Het realiseren van Atrium-gebouwen in Nederland, zowel in Noordwijk als in Amsterdam, blijkt een complexe en kostenintensieve onderneming te zijn. Deze artikelen belichten de bouwkosten, planningsuitdagingen en financiële beperkingen die bij deze projecten aan de orde zijn. Van duurzaamheid en uitbreiding tot bestuurlijke beslissingen en transparantie, de thema’s zijn breed en aansluiten bij de realiteiten van renovatie, nieuwbouw en gemeentelijke planning. De informatie is gebaseerd op concrete voorbeelden, zoals de Atrium-locaties in Noordwijk en op de Zuidas in Amsterdam.
Inleiding
De term “Atrium” verwijst in Nederland vaak naar een centrale, multifunctionele ruimte binnen een gebouw of complex, meestal voorbijgaand aan kantoor-, vergader- en openbare functies. In de context van de bouwsector betekent dit vaak een mix van nieuwbouw, verbouw en uitbreiding, vaak met een sterke focus op duurzaamheid en technische kwaliteit. De bouwkosten van dergelijke projecten zijn niet alleen afhankelijk van de fysieke omvang en technische specificaties, maar ook van het beleid, planning en uitvoering door betrokken partijen.
In de gemeente Noordwijk en in de Amsterdamse Zuidas zijn Atrium-projecten gestart of voorzien van uitbreidingen. Deze projecten zijn echter niet zonder problemen verlopen. Zowel vanuit de politieke sfeer (bijvoorbeeld gemeenteraad en college) als vanuit het technisch en financiële perspectief zijn er kwesties opgekomen die het project vertragen, beperken of zelfs blokkeren.
Bouwkosten en financiële kaders in Noordwijk
Aanleiding en doelen van het Atrium-project
In Noordwijk is het Atrium-project bedoeld om een multifunctionele raadzaal te realiseren op de binnenplaats van het gemeentehuis aan Voorstraat 42. Dit plan is ontstaan na de fusie tussen de dorpskernen De Zilk, Noordwijkerhout en Noordwijk in 2019. Het doel was om een permanente en passende locatie voor de gemeenteraad te realiseren. In juli 2021 werden scenario’s met bijbehorende financiële analyse gepresenteerd. De variant met bebouwing van de binnenplaats kreeg in de stemming de steun van 81% van de raad.
Financiële kader en vertraging
De totale kostprijs van het plan werd geschat op 1.817.750 euro. De gemeenteraad had opdracht gegeven om deze financiële consequenties op te nemen in de begroting van 2022 en volgende jaren. Na ruim drie en een half jaar is de bebouwing echter nog niet gestart. De oorzaak hiervoor is dat er geen concreet plan aan de gemeenteraad was gepresenteerd.
In 2024 werd door meerdere fracties, waaronder PvdI, VVD, CDA en NZLokaal, een amendement aangenomen om het Atrium-project op de bezuinigingslijst te plaatsen. Dit amendement was gericht op het voorkomen van verder uitgaven zonder duidelijke voorbereiding. Uiteindelijk verviel het amendement omdat de Perspectiefnota niet werd goedgekeurd. Een nieuw amendement werd in november 2024 ingediend met gelijke strekking.
Voorbereidingskrediet en transparantieproblemen
Het voorbereidingskrediet voor het Atrium-project in Noordwijk staat in de begroting 2025-2028 op 0 euro. Hoewel er wel een voorbereidingskrediet van 300.000 euro is genoemd in de Perspectiefnota, is er volgens de feitelijke begroting geen financiële dekking. Dit leidt tot het feit dat de uitwerking van het Atrium-plan is opgeschort en nieuwe uitwerkingen financieel zijn geblokkeerd.
De fracties HELDER, NZLokaal, CDA en Partij van de Inwoners hebben verschillende kritieken geformuleerd op basis van de presentaties die tijdens de commissievergadering van maart 2025 zijn gedaan:
- Onvolledige kostenopbouw: Voor het plan in Noordwijk ontbreekt de kostenopbouw, in tegenstelling tot het plan in Noordwijkerhout. Hier werden wel onderliggende kostenblokken gepresenteerd.
- Onverifieerbare afschrijvingskosten: In de presentatie is een bouwkost van 2.026.756 euro genoemd. De afschrijving over 40 jaar is 50.668,90 euro, maar de presentatie koppelt dit aan een bedrag van 80.310,21 euro. Het verschil van 29.641,31 euro is niet verifieerbaar.
- Ontbrekende exploitatiekosten: De toekomstige exploitatiekosten worden niet meegenomen in de presentatie voor Noordwijk. Voor Noordwijkerhout zijn deze wel getoond, maar niet voor Noordwijk.
- Onjuiste basis voor werkplekberekening: Het plan reken met het aantal medewerkers in plaats van met full-time-equivalenten (fte’s), zoals werd gevraagd in het amendement.
Onduidelijkheden in planning
De fracties benadrukken dat er geen transparant beeld is over de feitelijke totale kosten, omdat kosten voor architecten, adviseurs en projectbegeleiding niet expliciet worden vermeld. Deze kosten vallen namelijk onder een voorbereidingskrediet, wat betekent dat ze niet duidelijk in het openbare financiële overzicht staan. Daarnaast is er geen duidelijkheid over de toekomstige exploitatiekosten van beide locaties. In de presentatie van Noordwijk ontbreken deze kosten volledig.
Politieke betrokkenheid
De gemeenteraad heeft opdracht gegeven aan het college om een duidelijk plan met begrotingskader voor te leggen. Dit plan moet onderbouwd zijn en uitgaan van minimale investeringen voor representativiteit en functionaliteit. Daarnaast moet het plan aandacht besteden aan de toekomstige exploitatiekosten en onderzoek doen naar of de huidige locaties voldoende ruimte bieden aan het groeiende aantal fte’s.
De fracties benadrukken dat het college de opdracht moet geven om het plan te presenteren aan een raadbrede commissie in het eerste kwartaal van 2025. Pas dan kan er duidelijkheid komen over de feitelijke kosten, uitvoering en mogelijke uitkomst van het Atrium-project in Noordwijk.
Atrium Amsterdam: bouwkosten en duurzaamheid
Samenwerking en uitbreiding
In Amsterdam, op de Zuidas, is het Atrium-gebouw een bekende locatie voor bedrijven. Het gebouw is grotendeels gerenoveerd en uitgebreid in samenwerking met Icon Real Estate en G&S Vastgoed, met Vink Bouw als uitvoerende aannemer. De renovatie omvatte zowel de tuin, het restaurant, de centrale ontvangstruimte en receptie, als de gemeenschappelijke ruimtes en de klimaatinstallatie. Daarnaast is het kantoorgebouw uitgebreid met twee torens, waardoor de totale kantoorruimte is toegenomen van 20.000 m² naar 54.000 m².
Duurzaamheid en kwaliteitsnormen
De renovatie en uitbreiding zijn uitgevoerd met een sterke focus op duurzaamheid. Voor het gerenoveerde deel van het Atrium is gestreefd naar het BREEAM Very Good-label, wat betekent dat het gebouw voldoet aan hoge milieunormen. Voor het nieuwe gedeelte is zelfs het strekken naar het BREEAM Excellent-label gelukt. Dit label is een van de hoogste normen in duurzaam kantoorgebouwen en betekent dat het Atrium niet alleen energiezuinig is, maar ook op meerdere vlakken milieuvriendelijk.
Technische en ruimtelijke verbeteringen
De uitbreiding van het Atrium-gebouw omvatte ook de realisatie van een ondergrondse parkeergarage en openbare ruimtes op de begane grond. Het gebouw is nu een aantrekkelijk, multifunctioneel centrum op de Zuidas, dat aansluit bij de stedelijke groeimogelijkheden in het gebied. Het is ook een voorbeeld van hoe oude kantoorgebouwen kunnen worden opgewaardeerd en uitgebreid om de toekomst te ontmoeten.
Bouwkosten en uitbreiding
Hoewel geen exacte cijfers zijn gegeven over de bouwkosten van de uitbreiding, is duidelijk dat het project een omvangrijke investering betrof. De uitbreiding met twee torens betrof bijna 30.000 vierkante meter extra kantoorruimte. De aanpassing van bestaande ruimtes en de toevoeging van luxe faciliteiten zoals restaurants, koffiebars en een fitnessruimte duidt op een focus op comfort, moderniteit en duurzaamheid.
Energie- en milieusystemen
Het Atrium Amsterdam is uitgerust met drie duurzame energiesystemen: zonnepanelen, koude- en warmteopslag en stadswarmte van NUON. Daarnaast is er aandacht besteed aan passieve ontwerpmaatregelen zoals vinnen aan zonbelaste gevels, energiezuinige installaties en waterbesparende sanitaire oplossingen. De gebouwbeheerder heeft bovendien een moderne fietsenstalling met douches en omkleedruimtes in het ontwerp opgenomen, evenals oplaadpunten voor elektrische auto’s.
Atrium Torens: renovatie en uitbreiding
Historisch kader
De Atrium Torens op de hoek van de Strawinskylaan en Parnassusweg in Amsterdam zijn gebouwd in 1972 en zijn dus al enige tijd in gebruik. Het complex is opnieuw tot leven gekomen door een uitgebreide renovatie en uitbreiding. De aannemer was Vink Bouw, en de architect was MVSA Architects. De uitvoering startte in 2017 en werd in 2018 afgerond.
Uitbreiding en moderne faciliteiten
De uitbreiding betrof bijna 30.000 vierkante meter extra kantoorruimte. Naast het uitbreiden van de kantoorruimte zijn er meerdere nieuwe faciliteiten toegevoegd, zoals restaurants, koffiebars en een fitnessruimte. Deze faciliteiten maken het gebouw tot een moderne en multifunctionele werkomgeving.
Duurzaamheid en labels
De Atrium Torens zijn uitgerust met een BREEAM Excellent-label, wat aansluit bij de hoge duurzaamheidsnormen van het gebouw. De renovatie omvatte het aanleggen van zonnepanelen, koude- en warmteopslag en het aansluiten op stadswarmte. Ook is er aandacht besteed aan passieve energiebesparing, zoals vinnen aan zonbelaste gevels en energiezuinige installaties.
Conclusie
De bouwkosten en uitdagingen rondom de realisatie van Atrium-locaties in Noordwijk en Amsterdam illustreren de complexiteit van dergelijke projecten. Zowel financiële, politieke als technische aspecten spelen een rol in de planning, uitvoering en duurzaamheid van dergelijke complexen. In Noordwijk blijkt het Atrium-project vertragen door tekort aan transparantie en financiële dekking, terwijl in Amsterdam de focus ligt op duurzaamheid, uitbreiding en moderniteit.
De ervaringen met het Atrium in Amsterdam tonen aan dat een slimme mix van renovatie, uitbreiding en duurzaamheid kan leiden tot een succesvolle realisatie van multifunctionele kantoorlocaties. In Noordwijk dient het college van de gemeenteraad te zorgen voor duidelijkheid, transparantie en adequate planning om de realisatie van het Atrium-project te kunnen afmaken. Voor zowel particuliere als openbare projecten blijft het belangrijk om bouwkosten zorgvuldig te plannen en uit te voeren, en om de doelen van functionaliteit, representativiteit en duurzaamheid te behouden.