vraag is wat er op de lange termijn gaat gebeuren. De gemeenten en woningcorporaties blijven in gesprek met warmteleveranciers over een structurele en betaalbare oplossing voor stadsverwarming. Ymere benadrukt bijvoorbeeld dat ze blijven werken aan een langdurige regeling die voor huurders betaalbaar is.
Er zijn ook overleggen op nationaal niveau. Minister-president Rutte heeft aangekondigd dat het kabinet werkt aan een plan voor compensatie van huishoudens met stadsverwarming. Tot nu toe was compensatie alleen voor huishoudens met gas en elektriciteit, maar de koppeling tussen stadsverwarming en gasprijs is een wettelijk vastgelegd principe. Het is daarom logisch dat huurders die door deze koppeling zijn getroffen ook een vergoeding krijgen.
Conclusie
De verhogingen van het vastrecht bij stadsverwarming hebben leiding gegeven tot een juridisch en maatschappelijk debat over de rechten van huurders en de verantwoordelijkheid van leveranciers en gemeenten. Het ‘niet meer dan anders’-principe is een wettelijke garantie, maar in de praktijk is het lastig om dit principe volledig na te leven, vooral bij veranderingen in de markt en investeringen in duurzame warmteproductie.
De huidige compensatieregelingen zijn een stap in de goede richting, maar het blijft belangrijk dat er transparantie is over de toekomstige kosten en dat huurders niet de rekening van de energietransitie op hun schouders moeten dragen. De samenwerking tussen woningcorporaties, gemeenten en energieleveranciers is hier essentieel. Huurders en eigenaren moeten weten wat hun rechten zijn en hoe ze deze kunnen laten gelden. Voor woningcorporaties en gemeenten is het belangrijk om duidelijke communicatie en juridische kennis te hebben over de wettelijke en contractuele aspecten van stadsverwarming.
De komende jaren zullen duidelijk maken of stadsverwarming op de lange termijn een betaalbare en duurzame oplossing is of dat er juridische en maatschappelijke veranderingen nodig zijn om dit te garanderen.