Inleiding
De Haagse wijk Ypenburg is een pionier in de overgang naar een gasloze stadswarmtevoorziening. Momenteel verbruikt het warmtenet in Ypenburg nog steeds aardgas als hoofdbron, maar plannen zijn in werking om dit netwerk volledig duurzaam te maken vanaf 2025. Deze overgang is niet alleen essentieel voor het behalen van de CO₂-reductiedoelen van de Nederlandse overheid, maar ook voor het creëren van een model voor andere steden en wijknetwerken die op zoek zijn naar duurzame alternatieven.
De stichting Hernieuwbare Warmte Ypenburg (HWY), in samenwerking met Eneco en de gemeente Den Haag, onderzoekt en implementeert oplossingen zoals geothermie, restwarmte en elektrische oplossingen om het warmtenet gasvrij en CO₂-neutraal te maken. Deze inspanningen zijn niet zonder uitdagingen, zoals recente storingen in het warmtenet hebben aangetoond, maar ze tonen ook het potentieel en de voordelen van een centraal georganiseerd en duurzaam verwarmingsnetwerk.
In dit artikel bespreken we de huidige toestand van het stadswarmtenet in Ypenburg, de problemen die zijn opgetreden, en de duurzame toekomstplannen die momenteel in werking zijn. We onderzoeken ook de rol van bewoners en energiecoaches in deze transitie en de betekenis van het Ypenburgproject als model voor andere steden.
Huidige situatie van het warmtenet in Ypenburg
Het warmtenet in Ypenburg is al sinds de jaren 90 in gebruik en verstuurt warmte naar circa 9.000 woningen in Ypenburg en een extra 1.000 woningen in Nootdorp. Momenteel is het warmtenet gevoed door een aardgasgestookte warmtekrachtcentrale (WKC Ypenburg), die ook restwarmte uit elektriciteitsproductie gebruikt. Deze centrale is eigendom en beheer van Eneco, die ook verantwoordelijk is voor het beheer van het warmtenet.
Hoewel het huidige systeem functioneert, is het niet duurzaam. Het verbruikt jaarlijks ongeveer 27 miljoen kuub aardgas en levert een CO₂-uitstoot van zo’n 8.000 ton per jaar. Dit maakt het warmtenet een aantrekkelijk doelwit voor verduurzaming, aangezien het mogelijk is om hetzelfde warmtenet te gebruiken maar dan met hernieuwbare energiebronnen.
Er zijn echter ook woningen in Ypenburg die nog niet aangesloten zijn op het warmtenet. Van de totale 25.000 woningen in Ypenburg, zijn er ongeveer 1.000 woningen die hun eigen aardgasaansluiting hebben. HWY onderzoekt momenteel manieren om ook deze woningen gasvrij te kunnen verwarmen, bijvoorbeeld door middel van warmtepompen of het uitbreiden van het warmtenet.
Problemen met het huidige stadswarmtenet
Ondanks de bredere toepassing en de voordelen van een centraal verwarmingsnetwerk, zijn er momenten geweest dat het systeem faalt. Zo vond in januari 2025 een storing in het warmtenet plaats, die leidde tot het uitvallen van verwarming en warm water voor honderden inwoners. De storing ontstond in de kruipruimte van een woning en leidde tot lekkages in de leidingen. Hierdoor raakten 536 woningen van hun warmtevoorziening en bleef het probleem ruim 14 uur aanhouden.
De oorzaak van de storing was waarschijnlijk lucht in de leidingen, wat tot vreemde geluiden leidde in het systeem. Monteurs zijn er snel bij gekomen, maar het oplossen van de problemen duurde lang, omdat het warmtenet niet eenvoudig herstelbaar is en het niet mogelijk is om de warmtevoorziening tijdelijk te omleiden via andere bronnen of woningen.
Deze gebeurtenis toont aan dat, ondanks de efficiëntie van een centraal warmtenet, het systeem kwetsbaar is voor storingen. Het is daarom belangrijk dat zowel de beheerder als de bewoners zich bewust zijn van de beperkingen en risico’s van het huidige systeem, en dat er investeringen worden gedaan in het versterken van de infrastructuur en het inzetten van alternatieve oplossingen.
Duurzame toekomstplannen
De stichting HWY heeft het doel om vanaf 2025 het warmtenet in Ypenburg volledig duurzaam en CO₂-vrij te maken. Dit is een ambitie die niet alleen gericht is op het verminderen van de CO₂-uitstoot, maar ook op het behouden van de huidige warmteprijs en eventueel het verlagen ervan. Tegen gelijke of lagere kosten dan het huidige gasgestookte systeem wil HWY een gasloos en duurzaam warmtenet realiseren.
Geothermie als centrale bron
Een van de belangrijkste duurzame oplossingen die in overweging worden genomen, is geothermie. Hierbij wordt aardwarmte uit het grondwater gebruikt om het warmtenet te voeden. Hoewel in Nederland de implementatie van geothermie voor het verwarmen van woningwijken tot nu toe nog niet is gelukt, toont het onderzoek in Ypenburg hoopvolle resultaten.
Met subsidie van de provincie Zuid-Holland is onderzocht of Ypenburg geschikt is voor geothermische verwarming. De conclusies zijn positief. Het ministerie van Economische Zaken en Klimaat heeft inmiddels een opsporingsvergunning verleend, zodat verder onderzoek kan worden gedaan om te bepalen of geothermie de hoofdbron van warmte kan worden voor Ypenburg. Als dit gelukt is, zou Ypenburg mogelijk de eerste woonwijk in Nederland zijn die geothermie gebruikt voor centrale verwarming.
Het gebruik van geothermie betekent echter ook dat het warmtenet aangepast moet worden. Een geothermiegestookte warmtenetwerking werkt met lagere temperaturen dan het huidige gasgestookte netwerk. Om ervoor te zorgen dat bewoners nog steeds comfortabel warm kunnen wonen, moet het warmtenet intelligenter worden en de woningen zelf geschikt gemaakt worden voor deze lagere temperaturen.
Elektrodeboiler als aanvullende oplossing
Een andere oplossing die in overweging wordt genomen, is de elektrodeboiler. Dit is een technologie die elektriciteit omzet in warmte, waardoor het mogelijk is om het warmtenet te voeden met hernieuwbare elektriciteit. In Ypenburg wordt momenteel een prototype van een elektrodeboiler getest in de warmtekrachtcentrale.
De elektrodeboiler kan een belangrijke rol spelen in het balanceren van het elektriciteitsnet, aangezien het mogelijk is om elektriciteit om te zetten in warmte wanneer de vraag laag is. Hierdoor kan CO₂-uitstoot worden verlaagd en kan het gebruik van zon- en windenergie efficiënter worden gemaakt.
Restwarmte en andere alternatieven
Naast geothermie en de elektrodeboiler wordt ook gekeken naar andere alternatieve warmtebronnen. Het huidige warmtenet maakt al gebruik van restwarmte uit elektriciteitsproductie, maar dit is niet voldoende om het netwerk volledig duurzaam te maken. Daarom worden ook andere oplossingen onderzocht, zoals het gebruik van industriële restwarmte of warmte uit andere infrastructuurprojecten in de regio.
Samenwerking en betrokkenheid van bewoners
De transitie naar een gasloos en duurzaam warmtenet in Ypenburg is niet alleen een technische uitdaging, maar ook een sociale. Het project is een samenwerking tussen meerdere partijen, waaronder de gemeente Den Haag, Eneco en de stichting HWY. Daarnaast zijn bewoners actief betrokken bij het proces.
Een voorbeeld van deze betrokkenheid is de inzet van energiecoaches. In Ypenburg zijn drie energiecoaches opgeleid die bewoners begeleiden bij het verduurzamen van hun woning. Bewoners kunnen bijvoorbeeld advies vragen over het installeren van warmtepompen of zonnedaken. Deze coaches zijn een belangrijke bron van informatie en ondersteuning, en maken het voor bewoners eenvoudiger om mee te doen aan de duurzame overgang.
Daarnaast zijn er ook initiatieven van bewoners die zich opstellen als pioniers. Deze bewoners helpen bij het testen van nieuwe technologieën en delen hun ervaringen met andere bewoners. Deze betrokkenheid is van groot belang, omdat het niet alleen het vertrouwen in het project versterkt, maar ook ervoor zorgt dat de oplossingen die worden geïmplementeerd, goed aansluiten bij de behoeften van de bewoners.
Ypenburg als model voor andere steden
De inspanningen in Ypenburg zijn niet alleen gericht op het behalen van de duurzame doelen voor de wijk zelf, maar ook op het creëren van een model dat elders in Nederland en het buitenland kan worden gevolgd. Omdat Ypenburg al vanaf het begin is uitgerust met een warmtenet, is de transitie naar een gasloos netwerk relatief eenvoudiger dan in andere steden die een warmtenet moeten bouwen vanaf nul.
De ervaringen opgedaan in Ypenburg kunnen daarom nuttig zijn voor andere steden die op zoek zijn naar duurzame verwarmingsoplossingen. De samenwerking tussen burgerinitiatieven, energiebedrijven en de overheid toont aan dat het mogelijk is om een gasloos warmtenet te realiseren, ook in bestaande stedelijke omgevingen.
Conclusie
Het warmtenet in Ypenburg is op dit moment nog steeds afhankelijk van aardgas, maar plannen zijn in werking om dit systeem volledig duurzaam te maken vanaf 2025. Door middel van geothermie, elektrodeboilers en andere alternatieve warmtebronnen wil de stichting Hernieuwbare Warmte Ypenburg (HWY) een gasloos en CO₂-vrij warmtenet realiseren. Deze overgang is niet alleen technisch mogelijk, maar ook sociaal haalbaar, aangezien bewoners en andere partijen actief betrokken zijn bij het proces.
De ervaringen in Ypenburg tonen aan dat het mogelijk is om een bestaand warmtenet te verduurzamen en zo een model te creëren voor andere steden. De samenwerking tussen burgerinitiatieven, energiebedrijven en de overheid is essentieel voor de successvolle implementatie van duurzame oplossingen. Hoewel er nog uitdagingen zijn, zoals de storingen in het warmtenet, toont het Ypenburgproject de voordelen en potentie van een duurzaam en centraal verwarmingsnetwerk.