Het Jachthuis Sint Hubertus in Hoenderloo staat niet alleen bekend als een van de meest markante monumenten van Nederland, maar fungeert als een uniek voorbeeld van de architectonische filosofie van Hendrikus Petrus Berlage. Gebouwd tussen 1915 en 1920 in opdracht van het echtpaar Kröller-Müller, vertegenwoordigt dit gebouw een van de zeldzame gevallen waarin architectuur, interieur en landschap als één geheel, een zogenaamd Gesamtkunstwerk, zijn ontworpen. De geschiedenis van dit monument is diep geworteld in de relatie tussen de architect en de opdrachtgevers, en de technische uitdagingen van het behoud van een dergelijk complex object.
De bouwperiode strekte zich uit van 1915 tot 1920, waarna het gebouw diende als buitenverblijf voor Anton en Helene Kröller-Müller. Hoewel het oorspronkelijk als landelijk verblijf diende, woonden het echtpaar pas in de laatste fase van hun leven permanent in het jachthuis. De locatie op de Hoge Veluwe en de specifieke stijl, geïnspireerd door het Engelse country house, maken het tot een icoon van de Nederlandse architectuur. Wat het gebouw echter uniek maakt, is dat Berlage niet alleen de buitenkant en de structuur ontwierp, maar ook het volledige interieur, inclusief het zilveren bestek, en de omliggende tuinen en parklandschap met vijverpartij en brug. Deze totale aanpak zorgt voor een naadloze eenheid tussen gebouw en omgeving.
De recente geschiedenis van het Jachthuis wordt gekenmerkt door een omvangrijke restauratie die begon in 2012 en eind 2014 werd afgerond. Deze restauratie was geen simpele sloop- en herstelklus, maar een minutieuze ingreep die alle aspecten van het gebouw omvatte. De werkzaamheden omvatten het vernieuwen van de leien dakbedekking en het loodwerk, maar ook het herstellen van de technische installaties, het metsel- en voegwerk, het tegelwerk en het schilderwerk. Het project werd in twee fasen uitgevoerd en resulteerde in de prijs voor "Dak van het Jaar 2015". Deze erkenning onderstreept de technische complexiteit van het werken met historische materialen en de noodzaak om de oorspronkelijke staat te behouden.
Naast de restauratie is er momenteel sprake van een nieuw onderzoek naar de verduurzaming van het monument. Het Rijksvastgoedbedrijf (RVB) heeft samen met ABT een ontwerpend onderzoek gestart om te onderzoeken hoe de Rijksdoelstellingen voor verduurzaming van monumentaal vastgoed gerealiseerd kunnen worden. Dit onderzoek richt zich op behoud van het gebouw en interieur, volledige elektrificatie, benutten van hernieuwbare energie, gepast gebruik, ruimtelijke inpassing, fasering in de tijd, kosten en baten, CO2-emissiereductie, circulariteit en klimaatadaptatie. De combinatie van de kennis van restauratiearchitect Maarten Fritz over het Jachthuis en de expertise van ABT in verduurzaming van vastgoed vormt de basis voor deze toekomstgerichte aanpak.
De Ontstaansgeschiedenis en Architectonische Uniekheid
Het ontstaan van het Jachthuis Sint Hubertus is onlosmakelijk verbonden met de persoonlijke visie van architect H.P. Berlage en de specifieke wensen van de opdrachtgevers, Anton en Helene Kröller-Müller. De bouwperiode liep van 1915 tot 1920. Het gebouw is ontworpen als een buitenverblijf, hoewel het echtpaar pas in de laatste fase van hun leven er permanent ging wonen. De locatie op de Hoge Veluwe en de specifieke stijl, geïnspireerd door het Engelse country house, maken het tot een icoon van de Nederlandse architectuur.
Berlage werkte al voor de Kröllers voordat hij deze omvangrijke opdracht kreeg. Het ontwerp is een prachtig voorbeeld van de kenmerkende stijl van de beroemde architect. Het Jachthuis is geïnspireerd op het Engelse country house, met een bibliotheek, rookkamer, boudoirs en biljartkamer. Kenmerkend is ook de V-vorm van het gebouw. De toren van het Jachthuis past niet bij het genre van het Engelse country house, maar is de handtekening van Berlage. Daarnaast staat hij erom bekend, te werken met extreme, geometrische precisie. Hij gebruikte graag bakstenen voor zijn gebouwen, waarbij de maatvoering van een baksteen leidend was bij het bepalen van de lengte en hoogte van de gemetselde vlakken.
Een van de meest opvallende aspecten van het project is dat het geldt als Berlages enige Gesamtkunstwerk. Dit betekent dat Berlage verantwoordelijk was voor het volledige ontwerp, van de buitenkant tot het interieur en de omgeving. Hij ontwierp niet alleen het gebouw, maar ook het complete interieur, tot het zilveren bestek aan toe. Verder ontwierp hij de tuinen en het parklandschap met vijverpartij en brug. Dit maakt het Jachthuis een zogenaamd Gesamtkunstwerk. De concessieloze manier van werken van Berlage zorgde geregeld voor onenigheid tussen hem en zijn opdrachtgever Helene, maar het resultaat is een gebouw dat binnen- en internationaal groot aanzien geniet.
In het Jachthuis gebruikte hij natuursteenelementen, geglazuurde tegels, cassetteplafonds en geïntegreerde toegepaste kunst. De combinatie van deze materialen en de aandacht voor detail maakt het gebouw tot een uniek voorbeeld van de architectonische meesterschap van Berlage. De V-vorm van het gebouw en de specifieke materialenkeuze dragen bij aan de esthetische eenheid van het complex.
Technische Uitdagingen bij de Restauratie (2012-2014)
De restauratie van het Jachthuis Sint Hubertus was een omvangrijk project dat begon in 2012 en eind 2014 werd afgerond. Het project werd in twee fasen uitgevoerd en omvatte een minutieuze restauratie van het interieur en de gevel. De voorbereiding en uitvoering van deze omvangrijke dakrenovatie was een intensieve klus voor alle betrokken partijen, maar heeft er wel voor gezorgd dat het project de prijs voor Dak van het Jaar 2015 in de wacht heeft gesleept.
De restauratie omvatte diverse technische aspecten. Naast de gevel en het interieur is ook nieuwe leien dakbedekking aangebracht en ook is het loodwerk vernieuwd. Het pand is nu bijna een eeuw oud en de afgelopen jaren heeft het Rijksvastgoedbedrijf werk gemaakt van de restauratie van o.a. het leien loodwerk, de technische installaties, het metsel- en voegwerk, het tegelwerk en het schilderwerk. De technische installaties werden volledig vernieuwd om aan moderne standaarden te voldoen, terwijl tegelijkertijd de historische authenticiteit werd behouden.
Deze restauratie was geen simpele herstelklus, maar een complexe operatie die vereiste een diepgaande kennis van historische materialen en technieken. Het behoud van de oorspronkelijke staat was het hoofddoel. De nieuwe leien dakbedekking en het vernieuwde loodwerk zijn cruciaal voor de bescherming van het gebouw tegen weersinvloeden. Het metsel- en voegwerk werd gerestaureerd om de structuur van het gebouw te behouden, terwijl het tegelwerk en het schilderwerk de interieuresthetiek herstelden.
De volgende tabel geeft een overzicht van de belangrijkste aspecten van de restauratie:
| Aspect | Beschrijving |
|---|---|
| Dak | Nieuwe leien dakbedekking aangebracht; vernieuwd loodwerk. |
| Gevel | Minutieuze restauratie van het metsel- en voegwerk. |
| Interieur | Restauratie van tegelwerk, schilderwerk en technische installaties. |
| Prijs | Ontving de prijs "Dak van het Jaar 2015". |
| Tijdsduur | Werkzaamheden begonnen in 2012 en eind 2014 afgerond. |
| Aanpak | Uitgevoerd in twee fasen; begeleid door restauratiearchitect Maarten Fritz. |
De samenwerking tussen het Rijksvastgoedbedrijf en de betrokken partijen was essentieel voor het succes van dit project. De intensieve klus van de dakrenovatie vereiste nauwkeurige planning en uitvoering. Het resultaat is een gebouw dat in zijn oorspronkelijke staat is hersteld, wat het mogelijk maakt om de historische waarde van het monument te behouden voor toekomstige generaties.
Het Concept van het Gesamtkunstwerk
Het Jachthuis Sint Hubertus geldt als Berlages enige Gesamtkunstwerk. Dit concept impliceert dat de architect controleerde over elk aspect van het project, van de buitenkant tot het interieur en de omgeving. Berlage ontwierp niet alleen het gebouw, maar ook het complete interieur, tot het zilveren bestek aan toe. Verder ontwierp hij de tuinen en het parklandschap met vijverpartij en brug. Dit maakt het Jachthuis een zogenaamd Gesamtkunstwerk.
Deze totale aanpak zorgt voor een naadloze eenheid tussen gebouw en omgeving. De architectonische eenheid wordt versterkt door de specifieke materialenkeuze van Berlage. Hij gebruikte graag bakstenen voor zijn gebouwen, waarbij de maatvoering van een baksteen leidend was bij het bepalen van de lengte en hoogte van de gemetselde vlakken. In het Jachthuis gebruikte hij natuursteenelementen, geglazuurde tegels, cassetteplafonds en geïntegreerde toegepaste kunst.
Het concept van het Gesamtkunstwerk betekent dat elk detail, van de structuur tot de kleinste voorwerpen, onderdeel uitmaakt van een groter geheel. Dit geldt ook voor de omgeving. De tuinen en het parklandschap met vijverpartij en brug zijn eveneens door Berlage ontworpen. Dit maakt het Jachthuis een uniek voorbeeld van de architectonische meesterschap van Berlage.
De volgende tabel illustreert de componenten van het Gesamtkunstwerk:
| Component | Beschrijving |
|---|---|
| Gebouw | V-vormig ontwerp met toren; baksteen als basis. |
| Interieur | Bibliotheek, rookkamer, boudoirs, biljartkamer; zilveren bestek. |
| Omgeving | Tuinen, parklandschap, vijverpartij en brug. |
| Materialen | Natuursteenelementen, geglazuurde tegels, cassetteplafonds. |
| Kunst | Geïntegreerde toegepaste kunst. |
Deze eenheid maakt het Jachthuis Sint Hubertus tot een van de belangrijkste gebouwen van Nederland. Het is één van de redenen waarom het Jachthuis in binnen- en buitenland groot aanzien geniet. Het gebouw is een icoon van de Nederlandse architectuur en een voorbeeld van hoe architectuur, interieur en landschap als één geheel kunnen worden ontworpen.
Toekomstbestendigheid en Verduurzaming
Het Jachthuis Sint Hubertus staat nationaal en internationaal bekend als een icoon van de Nederlandse architectuur. In het 'gesammtkunstwerk' van Berlage uit 1920 is een groot aantal waardevolle interieurobjecten ondergebracht. De laatste grote restauratie vond plaats in 2012, onder begeleiding van restauratiearchitect Maarten Fritz.
Voor dit monumentaal staatsgebouw onderzoekt ABT de wijze waarop de Rijksdoelstellingen ten aanzien van verduurzaming van monumentaal vastgoed kunnen worden gerealiseerd. Het ontwerpend onderzoek rondom de verduurzaming van het Jachthuis Sint Hubertus richt zich op een aantal specifieke punten: behoud van het gebouw en interieur, volledige elektrificatie, benutten van hernieuwbare energie, gepast gebruik, ruimtelijke inpassing, fasering in de tijd, kosten en baten, CO2-emissiereductie, circulariteit, klimaatadaptatie en mogelijk andere vormen van verduurzaming.
Frank Hofmans van ABT benadrukt dat het Jachtslot destijds bij de oplevering een zeer modern gebouw was. De kennis van Maarten Fritz over het Jachthuis en de expertise van ABT in verduurzamen van vastgoed vormen een sterke combinatie. Het doel is om het topmonument toekomstbestendig te maken zonder de historische waarde te schaden.
De volgende tabel geeft een overzicht van de verduurzamingsdoelstellingen:
| Doelstelling | Beschrijving |
|---|---|
| Behoud | Behoud van het gebouw en interieur. |
| Elektrificatie | Volledige elektrificatie van het gebouw. |
| Energie | Benutten van hernieuwbare energie. |
| Gebruik | Gepast gebruik van het gebouw. |
| Ruimtelijke Inpassing | Ruimtelijke inpassing in de omgeving. |
| Fasering | Fasering in de tijd van de ingrepen. |
| Kosten/Baten | Analyse van kosten en baten van de maatregelen. |
| CO2 | CO2-emissiereductie. |
| Circulariteit | Toepassing van circulaire principes. |
| Klimaat | Klimaatadaptatie. |
Dit onderzoek is essentieel om het gebouw toekomstbestendig te maken. Het Jachthuis was destijds bij de oplevering een zeer modern gebouw, en het is belangrijk om deze eigenschappen te behouden terwijl tegelijkertijd moderne duurzaamheidsdoelstellingen worden bereikt. De samenwerking tussen het Rijksvastgoedbedrijf en ABT is cruciaal voor het slagen van dit project.
Architectonische Details en Materialen
Hendrikus Petrus Berlage (1856-1934) is de architect van het Jachthuis Sint Hubertus. Hij werkte al voor de Kröllers voordat hij deze omvangrijke opdracht kreeg. Het ontwerp is geïnspireerd op het Engelse country house, met een bibliotheek, rookkamer, boudoirs en biljartkamer. Kenmerkend is ook de V-vorm van het gebouw. De toren van het Jachthuis past niet bij het genre van het Engelse country house, maar is de handtekening van Berlage.
Berlage staat erom bekend, te werken met extreme, geometrische precisie. Hij gebruikte graag bakstenen voor zijn gebouwen, waarbij de maatvoering van een baksteen leidend was bij het bepalen van de lengte en hoogte van de gemetselde vlakken. In het Jachthuis gebruikte hij natuursteenelementen, geglazuurde tegels, cassetteplafonds en geïntegreerde toegepaste kunst. Zijn concessieloze manier van werken zorgde geregeld voor onenigheid tussen hem en zijn opdrachtgever Helene.
De volgende tabel geeft een overzicht van de materialen en architectonische kenmerken:
| Kenmerk | Beschrijving |
|---|---|
| Stijl | Geïnspireerd op het Engelse country house. |
| Vorm | V-vormig ontwerp met toren. |
| Materialen | Baksteen (basis), natuursteenelementen, geglazuurde tegels, cassetteplafonds. |
| Interieur | Bibliotheek, rookkamer, boudoirs, biljartkamer. |
| Kunst | Geïntegreerde toegepaste kunst. |
| Precisie | Extreme, geometrische precisie in de uitvoering. |
Deze details maken het Jachthuis Sint Hubertus tot een van de belangrijkste gebouwen van Nederland. Het is één van de redenen waarom het Jachthuis in binnen- en buitenland groot aanzien geniet. Het gebouw is een icoon van de Nederlandse architectuur en een voorbeeld van hoe architectuur, interieur en landschap als één geheel kunnen worden ontworpen.
Toegankelijkheid en Bezoekersinformatie
Het Jachthuis is te bezoeken tijdens een rondleiding. Dit maakt het mogelijk voor het publiek om kennis te maken met dit uniek monument. Het gebouw is gesloten voor bezoekers tijdens specifieke periodes van onderhoud of restauratie.
Vanwege werkzaamheden is het Jachthuis gesloten van 5 januari tot en met 13 februari 2026. In deze periode zijn er geen rondleidingen. Het is belangrijk voor bezoekers om deze data te controleren voordat ze een bezoek brengen. Het Jachthuis is een van de meest markante monumenten van Nederland en het is essentieel dat het toegankelijk blijft voor het publiek.
De volgende tabel geeft een overzicht van de toegankelijkheid:
| Aspect | Beschrijving |
|---|---|
| Toegang | Te bezoeken tijdens een rondleiding. |
| Sluiting | Gesloten van 5 januari tot en met 13 februari 2026 vanwege werkzaamheden. |
| Locatie | Hoenderloo, op de Hoge Veluwe. |
| Gebruik | Oorspronkelijk buitenverblijf, later permanent verblijf. |
Het Jachthuis is een van de belangrijkste gebouwen van Nederland en het is essentieel dat het toegankelijk blijft voor het publiek. De rondleidingen bieden de mogelijkheid om de unieke architectuur en de historische waarde van het gebouw te ervaren.
Conclusie
Het Jachthuis Sint Hubertus is meer dan alleen een gebouw; het is een testament van de architectonische visie van H.P. Berlage en een voorbeeld van het concept van het Gesamtkunstwerk. Van de bouwperiode 1915-1920 tot de recente restauratie en het huidige onderzoek naar verduurzaming, het gebouw blijft een centraal punt van de Nederlandse architectuurgeschiedenis.
De restauratie die begon in 2012 en eind 2014 werd afgerond, heeft het gebouw in zijn oorspronkelijke staat hersteld. De nieuwe leien dakbedekking en het vernieuwde loodwerk, evenals de restauratie van het interieur en de gevel, hebben ervoor gezorgd dat het project de prijs voor Dak van het Jaar 2015 won. Dit onderstreept de technische complexiteit en de kwaliteit van de uitgevoerde werkzaamheden.
Het huidige onderzoek naar verduurzaming, uitgevoerd door ABT in samenwerking met het Rijksvastgoedbedrijf, richt zich op het maken van het monument toekomstbestendig. Dit omvat behoud van het gebouw en interieur, volledige elektrificatie, benutten van hernieuwbare energie, gepast gebruik, ruimtelijke inpassing, fasering in de tijd, kosten en baten, CO2-emissiereductie, circulariteit en klimaatadaptatie. De combinatie van de kennis van restauratiearchitect Maarten Fritz en de expertise van ABT vormt de basis voor dit project.
Het Jachthuis Sint Hubertus blijft een icoon van de Nederlandse architectuur en een voorbeeld van hoe architectuur, interieur en landschap als één geheel kunnen worden ontworpen. Het is een van de meest markante monumenten van Nederland en het is essentieel dat het toegankelijk blijft voor het publiek via rondleidingen.
Bronnen
- Erfgoedstempel - Jachthuis Sint Hubertus in oorspronkelijke staat hersteld (erfgoedstempel.nl)
- Hoge Veluwe - Jachthuis Sint Hubertus (hogeveluwe.nl)
- ABT - Onderzoek verduurzaming monumentaal Jachthuis Sint Hubertus (abt.eu)
- Mijn Gelderland - Jachthuis Sint Hubertus en architect H.P. Berlage (mijngelderland.nl)
- De Waldhoorn - Jachthuis Sint Hubertus (de-waldhoorn.nl)
- Uit in Apeldoorn - Locatie Jachthuis Sint Hubertus (uit.inapeldoorn.nl)