Omgevingsvergunning voor Windmolens: Procedures, Eisen en Impactbeoordeling

De plaatsing van windturbines, of het nu gaat om een enkele miniwindmolen of een uitgebreid windpark, is een complex proces dat strikte regelgeving vereist. In Nederland is het verkrijgen van een omgevingsvergunning een onmisbaar onderdeel van elk project, ongeacht de schaal. Dit artikel biedt een diepgaande analyse van de procedures, technische eisen en milieueffecten die bepalend zijn voor de realisatie van windenergieprojecten. De focus ligt op de juridische kaders, de noodzakelijke onderzoeken en de specifieke regels rondom geluid en slagschaduw die gelden voor zowel individuele installaties als grotere parken.

Juridisch Kader en Vergunningssoorten

De basis voor het plaatsen van een windmolen of het opzetten van een windpark ligt in de omgevingswetgeving. Het type vergunning dat vereist is, hangt af van de schaal van het project, het vermogen van de turbines en de locatie. Er is een duidelijk onderscheid te maken tussen vergunningen voor kleine installaties en die voor grotere parken.

Voor het plaatsen van een enkele windmolen, ook wel een miniwindturbine genoemd, is altijd een omgevingsvergunning nodig. Dit geldt ongeacht de grootte van de turbine. De vereisten kunnen per gemeente variëren, maar de basisregels voor geluid, schaduw en veiligheid blijven gelijk aan die voor grote molens. Voor een miniwindturbine met een rotordiameter van meer dan twee meter, is naast de vergunning ook een Omgevingsvergunning Beperkte Milieutoets (OBM) vereist. Deze toets beoordeelt of de milieugevolgen binnen de acceptabele grenzen blijven.

Voor grotere projecten, zoals windparken met drie of meer turbines, verschilt de procedure. Bij een windpark met een totaal vermogen van maximaal 5 megawatt moet een omgevingsvergunning worden aangevraagd bij de gemeente. Als het vermogen ligt tussen de 5 en 100 megawatt, is een projectbesluit bij de provincie of het Rijk nodig. Dit projectbesluit ondergaat een zwaardere beoordeling, waarbij de provincie de impact op de omgeving onderzoekt en diverse oplossingen voor mogelijke problemen evalueert.

Een cruciaal punt in dit proces is de Milieueffectrapportage (MER). Voor windparken met meer dan 20 turbines is een MER verplicht. Voor parken met 3 tot 20 turbines beoordeelt de gemeente of het Rijk of een MER noodzakelijk is, wat bekendstaat als de MER-beoordeling. Het is mogelijk om vrijwillig een MER op te stellen, zelfs als dit niet strikt verplicht is, om een zorgvuldige keuze te maken en de milieu-impact grondig te onderzoeken.

De volgende tabel vat de verschillende vergunningsprocedures samen op basis van schaal en vermogen:

Milieueffectrapportage en Onderzoek

Het uitvoeren van een milieueffectrapportage (MER) is een centraal element bij de vergunningsaanvraag. Een MER onderzoekt de mogelijke effecten van het windpark op de omgeving. Dit rapportageproces is niet altijd automatisch verplicht voor elke schaal. Bij meer dan 20 windmolens is het verplicht. Voor parken met minder dan 20 turbines bepaalt de bevoegde overheid (gemeente, provincie of Rijk) of een MER noodzakelijk is.

Deze beoordeling, de zogenaamde MER-beoordeling, is een tussenschrijd tussen de eenvoudige OBM en de volledige MER. Het doel is om te bepalen of de milieugevolgen beperkt blijven. Als er sprake is van tien of meer miniwindturbines, of minder turbines met een gezamenlijk vermogen vanaf 15 MW, is een uitgebreidere milieueffectrapportage vereist. Dit zorgt ervoor dat het project voldoet aan de strenge eisen van de milieuwetgeving.

Het is belangrijk op te merken dat een MER niet alleen een administratief document is. Het vormt de basis voor de vergunning. De MER wordt bij de vergunningsaanvraag of het projectbesluit gevoegd. Dit betekent dat de overheid de milieueffecten grondig heeft onderzocht voordat er toestemming wordt verleend. Voor kleine windmolens kan de emissiefactor per kWh hoger zijn dan bij grote windmolens. De emissiefactor bij kleine windmolens ligt bijna tien keer hoger dan bij grote windmolens, omdat het benodigde extra materiaal niet wordt gecompenseerd door een hogere opbrengst zoals bij grote turbines wel het geval is. Desondanks blijft de emissiefactor per kWh voor kleine windmolens in de meeste gevallen nog lager dan die van de huidige stroommix in Nederland.

Technische Eisen: Geluid en Slagschaduw

Een van de belangrijkste aspecten bij het plaatsen van windmolens is het voorkomen van overlast voor omwonenden. Hiervoor gelden strikte regels voor geluid en slagschaduw. Deze regels gelden voor zowel kleine als grote windmolens.

Geluidsniveaus

Om geluidshinder te voorkomen, gelden er specifieke geluidslimieten. Een individuele windmolen mag gemiddeld niet meer dan 47 decibel geluid produceren. 's Nachts mag dit niet meer dan gemiddeld 41 decibel zijn. Deze grenswaarden staan vastgelegd in het omgevingsplan. Als een gemeente het omgevingsplan wil wijzigen, zijn de voorwaarden te vinden in het Besluit Kwaliteit Leefomgeving.

Voor windmolenparken (drie of meer molens) is het bevoegde gezag (Rijk, provincie of gemeente) verantwoordelijk voor het bepalen van de toegestane geluidsniveaus bij woningen. Dit volgt uit een uitspraak van de Raad van State. Dit betekent dat er geen vaste limieten zijn voor parken, maar dat deze per project worden vastgesteld na een zorgvuldige beoordeling.

Slagschaduw

Naast geluid is slagschaduw een ander kritiek punt. Slagschaduw ontstaat wanneer de wieken van de turbine voor de zon gaan staan, waardoor een bewegende schaduw over de omgeving valt. Dit is vooral problematisch bij een laagstaande zon, waarbij de schaduw langer is en verder reikt.

De regels voor slagschaduw zijn strikt. Een gevel met ramen mag niet meer dan 17 dagen per jaar slagschaduw ontvangen. Bovendien mag de schaduw niet langer dan 20 minuten per dag vallen. Dagen met heel korte slagschaduw, bijvoorbeeld door bewolking, tellen niet mee in de berekening. Om dit te voorkomen, worden moderne turbines vaak voorzien van een stilstandsvoorziening. Deze technologie zorgt ervoor dat de molen automatisch stopt zodra woningen hinder van slagschaduw zouden ondervinden.

Vergunningsprocedure voor Verplaatsing en Vervanging

Een vaak onderbelicht aspect is de procedure bij het vervangen van een bestaande windturbine. Het is een misvatting dat het vervangen van een turbine op dezelfde locatie met dezelfde afmetingen geen nieuwe vergunning vereist. Zoals onderzocht door Kubiek in samenwerking met de gemeente Medemblik, is een nieuwe omgevingsvergunning noodzakelijk, zelfs bij vervanging op dezelfde plek.

De reden hiervoor is dat de eisen voor windturbines in de loop der tijd zijn aangescherpt. Bij het vervangen van een turbine moeten verschillende onderzoeken opnieuw worden uitgevoerd om te voldoen aan de huidige standaarden voor geluid en schaduw. De gemeente stemde snel in met de aanvraag voor de vervanging, maar zoals gebruikelijk kan er nog bezwaar worden ingediend door omwonenden. Dit benadrukt dat de procedure niet alleen gaat om de technische specificaties, maar ook om de rechten van de omgeving.

Kosten en Subsidies

De financiële aspecten van windenergie zijn even belangrijk als de technische en juridische. Voor de aanschaf van windmolens zijn er nauwelijks subsidies beschikbaar. Enkele provincies en gemeenten verstrekken wel subsidies in het kader van lokale klimaatafspraken, maar dit is niet de norm.

Voor ondernemers is er wel de Energie Investeringsaftrek (EIA) beschikbaar. Dit is een fiscale regeling die een tegemoetkoming biedt in investeringen in energiebesparende technieken of duurzame energie. Dit kan een belangrijke financiële prikkel vormen voor het plaatsen van een windmolen op agrarische grond of bedrijfsgrond.

Naast de aanschafskosten zijn er kosten verbonden aan de vergunningsprocedure. Het is belangrijk om bij de gemeente vooraf te informeren naar de kosten van de vergunningsverlening. Deze kosten kunnen variëren per gemeente en zijn vaak afhankelijk van de complexiteit van het project en de noodzakelijke onderzoeken.

Voor de plaatsing van een windmolen op het dak is ook een bouwtechnisch onderzoek nodig. Dit onderzoek beoordeelt of het dak de belasting van de turbine kan aan. Dit is cruciaal voor de veiligheid en de levensduur van de constructie.

Rol van Omwonenden en Toezicht

De rol van omwonenden in het vergunningsproces is significant. Omwonenden moeten goed geïnformeerd zijn over de procedure, de besluiten en hun invloed hierop. De Omgevingsdienst Noordzeekanaalgebied, namens de provincie Noord-Holland, is verantwoordelijk voor het afgeven van projectbesluiten en omgevingsvergunningen voor windturbines en windparken tussen 5 en 100 megawatt.

Omwonenden kunnen zich inschrijven voor "Berichten over jouw buurt". Hierdoor krijgen ze automatisch updates over aanvragen en ontwerpbesluiten in hun omgeving. Ontwerpbesluiten zijn te vinden op officiëlebekendmakingen.nl. Dit zorgt voor transparantie en de mogelijkheid om bezwaar in te dienen.

Bovendien is er een wettelijke plicht om overdracht van eigendom van een windturbine te melden. Als men eigenaar is van een windturbine of windpark, of als er in het verleden een overdracht is gedaan zonder melding, dient dit alsnog gemeld te worden via een webformulier. Dit is noodzakelijk zodat de overheid bij vragen of overlast contact kan opnemen met de juiste eigenaar en beheerder.

De Omgevingsdienst is ook verantwoordelijk voor toezicht en handhaving tijdens de bouw en voor toezicht op milieueffecten. Ze adviseren de provincie over beleid rondom gezondheidseffecten en milieueffectrapportages.

Vergelijkende Analyse: Kleine vs. Grote Windmolens

Om de verschillen tussen kleine en grote windmolens te begrijpen, is het nuttig om de technische en milieuaspecten te vergelijken. Hoewel beide typen onder dezelfde basisregels voor geluid en schaduw vallen, zijn er fundamentele verschillen in efficiëntie en impact.

Conclusie

Het aanvragen van een omgevingsvergunning voor windmolens is een complex proces dat afhangt van de schaal van het project, het vermogen van de turbines en de locatie. Of het nu gaat om een enkele miniwindturbine of een groot windpark, de procedures zijn strikt en vereisen zorgvuldige voorbereiding. De noodzaak van een milieueffectrapportage, de strikte regels voor geluid en slagschaduw, en de rol van de verschillende overheden (gemeente, provincie, Rijk) zijn cruciale factoren.

Voor ondernemers biedt de Energie Investeringsaftrek een financiële impuls, hoewel directe subsidies schaars zijn. De wettelijke verplichtingen om overdracht te melden en de mogelijkheden voor omwonenden om bezwaar in te dienen, zorgen voor een transparant en gecontroleerd proces. Het is essentieel om vooraf contact op te nemen met de gemeente of provincie om de specifieke eisen voor het project te verduidelijken. Door het naleven van deze regels en het uitvoeren van de vereiste onderzoeken, kan windenergie veilig en duurzaam worden geïntegreerd in de leefomgeving.

Bronnen

1. Ondernemersplein: Wetten en regels voor het plaatsen van windmolens
2. Hier.nu: Kleine windmolens, vergunningen en mogelijke toepassingen
3. Milieucentraal: Klimaat en aarde, kleine windmolens
4. Kubiek: Vergunning voor het vervangen van een windturbine
5. Rijksoverheid: Regels voor geluidsoverlast en windmolens bij woonwijken
6. RVO: Vergunning voor windparken
7. Omgevingsdienst Noordzeekanaalgebied: Windturbines en windparken