De bouwkosten van een ligboxenstal zijn in de afgelopen jaren aanzienlijk gestegen. In dit artikel bespreken we de huidige kosten van nieuwbouw van een ligboxenstal, de ontwikkelingen in de bouwsector, de invloed van bouwmaterialen en arbeidskrachten, en de financiële aspecten zoals de kostprijs van melk en het belang van scherp calculeren bij het plannen van een nieuwe stal. De informatie is gebaseerd op data uit recente rapportages van de Beierse landbouwauthoriteiten, bedrijven en experts in de sector.
Inleiding
Een ligboxenstal is een van de meest gebruikte stallen in de melkveehouderij. Deze stal is ontworpen voor melkkoeien en biedt ruimte om te liggen, maar bevat geen vrije bewegingsruimte zoals bij een vrijloopstal. In de afgelopen jaren zijn bouwkosten aanzienlijk gestegen, met een toename van tot 16 procent in de Beierse regio. Deze stijging heeft onder andere te maken met bouwmateriaaltekorten, stijgende energiekosten en een tekort aan gespecialiseerd personeel.
De investering per koeplaats ligt tegenwoordig meestal tussen de 12.000 en 20.000 euro, afhankelijk van de omvang van de stal en de aanwezigheid van extra faciliteiten zoals melk- en voerrobots. In dit artikel geven we een overzicht van de huidige kostenstructuur, de factoren die de prijs beïnvloeden, en de financiële impact op de melkproductie en bedrijfswinst.
Bouwkosten per koeplaats
In Beieren, waar het Beierse Staatsinstituut voor de Landbouw (LfL) een evaluatie heeft uitgevoerd, bedroeg de gemiddelde investering in een nieuwe ligboxenstal in 2021/2022 ongeveer 13.200 euro per koeplaats, exclusief investeringen in mest- en voeropslag. Stallen die alleen melkkoeien huisvesten vereisen een investering van 12.300 euro per koeplaats, terwijl stallen met jongveeafdeling gemiddeld 15.900 euro per koeplaats kosten. Stallen die uitgerust zijn met melkrobots kosten tussen de 600 en 1.100 euro extra per koeplaats in vergelijking met conventionele stallen.
Deze cijfers worden door het LfL gebruikt om veehouders te informeren over de huidige marktsituatie. Het instituut verwacht dat de stijging van de bouwkosten zich verder zal voortschrijden in de komende jaren. Veehouders die overwegen een nieuwe stal te bouwen, worden geadviseerd om scherp te calculeren en de haalbaarheid van hun project kritisch te beoordelen. Daarnaast wordt aangeraden om in de berekeningen rekening te houden met een verdere prijsstijging van bouwmateriaal.
Invloed van bouwmaterialen en energiekosten
De stijging van de bouwkosten in de afgelopen jaren is onder andere het gevolg van bouwmateriaaltekorten en stijgende energiekosten. Een rapport van het LfL wijst hierop en geeft aan dat de bouwsector sinds 2020 worstelt met gestegen vraag, gecombineerd met beperkte voorraad van bouwmateriaal. Ook de oorlog in Oekraïne heeft hierin een rol gespeeld, zoals vermeld door Ted Peek, directeur commercie en innovatie van BDB Bouwkostendata. De oorlog heeft geleid tot verstoringen in de energiemarkt en de beschikbaarheid van materialen uit Oekraïne en Rusland.
In de coronaperiode is de markt verder verstoord geweest. De vraag naar bouwmaterialen is toegenomen, terwijl de aanbodzijde beperkt is gebleven. Bovendien is China opgetreden als een belangrijke vragende partij op de wereldmarkten, wat heeft geleid tot een verdere stijging van de prijzen. Deze ontwikkelingen hebben zich vooral negatief uitgevoerd op de bouwsector in het algemeen, maar ook op de melkveehouderijsector, waar investeringen in nieuwe stallen een grote rol spelen in de operationele kosten.
Bouwkosten en schaalvoordelen
Schaalvoordelen spelen een rol bij de bouwkosten van ligboxenstallen. Zo is bijvoorbeeld de stal van Geenen vergeleken met een ligboxenstal voor 140 melkkoeien, terwijl de stal van Lagendijk vergeleken wordt met een stal voor 200 melkkoeien. De bouwkosten van de vrijloopstal PLUS van Lagendijk met 15 m² vrijloop per koe komen overeen met de bouwkosten van een ligboxenstal volgens de KWIN 2014-2015-norm. De stal van Geenen is iets ruimer, wat resulteert in hogere bouwkosten.
Ook het gebruik van luchtwassers kan invloed hebben op de kosten. De luchtwasser per koeplaats is in de stal van Geenen tweemaal zwaarder dan in die van Lagendijk. Hierdoor is het totaalbedrag voor investeringen in de stal van Geenen hoger. Deze variaties tonen aan dat de bouwkosten per koeplaats niet alleen afhankelijk zijn van de fysieke grootte van de stal, maar ook van de gekozen faciliteiten en technologieën.
Bouwkosten en investeringen
De investering in een nieuwe stal heeft directe gevolgen voor de kostprijs van de melk. Als de bouwkosten van een koestal inclusief bijkomende voorzieningen 15.000 euro per koeplaats bedragen en de jaarlijkse rente-, aflossings- en afschrijvingskosten worden berekend op 8 procent van de vervangingswaarde, dan levert dit een jaarlijkse kostenpost van 1.200 euro per koeplaats op. Bij een melkopbrengst van 8.000 kg per koe resulteert dit in een kostprijs van 15 cent per kilogram melk. Bij een omzet van 50 cent per kilogram melk (uit melk, aanwas en andere inkomsten) gaat ongeveer 3/10 van de omzet op aan de bouwkosten.
Deze berekening laat zien dat bouwkosten een belangrijk onderdeel vormen van de kostprijs van melk. Het is daarom essent voor veehouders om zorgvuldig te plannen en te berekenen hoeveel investeringen in de stal hun operationele kosten beïnvloeden. De keuze voor een luxe of basisuitvoering kan hierin een grote rol spelen. Hulsplan, bijvoorbeeld, gebruikt in het voortraject bouwkosten per vierkante meter, waarbij rekening gehouden wordt met luxe of basisuitvoering. Op deze manier kan een betrouwbaarere schatting gemaakt worden van de totale investering in een stal.
Invloed van technologieën
De integratie van technologieën zoals melk- en voerrobots heeft een impact op de bouwkosten en de operationele efficiëntie van een stal. Stallen die uitgerust zijn met melkrobots kosten tussen de 600 en 1.100 euro extra per koeplaats in vergelijking met stallen met een conventionele melkstal. Deze extra kosten zijn te verklaren door de investering in robots en de noodzaak van extra ruimte en elektriciteit voor het bedienen van deze technologieën.
De voordeel van melkrobots is echter dat ze een hogere productiviteit en betere diergezondheid kunnen bevorderen. Ze zijn vooral geschikt voor bedrijven waar de veehouder weinig tijd heeft om dagelijks te melken. Daarnaast zorgen robots voor een consistente melkbehandeling, wat kan leiden tot een betere melkwaliteit. Veehouders die overwegen om melkrobots in te zetten, moeten dus rekening houden met de extra kosten, maar ook met de voordelen die deze technologieën bieden.
Bouwkosten en de economie van de stal
De investering in een stal heeft langdurige gevolgen voor de economie van het bedrijf. De bouwkosten vormen een deel van de totale investering in de stal, maar ook de jaarlijkse rente-, aflossings- en afschrijvingskosten moeten worden meegenomen in de berekening. Deze kosten bepalen de kostprijs van de melk, wat直接影响t hoeveel het bedrijf per kilogram melk verdient of verliest.
Bij een melkopbrengst van 8.000 kg per koe en een omzet van 50 cent per kilogram melk is 3/10 van de omzet aan bouwkosten besteed. Dit betekent dat veehouders met een hoge investering in een stal een relatief groot deel van hun omzet moet besteden aan de aflossing van deze investering. Het is daarom belangrijk om de bouwkosten zorgvuldig te plannen en te berekenen of de investering op de lange termijn rendabel is.
Het LfL raadt veehouders aan om rekening te houden met een verdere stijging van de bouwkosten en daarom het jaar 2022 als uitgangspunt te nemen voor de berekeningen. Dit betekent dat veehouders die nu overwegen een nieuwe stal te bouwen, rekening moeten houden met een investering van tussen de 12.000 euro per koe-ligplaats voor een puur melkkoeienstal tot 20.000 euro per koe-ligplaats voor een stal waarin een jongveeafdeling is geïntegreerd.
Bouwkosten en schaal
De schaal van de stal heeft een directe invloed op de bouwkosten per koeplaats. Grotere stallen kunnen voordelen bieden in termen van schaalvoordelen, wat betekent dat de bouwkosten per koeplaats lager kunnen liggen. Dit komt doordat de kosten voor infrastructuur, zoals mest- en voeropslag, gedeeld worden over meer koeplaatse. Daarnaast is het mogelijk om efficiënter te investeren in faciliteiten als melk- en voerrobots, die in grotere stallen beter rendabel zijn.
Het is echter belangrijk om te beseffen dat grotere stallen ook andere uitdagingen met zich meebrengen. Zo is er meer benodigd aan ruimte, elektriciteit en personeel. Bovendien moet rekening gehouden worden met de diergezondheid en -welzijn, die in grotere stallen moeilijker te beheren zijn. Het is daarom essent om de schaal van de stal niet alleen te bepalen op basis van bouwkosten, maar ook op basis van operationele doelstellingen en diergezondheid.
Bouwkosten en de melkprijs
De stijging van de bouwkosten heeft ook geleid tot een hogere kostprijs van de melk. De kostprijs van melk wordt bepaald door een aantal factoren, zoals de voedingskosten, diergezondheid, melkbehandeling en bouwkosten. De bouwkosten vormen hierin een belangrijk onderdeel, omdat ze een relatief groot deel van de totale investering in het bedrijf vertegenwoordigen.
Als de bouwkosten van de koestal, inclusief bijkomende voorzieningen, uiteindelijk 15.000 euro per koeplaats bedragen en de jaarlijkse rente-, aflossings- en afschrijvingskosten worden berekend op 8 procent van de vervangingswaarde, dan resulteert dit in een jaarlijkse kostenpost van 1.200 euro per koeplaats of 15 cent per kilogram melk bij een melkopbrengst van 8.000 kg. Bij een omzet van 50 cent per kilogram melk (uit melk, aanwas en andere inkomsten) gaat 3/10 van de omzet op aan de bouwkosten.
Dit betekent dat de bouwkosten een aanzienlijk deel van de kostprijs van de melk vormen. Het is daarom belangrijk om scherp te calculeren en zorgvuldig te bepalen of de investering in een nieuwe stal op de lange termijn rendabel is.
Bouwkosten en de toekomst
De stijging van de bouwkosten is een trend die waarschijnlijk nog enige tijd zal doorzetten. Het LfL verwacht dat de stijging van de bouwkosten in de afgelopen twee jaren zich verder zal voortschrijden in de komende jaren. Dit betekent dat veehouders die overwegen om een nieuwe stal te bouwen, rekening moeten houden met een verdere stijging van de bouwkosten.
Het is daarom aan te raden om in de berekeningen een buffer op te nemen voor mogelijke prijsstijgingen. Veehouders worden geadviseerd om scherp te calculeren en de haalbaarheid van hun project van alle kanten kritisch te beoordelen. Daarnaast is het belangrijk om te beseffen dat de bouwkosten niet alleen afhankelijk zijn van de fysieke grootte van de stal, maar ook van de gekozen faciliteiten, technologieën en schaal.
Conclusie
De bouwkosten van een ligboxenstal zijn in de afgelopen jaren aanzienlijk gestegen, met een toename van tot 16 procent in Beieren. Deze stijging is onder andere te verklaren door bouwmateriaaltekorten, stijgende energiekosten en een tekort aan gespecialiseerd personeel. De investering per koeplaats ligt tegenwoordig meestal tussen de 12.000 en 20.000 euro, afhankelijk van de omvang van de stal en de aanwezigheid van extra faciliteiten zoals melk- en voerrobots.
De bouwkosten vormen een belangrijk onderdeel van de kostprijs van de melk. Als de bouwkosten van de koestal, inclusief bijkomende voorzieningen, 15.000 euro per koeplaats bedragen en de jaarlijkse rente-, aflossings- en afschrijvingskosten worden berekend op 8 procent van de vervangingswaarde, dan levert dit een jaarlijkse kostenpost van 1.200 euro per koeplaats op. Bij een melkopbrengst van 8.000 kg per koe resulteert dit in een kostprijs van 15 cent per kilogram melk. Bij een omzet van 50 cent per kilogram melk (uit melk, aanwas en andere inkomsten) gaat ongeveer 3/10 van de omzet op aan de bouwkosten.
Veehouders die overwegen om een nieuwe stal te bouwen, worden geadviseerd om scherp te calculeren en de haalbaarheid van hun project van alle kanten kritisch te beoordelen. Daarnaast is het belangrijk om rekening te houden met een verdere stijging van de bouwkosten en daarom het jaar 2022 als uitgangspunt te nemen voor de berekeningen. Het is aan te raden om schaalvoordelen te benutten, zorgvuldig te bepalen welke faciliteiten en technologieën het meest rendabel zijn, en rekening te houden met de langdurige gevolgen van de investering in de stal.