Inleiding
De gemeente Zoetermeer is actief bezig met de overstap van aardgas naar duurzame energie. Dit is een essentieel onderdeel van het bredere energie- en klimaatbeleid van de stad. Het uitvoeren van een zorgvuldig georganiseerde energietransitie houdt niet alleen veranderingen in voor het stadsbestuur, maar ook voor inwoners, woningbouwers en bedrijven. In 2021 werd de Transitievisie Warmte vastgesteld, waarin een visie op het stapsgewijze afschaffen van aardgas in de stad werd uitgewerkt. Nu volgt het volgende belangrijke stuk van het plan: het Warmteprogramma, een concreet uitvoerbaar plan dat aangeeft welke wijken als eerste aan de beurt zijn en hoe de overstap naar duurzame warmte op een praktische manier wordt gerealiseerd.
Het Warmteprogramma is opgenomen in het bredere Programma Energietransitie, vastgesteld in september 2023. Het sluit aan op landelijke doelstellingen zoals het Klimaatakkoord, en op lokale plannen zoals Zoetermeer 2040 en de Ruimtelijke Strategie. Het plan is bedoeld om inwoners en ondernemers duidelijkheid te geven over de tijdsplanning, de aanpak en de betrokkenheid van burgers in het proces.
Deze artikelen geeft een overzicht van de huidige ontwikkelingen in Zoetermeer rondom de overstap naar duurzame warmte, met een focus op de inhoud van het Warmteprogramma, de betrokken partijen, de technische oplossingen, en de rol van inwoners in het proces.
De visie en de uitvoering
Transitievisie Warmte (2021)
In 2021 maakte de gemeente Zoetermeer samen met inwoners, organisaties en lokale initiatieven de Transitievisie Warmte, ook wel genoemd Warmtevisie Zoetermeer. In deze visie was per buurt beschreven hoe het afschaffen van aardgas zou kunnen verlopen. Het was een belangrijke eerste stap richting een aardgasvrije toekomst en gaf richting aan de op te zetten programma’s.
De visie bevatte mogelijke oplossingen per wijk, zoals het gebruik van bodemenergie, warmtenetten en geothermie. Het was niet een uitgevoerd plan, maar een richtlijn om de gemeente op weg te helpen bij het opstellen van concreet uitvoerbare programma’s.
Het Warmteprogramma
In 2023 begon de gemeente met de voorbereidingen voor het Warmteprogramma, een uitvoerbaar plan dat de visie concreet maakt. Het Warmteprogramma is een essentieel onderdeel van de energietransitie en bepaalt welke wijken als eerste worden afgewerkt. Het plan geeft ook antwoord op belangrijke vragen zoals: hoe ver is de stad al, welke wijken zijn de komende tien jaar aan de beurt, wat is de verwachting voor inwoners en bedrijven, en hoe kunnen zij meedenken?
Het Warmteprogramma is een uitwerking van de Transitievisie Warmte, maar is aangepast aan huidige realiteiten. Sinds 2021 zijn er nieuwe wetten ingevoerd, zoals de Omgevingswet en de Wet Collectieve Warmte, die de rol van de gemeente bij energietransitie verduidelijken. Bovendien is er meer wetenschappelijk en praktisch inzicht ontstaan over duurzame warmteoplossingen, energiebesparing en de benodigde ruimte voor installaties in de stad.
De rol van inwoners en bedrijven
Het Warmteprogramma is niet alleen een technisch plan, maar ook een participatieproject. Inwoners en bedrijven hebben een belangrijke rol in het proces. Het plan moet namelijk niet alleen technisch haalbaar zijn, maar ook sociaal en economisch realistisch. Daarom is er een nadrukkelijke uitnodiging voor inwoners om mee te denken aan de manieren waarop de overstap naar duurzame warmte in hun wijk kan worden gerealiseerd.
Duidelijkheid voor inwoners
Een van de belangrijkste doelen van het Warmteprogramma is het geven van duidelijkheid aan inwoners. Zij krijgen antwoord op de vraag of er in hun wijk de komende tien jaar plannen zijn om te starten met een duurzaam en betaalbaar alternatief voor aardgas. Dit helpt hen om hun keuzes in de toekomst beter te kunnen plannen, bijvoorbeeld bij het kopen of bouwen van een woning.
Wethouder Bouke Velzen benadrukt dat de gemeente de toekomst zonder aardgas stap voor stap wil realiseren, en dat dit zorgvuldig en samen met inwoners en bedrijven moet gebeuren. "Het Warmteprogramma helpt ons om duidelijk te maken wat er gaat gebeuren, wanneer en waarom," zegt hij.
Participatie en betrokkenheid
De gemeente wil inwoners en bedrijven niet alleen informeren, maar ook betrekken bij het proces. Er zijn diverse kansen om mee te denken aan de manier waarop de overstap in hun wijk verloopt. Dit kan bijvoorbeeld gebeuren via informatiebijeenkomsten, workshops of digitale platforms zoals doemee.zoetermeer.nl/warmteprogramma, waar inwoners hun ideeën kunnen delen.
Het meedenken van inwoners helpt om plannen beter en duurzamer te maken. Door ideeën uit de stad mee te nemen in de planning, kan het Warmteprogramma worden afgestemd op de specifieke behoeften en wensen van elke wijk.
Duurzame warmteoplossingen
Bodemenergie
Een van de centrale duurzame warmtebronnen die in het Warmteprogramma worden overwogen, is bodemenergie. Dit is een techniek waarbij warmte uit de ondergrond wordt gebruikt om gebouwen op een duurzame manier te verwarmen en te koelen. Het is een schone energiebron die beschikbaar is en niet afhankelijk is van buitenlandse energie.
In Zoetermeer wordt bodemenergie al op verschillende locaties toegepast. De gemeente wil dit uitbreiden en combineren met andere duurzame oplossingen.
Warmtenetten
Een andere duurzame oplossing die in het Warmteprogramma een rol speelt, is het gebruik van warmtenetten. Een warmtenet is een infrastructuur waarbij warmte uit een centrale bron (zoals een geothermische installatie, een industriële bron of een zonnepark) via buizen naar huizen en gebouwen wordt gevoerd. Dit is een efficiënte manier om warmte te delen en zo energieverlies te verminderen.
In de binnenstad van Zoetermeer is een samenwerking gestart tussen de gemeente en Dunea Warmte & Koude om de mogelijkheden van een collectief warmte- en koudenet te verkennen. Dit netwerk zou zowel nieuwbouw als bestaande gebouwen kunnen bedienen, en zou helpen om de druk op de ondergrond te verminderen. In 2025 is deze samenwerking officieel gestart, waarbij een intentieovereenkomst is ondertekend.
Geothermie
Geothermie is een verdere duurzame warmtebron die in het Warmteprogramma een rol kan spelen. Hierbij wordt gebruik gemaakt van warmte uit de aarde op grotere diepte. In Zoetermeer zijn er al enkele projecten op dit gebied, en de gemeente wil dit uitbreiden. Geothermie kan zowel individueel (voor aparte woningen of gebouwen) als collectief (via warmtenetten) worden ingezet.
Wetgeving en regelgeving
Het uitvoeren van een energietransitie naar duurzame warmte wordt ook beïnvloed door wetten en regelgeving. De gemeente Zoetermeer moet ervoor zorgen dat het Warmteprogramma voldoet aan alle relevante wettelijke eisen. Sinds 2021 zijn er nieuwe wetten ingevoerd, zoals de Omgevingswet en de Wet Collectieve Warmte.
De Wet Collectieve Warmte stelt nieuwe eisen aan het opzetten van warmtenetten en maakt het mogelijk voor gemeenten om een rol te spelen bij de inrichting van infrastructuur voor duurzame warmte. Dit betekent dat de gemeente niet alleen een overkoepelende rol heeft, maar ook actief kan meewerken aan de opzet van duurzame oplossingen voor inwoners en bedrijven.
De Omgevingswet heeft ook een impact op de manier waarop de gemeente plannen kan vaststellen. Deze wet stelt eisen aan duurzaamheid, inclusie, en transparantie in de planningsprocessen. Het betekent dat de gemeente bij het opstellen van het Warmteprogramma moet zorgen dat de plannen sociaal, ecologisch en economisch duurzaam zijn.
Tijdsplanning en uitvoering
2021 – Transitievisie Warmte
In 2021 wordt de Transitievisie Warmte vastgesteld. Dit is een visie op de toekomst zonder aardgas in Zoetermeer. Het is een eerste stap in de energietransitie en geeft richting aan de op te zetten programma’s.
2023 – Programma Energietransitie vastgesteld
In september 2023 wordt het Programma Energietransitie vastgesteld door de gemeenteraad. Dit programma is een bredere aanpak van de energietransitie en bevat het Warmteprogramma als een van de kernonderdelen.
2024 – Start voorbereidingen Warmteprogramma
In 2024 begint de gemeente met de voorbereidingen voor het Warmteprogramma. Dit betreft het opstellen van concreet uitvoerbare plannen per wijk, het betrekken van inwoners en bedrijven, en het zoeken naar duurzame warmteoplossingen.
2025 – Samenwerking met Dunea gestart
In 2025 wordt een samenwerking tussen de gemeente en Dunea Warmte & Koude gestart. Dit is een eerste stap richting een collectief warmte- en koudenet in de binnenstad van Zoetermeer.
2026 en verder – Uitvoering per wijk
De uitvoering van het Warmteprogramma per wijk begint na 2025. De gemeente wil dat de overstap stap voor stap en zorgvuldig verloopt. Welke wijken als eerste aan de beurt zijn, hangt af van diverse factoren, zoals de huidige situatie op het gebied van aardgasgebruik, de mogelijke duurzame oplossingen, en de betrokkenheid van inwoners en bedrijven.
De rol van de gemeente
De gemeente Zoetermeer speelt een centrale rol in de energietransitie. Het is verantwoordelijk voor het opstellen van plannen, het betrekken van inwoners en bedrijven, en het uitvoeren van projecten op het gebied van duurzame warmte. De gemeente werkt samen met diverse partijen, zoals Dunea Warmte & Koude, om duurzame oplossingen te realiseren.
De gemeente heeft ook een rol bij de inrichting van de leefomgeving. Dit betreft het zoeken naar plekken voor installaties, het verlagen van de druk op de ondergrond, en het behouden van de esthetiek en leefbaarheid van de stad.
De toekomst van Zoetermeer
Zoetermeer wil in 2040 volledig aardgasvrij zijn. Dit is een ambitie die past binnen de landelijke doelstellingen rondom klimaatverandering en duurzame energie. Het Warmteprogramma is een belangrijk onderdeel van deze visie.
De overstap naar duurzame warmte is een complexe en langdurige proces. Het vereist niet alleen technische innovatie, maar ook sociale betrokkenheid en economische haalbaarheid. De gemeente wil deze overstap stap voor stap en zorgvuldig uitvoeren, samen met inwoners, bedrijven en partners.
Het Warmteprogramma is een eerste concreet plan dat dit proces in gang zet. Het biedt duidelijkheid over de tijdsplanning, de aanpak, en de betrokkenheid van burgers. Het is een essentieel onderdeel van de toekomstvisie van Zoetermeer en draagt bij aan een duurzame en leefbare stad.
Conclusie
Zoetermeer is volop bezig met de overstap naar duurzame warmte. De gemeente heeft een visie op een aardgasvrije toekomst, en werkt aan een concreet uitvoerbaar plan in de vorm van het Warmteprogramma. Dit programma geeft duidelijkheid over de tijdsplanning, de aanpak, en de betrokkenheid van inwoners en bedrijven.
De overstap naar duurzame warmte is een complexe proces, maar het is essentieel voor de toekomst van de stad. Het draagt bij aan een duurzame, leefbare, en betaalbare woningbouwmarkt. Het Warmteprogramma is een eerste stap in de richting van een aardgasvrije toekomst en biedt een duidelijke aanpak voor de komende jaren.
Inwoners en bedrijven hebben een belangrijke rol in het proces. Zij worden niet alleen geïnformeerd, maar ook betrokken bij het meedenken en het uitvoeren van duurzame oplossingen. De gemeente wil dat deze overstap zorgvuldig en samen met burgers verloopt.