De Omgevingswet heeft de ruimtelijke planning in Nederland fundamenteel veranderd door het concept van de Buitenplanse Omgevingsplanactiviteit (BOPA) in te voeren. Dit instrument stelt gemeenten in staat om initiatieven te faciliteren die niet passen binnen de bestaande regels van het omgevingsplan, zonder dat er eerst een planwijzing noodzakelijk is. Een BOPA is essentieel een omgevingsvergunning voor activiteiten die in strijd zijn met het omgevingsplan of waarvoor het plan aangeeft dat een vergunning nodig is, maar waarbij de regels van het plan de verlening van een vergunning onmogelijk maken. Het is een cruciaal middel om flexibele en snelle realisatie van projecten te bewerkstelligen, zelfs wanneer deze buiten de huidige planningsregels vallen.
De kern van de BOPA ligt in de mogelijkheid om een aanvraag te doen voor een activiteit die strijdig is met het omgevingsplan, mits er een zwaarwegende onderbouwing wordt geleverd. Deze onderbouwing dient aan te tonen dat de ontwikkeling niet in strijd is met een evenwichtige toedeling van functies aan een locatie. Het proces is ontworpen om snelle realisatie mogelijk te maken, vaak binnen de wettelijke termijn van acht weken, wat een significant voordeel biedt ten opzichte van het traagere proces van het wijzigen van het omgevingsplan.
De Juridische Basis en Procedure van de BOPA
Het verlenen van een vergunning voor een BOPA volgt een gedefinieerd juridisch kader dat in de Omgevingswet en het Omgevingsbesluit is vastgelegd. Voor de meeste aanvragen geldt de reguliere procedure. Dit sluit aan bij het uitgangspunt van de Omgevingswet om zoveel mogelijk de reguliere procedure te volgen. De beslistermijn voor deze reguliere procedure is maximaal acht weken. Er bestaat echter de mogelijkheid tot verlenging met zes weken, wat de totale duur naar veertien weken kan uitbreiden. Na het nemen van een beslissing is er ruimte voor bezwaar en beroep.
In bepaalde gevallen is de uitgebreide procedure van toepassing. Dit geldt als dit uitdrukkelijk is aangewezen in de Omgevingswet en/of het Omgevingsbesluit, op verzoek van de aanvrager, of als het bevoegd gezag deze procedure van toepassing verklaart. Specifiek wordt verwezen naar afdeling 16.3 van de Omgevingswet over de totstandkomingsprocedures en artikel 10.24 van het Omgevingsbesluit, waar de voorwaarden voor de uitgebreide procedure zijn vastgelegd. De keuze tussen de reguliere en uitgebreide procedure hangt dus af van de complexiteit van het project en de specifieke wettelijke bepalingen.
De snelheid waarmee een BOPA-vergunning kan worden verleend is een van de belangrijkste voordelen. Een reguliere voorbereidingsprocedure heeft een wettelijke doorlooptijd van acht weken. Dit maakt de BOPA tot een effectief instrument om projecten die in strijd zijn met het Omgevingsplan alsnog te realiseren. Gemeenten kunnen op verschillende manieren initiatieven faciliteren; naast het wijzigen van het omgevingsplan is de BOPA een van die manieren. Het verschil tussen een planwijzing en een BOPA is dat de BOPA een vergunning is die direct op een specifiek project is gericht, terwijl een planwijzing de regels voor een heel gebied verandert.
Toepassingsgebied: Wanneer is een BOPA Noodzakelijk?
Een BOPA is noodzakelijk wanneer een activiteit niet voldoet aan de regels van het omgevingsplan en niet vergunningvrij is voor het bouwen. Dit kan betrekking hebben op een activiteit waarvoor het omgevingsplan bepaalt dat een vergunning nodig is, maar waar de beoordelingsregels aangeven dat de vergunning niet kan worden verleend. Het kan ook gaan om een activiteit die in strijd is met algemene regels in het omgevingsplan.
Concreet zijn er diverse situaties waarin een omgevingsvergunning voor een BOPA nodig is. Denk bijvoorbeeld aan het omzetten van een gebouw dat bedoeld is voor bedrijven tot een woning. Ook het gebruik van een stuk openbare ruimte als tuin vereist een BOPA. Daarnaast zijn het starten van een hotel, restaurant of bed & breakfast in een bestaande woning, of het gebruiken van een woning als winkel, kantoor, bedrijf, fabriek of magazijn, gevallen waarin een BOPA vereist is. Ook het gebruiken van weiland als kampeerterrein, festivalterrein of landingsplaats valt onder dit begrip.
Het is cruciaal om te controleren of een vergunning nodig is voordat men begint met het project. Hiervoor kan het Omgevingsloket worden gebruikt via de optie 'regels op de kaart' om het omgevingsplan en andere ruimtelijke plannen van het gebied te bekijken. Vervolgens kan men controleren wat de regels zijn voor het gebruik van de grond en de gebouwen. Als de grond of gebouwen op een andere manier worden gebruikt dan in het plan staat, is er een vergunning nodig. Voorafgaand aan de aanvraag kan een vooroverleg worden gevraagd. Na dit vooroverleg is duidelijk welke vergunningen nodig zijn en of de aanvraag kans van slagen heeft.
Toetsingscriteria en Beleidregels voor Verlening
Het verlenen van een BOPA-vergunning is niet een automatische procedure; het vereist dat een aantal strikte voorwaarden worden vervuld. Deze voorwaarden zijn vastgelegd in beleidsregels die in samenhang met de algemene regels gelden. Een BOPA-omgevingsvergunning wordt verleend indien een aantal specifieke criteria worden nageleefd.
De basisvoorwaarden voor verlening zijn als volgt: - Het woon- en leefmilieu van de omgeving mag niet onevenredig worden aangetast. - Er moet ter plaatse van de ontwikkeling sprake zijn van een aanvaardbaar woon- en leefmilieu. - De verkeersveiligheid mag niet onevenredig worden aangetast. - De ontwikkeling moet voorziet in voldoende parkeergelegenheid. - De ontwikkeling moet ruimtelijk en stedenbouwkundig aanvaardbaar zijn. - De ontwikkeling mag niet in strijd zijn met het bepaalde in de Provinciale Omgevingsverordening. - Er mag geen sprake zijn van een privaatrechtelijke belemmering met een evident karakter. - Voor gebouwen gelegen in een beschermd stads- en dorpsgezicht, alsmede gebouwen aangewezen als een Rijksmonument, gemeentelijk monument of karakteristiek pand, moet de commissie voor de ruimtelijke kwaliteit een positief advies hebben afgegeven.
Voor bijbehorende bouwwerken gelden aanvullende regels. Voor een bijbehorend bouwwerk wordt een BOPA-omgevingsvergunning verleend indien het bouwen niet tot gevolg heeft dat de oppervlakte, die op grond van het omgevingsplan voor bebouwing met bijbehorende bouwwerken in aanmerking komt, voor meer dan 50% wordt bebouwd. Daarnaast mogen de bijbehorende bouwwerken bepaalde maximale oppervlaktes niet overschrijden.
Een specifiek voorbeeld betreft niet-grondgebonden teelten buiten gebouwen of kassen. Voor deze activiteit wordt een BOPA-omgevingsvergunning verleend indien de niet-grondgebonden teelt voldoet aan de voorwaarden uit het Advies niet-grondgebonden teelten, vastgesteld door het college van B&W op 19 november 2024 en bekendgemaakt in het Gemeenteblad van 29 november 2024.
De Rol van de Onderbouwing en Participatie
Een essentieel onderdeel van de BOPA-aanvraag is de onderbouwing. Dit is een wettelijke indieningsvereiste. Met een BOPA-onderbouwing dient te worden aangetoond dat de (bouw)plannen niet in strijd zijn met een 'evenwichtige toedeling van functies aan locatie'. Hierbij worden alle relevante en nieuwe wettelijke vereisten getoetst. Deze onderbouwing is niet optioneel; het is een noodzakelijk onderdeel van de aanvraagprocedure.
Naast de technische onderbouwing speelt participatie een cruciale rol. Voordat een vergunning wordt aangevraagd, is het raadzaam om de omgeving bij de plannen te betrekken. Wanneer er voldoende gebruik wordt gemaakt van participatie, is er meer kans op draagvlak voor het initiatief vanuit de omgeving. In sommige gevallen is participatie zelfs verplicht. Dit betekent dat de aanvrager actief moet communiceren met de buurt en belanghebbenden om weerstand te verminderen en de haalbaarheid van het project te vergroten.
Vergelijking: Planwijzing versus BOPA
Gemeenten hebben onder de Omgevingswet verschillende instrumenten om initiatieven te faciliteren. Twee van de belangrijkste methoden zijn het wijzigen van het omgevingsplan en het verlenen van een vergunning voor een buitenplanse omgevingsplanactiviteit (BOPA). Het is belangrijk om het verschil tussen deze twee benaderingen te begrijpen.
| Kenmerk | Planwijzing | BOPA (Buitenplanse Omgevingsplanactiviteit) |
|---|---|---|
| Doel | Verandert de regels voor een heel gebied. | Verleent vergunning voor een specifiek project dat niet past in het plan. |
| Procesduur | Langdurig; vereist uitgebreide procedures en participatie. | Snel; reguliere procedure is maximaal 8 weken (plus 6 weken verlenging). |
| Toepassing | Voor structurele veranderingen van het plan. | Voor specifieke projecten die in strijd zijn met het bestaande plan. |
| Proces | Vereist vaak een nieuwe planvorming en inspraak. | Vereist een onderbouwing dat de activiteit aanvaardbaar is. |
| Resultaat | Nieuwe regels voor het hele gebied. | Vergunning voor één specifiek initiatief. |
De BOPA is dus ideaal voor situaties waar een snelle oplossing nodig is voor een specifiek project, terwijl een planwijzing meer geschikt is voor langdurige, structurele veranderingen in de ruimtelijke ordening.
Praktische Stappenplan voor een BOPA-Aanvraag
Voor het succesvol aanvragen van een BOPA is het volgen van een gestructureerd stappenplan essentieel. Het proces begint met het controleren van de bestaande regels.
- Controleer het Omgevingsplan: Gebruik het Omgevingsloket via de optie 'regels op de kaart' om het omgevingsplan en andere ruimtelijke plannen van het gebied te bekijken.
- Bepaal de regels: Check wat de regels zijn voor het gebruik van de grond en de gebouwen. Als u de grond of gebouwen op een andere manier wilt gebruiken, controleert u met de Vergunningcheck van het Omgevingsloket of u een vergunning nodig hebt.
- Vooroverleg: Voordat u uw vergunning aanvraagt, kunt u uw initiatief indienen om van een vooroverleg gebruik te maken. Na dit vooroverleg weet u welke vergunningen u nodig heeft en of uw aanvraag kans van slagen heeft.
- Participatie: Betrek uw omgeving bij uw plannen. Wanneer u voldoende gebruik maakt van participatie heeft u meer kans op draagvlak voor uw initiatief vanuit uw omgeving.
- Onderbouwing: Zorg voor een gedetailleerde onderbouwing die aantoont dat de activiteit niet in strijd is met een evenwichtige toedeling van functies aan locatie.
- Aanvraag: Dien de officiële aanvraag in. De beslistermijn is maximaal 8 weken (met mogelijke verlenging tot 14 weken).
Voorbeelden en Inspiratie
Om de toepassing van de BOPA te illustreren, zijn er voorbeelden beschikbaar die als inspiratie dienen. De VNG (Vereniging van Nederlandse Gemeenten) en het Kennislab hebben in 2022 een rapport uitgegeven met twee voorbeelden van een vergunning voor een buitenplanse omgevingsplanactiviteit (BOPA). Deze BOPA's zijn opgesteld voor initiatieven die in de praktijk ook daadwerkelijk zijn vergund. Ze zijn bedoeld ter inspiratie voor aanvragers en gemeenten.
Deze voorbeelden tonen aan dat de BOPA een effectief instrument is voor het faciliteren van projecten die anders niet mogelijk zouden zijn binnen het bestaande plan. Het rapport biedt inzicht in hoe de onderbouwing moet worden opgemaakt en hoe de besluiten worden geformuleerd.
Conclusie
De Buitenplanse Omgevingsplanactiviteit (BOPA) is een krachtig instrument binnen de Omgevingswet dat gemeenten en aanvragers in staat stelt om projecten te realiseren die niet passen binnen de huidige regels van het omgevingsplan. Door de mogelijkheid tot het verlenen van een omgevingsvergunning voor een BOPA, kunnen initiatieven die in strijd zijn met het plan alsnog worden gerealiseerd, mits een zorgvuldige onderbouwing wordt geleverd en de strikte toetsingscriteria worden nageleefd.
De procedure is ontworpen om snel te zijn, met een wettelijke doorlooptijd van acht weken voor de reguliere procedure. Dit maakt de BOPA tot een waardevol middel voor snelle projectontwikkeling. De kern ligt in de onderbouwing die aantoont dat de ontwikkeling een aanvaardbaar woon- en leefmilieu garandeert, de verkeersveiligheid niet aantast en voldoet aan de eisen voor parkeren en ruimtelijke kwaliteit.
Voor specifieke situaties, zoals het omzetten van een bedrijfspand naar een woning of het starten van een hotel in een bestaand pand, is de BOPA vaak de enige haalbare route. Het succes van een BOPA-aanvraag hangt sterk af van de kwaliteit van de onderbouwing en de mate van participatie met de omgeving. Met de juiste voorbereiding en naleving van de beleidsregels, kan de BOPA een sleutel zijn voor de realisatie van innovatieve en noodzakelijke ontwikkelingen binnen de ruimtelijke ordening.