De vestiging van grote bouwmarkten in Nederlandse gemeenten is een complex proces dat verstrekkende implicaties heeft voor ruimtelijke planning, milieuhygiëne en juridische zekerheid. Het geval van Hornbach in Apeldoorn biedt een uniek en gedetailleerd voorbeeld van hoe een internationaal bouwketen zich moet manifesteren binnen de strikte regels van de Nederlandse ruimtelijke ordening. In het oostelijke gedeelte van de stad Apeldoorn, specifiek in het gebied 'De Voorwaarts', staat een grootschalige transformatie op het spel. Het gaat om de herontwikkeling van het perceel aan de Laan van Erica 50, waar op dit moment de 'Americahal' staat. De doelstelling is helder: de transformatie van deze locatie naar een perifere detailhandelsfunctie, meer specifiek een bouwmarkt annex tuincentrum van de keten Hornbach Bouwmarkt (Nederland) B.V.
Dit proces is niet vrij van spanningen. De komst van Hornbach stuit regelmatig op weerstand van concurrenten zoals Gamma en Praxis. In de praktijk blijkt dat deze concurrenten juridische procedures initiëren om de vestiging te frustreren of uit te stellen. Desondanks deze juridische procedures blijft Hornbach, onder leiding van expansiemanager Gerben van Heeren, koers houden naar een uitbreiding van elf naar twintig tot vijfentwintig vestigingen in Nederland. Het plan voor Apeldoorn is een cruciaal onderdeel van deze expansiestrategie, waarbij de gemeente Apeldoorn als bevoegd gezag de rol vervult bij de toetsing van het bestemmingsplan en de uitgifte van de nodige vergunningen.
Deze analyse duikt diep in de technische, juridische en ruimtelijke aspecten van de omgevingsvergunning voor de Hornbach-vestiging. We kijken naar de specifieke eisen van de Rijksladder, de noodzaak van bodemkwaliteitsonderzoek, de regels rondom milieuzonering en de juridische strijd die dit project omgeeft. Het doel is om een volledig beeld te schetsen van de procedurele hordes en de technische vereisten die een dergelijke ontwikkeling doorloopt voordat de eerste stenen worden gelegd.
Ruimtelijke Ordening en de Rijksladder voor Duurzame Verstedelijking
De juridische basis voor elke nieuwe stedelijke ontwikkeling in Nederland wordt gevormd door het Besluit Ruimtelijke Ordening (Bro). Centraal hierin staat de zogenaamde "Rijksladder" voor duurzame verstedelijking. Dit instrument dwingt gemeenten om in drie stappen de keuze voor een specifieke locatie te motiveren wanneer een nieuw bestemmingsplan wordt opgesteld. Voor het project aan de Laan van Erica 50 in Apeldoorn is deze ladder van provinciaal belang en is strikt van toepassing.
De drie stappen van de Rijksladder vereisen dat binnen het bestaande stedelijke gebied hergebruik, transformatie en revitalisering van de bestaande voorraad aan gebouwen prioriteit heeft boven het benutten van nog open plekken in stedelijk gebied. Dit principe is van cruciaal belang voor de locatiekeuze. De analyse van de locatie Laan van Erica 50 toont aan dat de ontwikkeling niet realiseerbaar is in de binnenstad van Apeldoorn. Daarom moet er sprake zijn van een specifieke motivering waarom een locatie aan de rand van de stad, in het gebied De Voorwaarts, de enige haalbare optie is voor dit type grootschalige detailhandel.
De locatiekeuze moet gebaseerd zijn op een grondige toetsing. De gemeente Apeldoorn en de provincie werken hierbij nauw samen. De Regionale Structuurvisie Stedendriehoek 2030 (RSV) beschrijft het ruimtelijke beleid voor de lange termijn tot het jaar 2030. Deze visie, vastgesteld in 2007 door de gemeenteraden van Apeldoorn, Deventer en Zutphen, beslaat het gebied waarin de drie steden en het omliggende grondgebied liggen. Binnen deze regionale structuurvisie is de locatiekeuze voor de bouwmarkt geïntegreerd. Er zijn afspraken gemaakt over de voorwaarden waaronder nieuwe detailhandelsfuncties kunnen plaatsvinden. Omdat er geen regionale afspraken bestonden voor perifere detailhandellocaties, is er specifieke regionale afstemming plaatsgevonden voor dit project.
Het bestemmingsplan dat voor deze locatie geldt is het plan "Laan van Erica 50". Dit plan is vastgesteld door de gemeenteraad van Apeldoorn. Het plangebied bestaat uit een cluster van grootschalige detailhandel, het multifunctioneel sportcentrum Omnisport, een voetbalverenigingscomplex en de Americahal. Het gebied wordt begrensd door twee spoorlijnen (Apeldoorn-Zutphen en Apeldoorn-Deventer) en de Laan van Erica. De specifieke locatie van de toekomstige Hornbach-vestiging ligt in de zuidoostelijke hoek van De Voorwaarts, direct nabij de kruising van de Laan van Erica met de spoorlijn Apeldoorn-Zutphen.
Het huidige bestemmingsplan "De Voorwaarts", vastgesteld op 22 december 2011, geeft de huidige grondgebruiken weer. In dit plan hebben de Americahal en de omliggende gronden de bestemming "Gemengd - 2". Dit betekent dat de gronden in hoofdzaak bestemd zijn voor evenementen en congressen. Daarnaast zijn kantoren en/of zakelijke dienstverlening toegestaan tot een totale bruto vloeroppervlakte van maximaal 3000 m², evenals ondersteunende horeca. De resterende gronden hebben de bestemming "Verkeer - Verblijfsgebied", bestemd voor verkeers- en parkeervoorzieningen.
Binnen de gegeven bestemmingen van het bestaande plan is het realiseren van een bouwmarkt annex tuincentrum echter niet mogelijk. Gebruik ten behoeve van detailhandel is niet toegestaan en de bouwmogelijkheden zijn ontoereikend. Dit creëert een noodzaak voor een nieuw of aangepast bestemmingsplan. Het nieuwe plan "Laan van Erica 50" moet de bestemming wijzigen naar "Perifere detailhandel" om de vestiging van Hornbach mogelijk te maken. Dit vereist een grondige toetsing aan de algemene leegstandstoets en de Rijksladder, zoals vereist door de Omgevingsverordening.
Milieuzonering en Afstandseisen voor Perifere Detailhandel
Een van de meest kritische aspecten bij de planning van een grote bouwmarkt zoals Hornbach is de milieuzonering. Milieuzonering is het aanbrengen van een voldoende ruimtelijke scheiding tussen milieubelastende bedrijven of inrichtingen enerzijds en milieugevoelige functies als wonen en recreëren anderzijds. Deze scheiding bestaat doorgaans uit het aanhouden van een bepaalde afstand tussen de belastingbron en de gevoelige functies. Die onderlinge afstand moet groter zijn naarmate de milieubelastende functie het milieu sterker belast.
De gemeente Apeldoorn maakt gebruik van de daarvoor algemeen aanvaarde VNG-uitgave 'Bedrijven en Milieuzonering' uit 2009 voor het bepalen van de aan te houden afstanden. Deze uitgave bevat een gedetailleerde lijst met richtafstanden voor een hele reeks van milieubelastende activiteiten, gerangschikt naar SBI-code (Statistisch Bedrijfsindex), ten opzichte van milieugevoelige functies. Voor een bouwmarkt is de milieubelasting een significant factor. Hoewel een bouwmarkt minder geluidsoverlast veroorzaakt dan zware industrie, zijn er nog steeds risico's geluid, stof en verkeer die een bepaalde afstandseisen stellen naar woningen en scholen in de omgeving.
In het kader van de omgevingsvergunning is het noodzakelijk om na te gaan of de gekozen locatie voldoet aan deze afstandseisen. Het plangebied aan de Laan van Erica 50 ligt in een gebied dat al wordt gebruikt voor grootschalige detailhandel en evenementen. De nabijheid van de spoorlijnen en de bestaande functies zoals het sportcentrum en de voetbalvereniging vraagt om een zorgvuldige afweging. De doelstelling van zowel de ruimtelijke ordening als het milieubeleid is het handhaven en bevorderen van een goede kwaliteit van het leefmilieu.
De toetsing aan de milieuzonering is integraal onderdeel van de omgevingsvergunning. Als blijkt dat de locatie verdacht is op het voorkomen van asbest in de bodem, is het uitvoeren van een verkennend asbestonderzoek conform NEN 5707 noodzakelijk. Dit is een specifieke vereiste die vaak wordt vergeten maar cruciaal is voor de veiligheid van de omgeving.
Bodemkwaliteit en Verplichte Onderzoeken
De bodemkwaliteit is een fundamenteel aspect van de omgevingsvergunning voor bouwen. De gemeente Apeldoorn is het bevoegd gezag in het kader van het Besluit bodemkwaliteit. Dit besluit maakt hergebruik van licht verontreinigde grond mogelijk. De gemeente heeft hiervoor beleid opgesteld dat is vastgelegd in bodemkwaliteitskaarten en een bodembeheerplan. Voor het project Laan van Erica 50 zijn er reeds onderzoeken uitgevoerd in 2002. Uit het voor- en historisch onderzoek blijkt dat de bodem voldoende is onderzocht om te kunnen concluderen dat de bodem geschikt is voor het beoogde gebruik. Er zijn in 2002 geen verontreinigingen geconstateerd die de bodem ongeschikt zouden maken.
Sinds de herziening van het vigerende bestemmingsplan zijn er echter geen nieuwe bodemonderzoeken verricht ter hoogte van de locaties waar de functies gaan wijzigen. Er hebben zich daar ook geen ontwikkelingen voorgedaan die het noodzakelijk maakte inzicht te krijgen in de bodemkwaliteit en die de bodemkwaliteit ter plaatse hebben gewijzigd of verslechterd. Dit betekent dat de huidige gegevens uit 2002 nog steeds geldig zijn voor de basis, maar voor de definitieve omgevingsvergunning is er wel een nieuw onderzoek noodzakelijk.
Het uit te voeren onderzoek voor de omgevingsvergunning, activiteit bouwen, moet bestaan uit een vooronderzoek op basisniveau conform NEN 5725 met aandacht voor asbest en een verkennend bodemonderzoek conform NEN 5740. Als het onderzoek uitwijst dat de locatie verdacht is op het voorkomen van asbest in de bodem, is het uitvoeren van een verkennend asbestonderzoek conform NEN 5707 noodzakelijk. Deze technische specificaties zijn strikt en niet onderhandelbaar.
De volgende tabel vat de vereiste onderzoeken samen die uitgevoerd moeten worden voor de omgevingsvergunning:
| Type Onderzoek | Standaard | Doel | Toepassing in Apeldoorn |
|---|---|---|---|
| Vooronderzoek (basis) | NEN 5725 | Algemene inventarisatie van de bodemgeschiedenis en mogelijk verontreinigingen | Nodig voor de vergunning |
| Verkennend bodemonderzoek | NEN 5740 | Bepaling van de huidige bodemkwaliteit | Nodig voor de vergunning |
| Verkennend asbestonderzoek | NEN 5707 | Specifiek gericht op asbest in de bodem | Alleen als locatie verdacht is op asbest |
Het is opmerkelijk dat hoewel er in 2002 geen verontreiniging werd gevonden, er sindsdien geen nieuwe onderzoeken zijn gedaan. De wetgeving vereist echter dat voor de daadwerkelijke bouwgunning een nieuw onderzoek wordt gedaan. Dit zorgt voor een extra procedureel vereiste die de tijdsduur van het project kan beïnvloeden.
Juridische Procedure en Concurrentie
De komst van Hornbach in Apeldoorn is niet vrij van juridische uitdagingen. De Duitse bouwwinkelketen stuit regelmatig op protesten van concurrenten zoals Gamma en Praxis. Deze concurrenten spannen rechtszaken aan om de vestiging van Hornbach te frustreren of uit te stellen. Een voorbeeld hiervan is de situatie in Almelo, waar de concurrenten in februari de komst van Hornbach voorlopig wisten te voorkomen.
Gerben van Heeren, de expansiemanager van Hornbach, geeft aan dat de argumenten van de concurrenten over het algemeen hetzelfde blijven en dat ze eigenlijk "geen poot hebben om op te staan". Volgens hem zijn de rechtszaken puur bedoeld om te frustreren. Ondanks deze juridische procedures trekken ze Hornbach niets aan. De strategie van Hornbach is om doorgang te geven aan de expansie. Het bedrijf heeft momenteel elf vestigingen in Nederland en wil dit aantal laten groeien naar twintig tot vijfentwintig vestigingen.
Voor de locatie in Apeldoorn, en ook voor andere locaties zoals Zwolle (waar Hornbach de vergunning al rond heeft), is het proces van vergunningsaanvraag en de mogelijke bezwaarschriften van concurrenten een vast onderdeel van de procedure. De gemeente staat volgens Van Heeren steeds vaker enthousiast tegenover de komst van de bouwmarktketen. Dit betekent dat het bestuur van Apeldoorn de vergunning waarschijnlijk zal verlenen, mits alle technische en juridische eisen zijn voldaan.
De concurrentie in de markt van de bouwmarkt is intens. Gamma en Praxis zijn gevestigd en willen hun marktaandeel behouden. De juridische procedures die zij initiëren zijn een standaard strategie om de marktconcurrentie te beperken. Voor de lezer die geïnteresseerd is in de details van de procedure is het belangrijk om te begrijpen dat deze juridische stappen vaak leiden tot vertragingen, maar niet noodzakelijk tot het stopzetting van het project als de gemeente het plan ondersteunt.
Planologische Details van de Locatie Laan van Erica 50
Het plangebied wordt gevormd door de kavels die bekend zijn als gemeente Apeldoorn, sectie M, met de nummers 6280 (deels), 7010, 9463 (deels), 9531 (deels), 9541 (deels), 9548 en 9559 (deels). Daarnaast zijn ten noorden van het huidige perceel gronden nodig voor het parkeren. Deze gronden maken ook onderdeel uit van het plangebied. De locatie is strategisch gekozen in het gebied De Voorwaarts, dat al een functie heeft als grootschalig detailhandelsgebied.
Het bestemmingsplan "Laan van Erica 50" is vastgesteld door de gemeenteraad. Het plan voorziet in de herontwikkeling van de locatie van de Americahal naar een bouwmarkt annex tuincentrum. Dit is een fundamentele wijziging van de bestemming. De bestaande bestemming "Gemengd - 2" staat geen detailhandel toe. Het nieuwe plan maakt de overgang mogelijk door de bestemming te wijzigen naar "Perifere detailhandel".
De toetsing aan de algemene leegstandstoets en de Rijksladder is noodzakelijk. De onderhavige ontwikkeling betreft perifere detailhandel met een groot winkelvloeroppervlak, grotendeels in volumineuze goederen. Omdat de bouwmarkt niet realiseerbaar is in de binnenstad van Apeldoorn, is de keuze voor de locatie aan de Laan van Erica 50 de enige optie. Dit wordt onderbouwd met de regio Stedendriehoek en de Regionale Structuurvisie 2030.
De volgende tabel geeft een overzicht van de grondgebruikswijzigingen die plaatsvinden:
| Huidige Status | Toekomstige Status | Reden voor Wijziging |
|---|---|---|
| Americahal (Gebruik: Evenementen) | Hornbach Bouwmarkt | Herontwikkeling voor detailhandel |
| Bestemming: Gemengd - 2 | Bestemming: Perifere Detailhandel | Toelaten van detailhandel |
| Gronden: Sectie M, diverse nummers | Uitgebreid plangebied met parking | Noodzaak voor voldoende parkeervoorzieningen |
De locatie ligt direct nabij de kruising van de Laan van Erica met de spoorlijn Apeldoorn-Zutphen. Deze ligging is gunstig voor logistiek en bereikbaarheid, maar vereist zorgvuldige aandacht voor milieuzonering richting de spoorlijn en omliggende functies.
Technische Specificaties en Bouwvergunning
Om de omgevingsvergunning te verkrijgen, moeten er technische specificaties worden nageleefd. Dit omvat niet alleen de ruimtelijke ordening, maar ook de technische aspecten van de bouw en de bodemkwaliteit. De gemeente Apeldoorn heeft een strik beleid voor bodemkwaliteit vastgesteld in bodemkwaliteitskaarten en een bodembeheerplan.
Het uitvoeren van het vereiste bodemonderzoek is een cruciale stap. Het moet voldoen aan de NEN-normen zoals hierboven beschreven. Als er asbest wordt aangetroffen, moet er een specifiek onderzoek conform NEN 5707 worden uitgevoerd. Dit is een voorwaarde om de vergunning te krijgen. De vergunning zelf is noodzakelijk voor de activiteit bouwen.
De bouwmogelijkheden binnen het huidige bestemmingsplan "De Voorwaarts" zijn ontoereikend voor een bouwmarkt. Daarom is het nieuwe plan "Laan van Erica 50" noodzakelijk. Dit plan stelt de bestemming van de gronden om naar detailhandel toe. De toetsing aan de algemene leegstandstoets is een onderdeel van de procedure. Omdat er geen regionale afspraken waren voor perifere detailhandellocaties, is er specifieke regionale afstemming nodig geweest.
Deze technische eisen zorgen voor een hoog niveau van kwaliteit en veiligheid in de ontwikkeling. De gemeente toetst de vergunning aan de regels van de Omgevingsverordening en de Rijksladder. Alleen als alle eisen zijn voldaan, kan de vergunning worden verleend.
Conclusie
De vestiging van Hornbach in Apeldoorn aan de Laan van Erica 50 is een complex proces dat een zorgvuldige balans vereist tussen economische belangen, ruimtelijke planning en milieuhygiëne. Het project vereist een nieuw bestemmingsplan dat de bestemming van de locatie wijzigt van evenementen naar perifere detailhandel. Dit proces wordt gefaciliteerd door de toepassing van de Rijksladder voor duurzame verstedelijking en de naleving van strenge regels voor milieuzonering en bodemkwaliteit.
Ondanks de juridische procedures die door concurrenten worden ingeleid, blijft Hornbach koers houden naar de realisatie van de vestiging. De gemeente Apeldoorn ondersteunt dit project binnen het kader van de Regionale Structuurvisie Stedendriehoek 2030. Het uitvoeren van de vereiste bodemonderzoeken conform de NEN-normen is een kritieke stap voordat de bouwvergunning kan worden verleend. De locatie, hoewel buiten de binnenstad gelegen, biedt de enige haalbare optie voor een grootschalige bouwmarkt in de regio. Dit artikel heeft de diverse aspecten van de omgevingsvergunning, de planologische eisen en de technische specificaties uiteengezet, wat een volledig beeld geeft van de procedurele en technische eisen voor dit type ontwikkeling.