De procedure rondom de uitbreiding en herinrichting van Roestenburg Kwekerijen vormt een complex maar essentieel geval voor de Nederlandse ruimtelijke ordening. Het betreft niet enkel een aanvraag om een omgevingsvergunning, maar een integrale herziening van het bestemmingsplan om tegemoet te komen aan de veranderende behoeften van een modern groencentrum. De kern van de kwestie ligt in de noodzaak om bestaande gebruiksmogelijkheden aan te passen aan een visie die strekt verder dan het perceel zelf, namelijk binnen de bredere context van de visie 'Landgoed Steenenburg'. Deze visie, vastgesteld in september 2018, kijkt niet alleen naar de kwekerij, maar naar een gebiedsontwikkeling die een diagnostisch centrum voor ziektes als Parkinson en Alzheimer combineert met woningbouw en het versterken van groene en blauwe structuren.
Het huidige bestemmingsplan voor het perceel aan de Nieuwkuijksestraat 167 in Nieuwkuijk biedt geen ruimte voor de gewenste uitbreiding. Dit betekent dat een procedure voor de herziening van het bestemmingsplan noodzakelijk is om de gewenste wijzigingen juridisch mogelijk te maken. De initiatiefnemer, Roestenburg Kwekerijen, heeft duidelijk gemaakt dat de voorgenomen ontwikkeling past binnen de visie van het landgoed, met name door het aanleggen van een verlengde Kasteellaan die dient als zichtlijn en landschappelijke versterking. Dit vereist een zorgvuldige afstemming tussen particuliere verkoop, professionele verdeling en de ruimtelijke ordening van het gebied.
De geschiedenis van de kwekerij speelt hierbij een cruciale rol. Opgericht in 1938 door Arnoldus Roestenburg, begon het bedrijf met de teelt van bosbomen zoals eiken en dennen. Na de Tweede Wereldoorlog verschoven de prioriteiten naar vruchtbomen en later, vanaf de jaren vijftig, naar sierheesters en coniferen voor de nieuwe woonwijken. In 1974 overnam Henk Roestenburg het bedrijf en introduceerde de toen nieuw opkomende containerteelt. De verhuizing naar de huidige locatie in 1994 markeerde een nieuwe fase waarin de kwekerij groeide tot een groot groencentrum met een terrein van ongeveer 7,5 hectare.
De uitbreidingsplannen omvatten niet alleen gebouwen, maar ook de inrichting van het landschap. De "Verlengde Kasteellaan" vormt een centraal element. Deze as moet fungeren als een "grande allée" die een sterke zichtrelatie tot stand brengt tussen de Kasteellaan en de Meerdijk. Dit landschappelijke element ligt direct op het terrein van de kwekerij en wordt door de initiatiefnemer als een versterking van het landschap gezien. De visie is dat deze as een duidelijke scheiding creëert tussen de verkoop aan particulieren en de verkoop aan hoveniers en groothandel. Ten westen van deze as ligt de professionele verkoop, terwijl ten oosten de particuliere verkoop wordt ondergebracht.
Een belangrijk aspect van de omgevingsvergunning is de conformiteit met de provinciale regels en de Omgevingsvisie Noord-Brabant. De Interim Omgevingsverordening vormt de binding voor de fysieke leefomgeving. Het ontwerp moet voldoen aan eisen op het gebied van klimaatadaptatie, duurzame verstedelijking en het creëren van een aantrekkelijk vestigingsklimaat. Specifiek wordt verwezen naar de noodzaak van een klimaatproof Brabant, wat betekent dat de inrichting waterrobuust moet zijn. Dit vereist dat water van de containervelden en het hemelwater ter plaatse wordt opgevangen en gerecirculeerd, waardoor versnelde afvoer wordt voorkomen.
De parkeernormen vormen een ander kritisch punt in de procedure. Op 17 mei 2016 is de "Nota Parkeernormen Heusden 2016" vastgesteld door de gemeente. Voor een kwekerij is de norm 2,6 parkeerplaatsen per 100 m² bruikbare vloeroppervlakte (bvo) voor particuliere verkoop van toepassing. Gezien het doel van circa 1.000 m² voor particuliere verkoop, komt men uit op een vereiste van 26 parkeerplaatsen. Het voorgenomen plan voorziet echter in een parkeerterrein met 28 plekken, wat de norm overtreft en daarmee voldoet aan de eisen.
Verkeersstromen zijn eveneens een centraal punt van aandacht. Op het relatief kleine voorterrein vinden momenteel verkeersbewegingen plaats die door elkaar lopen, wat leidt tot onveilige situaties. Er zijn drie hoofdstromen: particulieren, hoveniers en personeel/leveranciers. De gemiddelde dagelijkse bewegingen bedragen ongeveer 133 voor particulieren en 133 voor hoveniers, met een totaal van 302 bewegingen per dag. De inrichting van de kwekerij moet hier rekening mee houden door het scheiden van deze stromen. De nieuwe inrichting moet zorgen voor een veilige en efficiënte doorgang.
Historische Context en Transformatie van de Kwekerij
De evolutie van Roestenburg Kwekerijen is een fascinerend voorbeeld van hoe een agrarisch bedrijf zich aanpast aan de veranderende marktomstandigheden en ruimtelijke behoeften van de omgeving. Het bedrijf werd in 1938 opgericht door Arnoldus Roestenburg op de locatie van het Kasteel Steenenburg. De oorspronkelijke activiteit richtte zich op de opkweek van bomen die nodig waren voor de bosbouw, waaronder eiken, beuken, populieren en dennen. Wat niet voor de bossen nodig was, werd verhandeld als groenteelt.
Na de Tweede Wereldoorlog veranderde de vraag. De behoefte aan vruchtbomen nam toe, wat leidde tot de opname van deze teeltsoort. In de jaren vijftig, met de ontwikkeling van nieuwe woonwijken, werden sierheesters en coniferen toegevoegd aan de teelt. Deze verschuiving markeert het begin van de transformatie van een puur bosbouw-gerichte activiteit naar een meer diversificeerde groenteelt.
In 1974 nam Henk Roestenburg, zoon van de oprichter, het bedrijf over. Naast de bestaande percelen voor vollegrondsteelt, begon hij met de toen nieuw opkomende containerteelt. Deze vorm van teelt is specifiek gericht op de verkoop van jonge planten in potten en containers, wat een hogere dichtheid en flexibiliteit biedt. Door de groei van het bedrijf verhuisde de volledige kwekerij in 1994/1995 naar de huidige locatie aan de Nieuwkuijksestraat 167 in Nieuwkuijk. Deze verhuizing was noodzakelijk om voldoen aan de toenemende vraag naar kwalitatief plantgoed en om de activiteiten beter te organiseren.
De huidige bedrijfsvoering rust op drie pijlers: verkoop aan hoveniers, verkoop aan groothandel en verkoop aan particulieren. Het bedrijf bestaat momenteel uit een bedrijfswoning met een loods en een kleine kas. Daarachter liggen containervelden en daaronder vindt volle grondsteelt plaats. De totale oppervlakte van het terrein bedraagt ongeveer 7,5 hectare.
De noodzaak voor uitbreiding is groot gezien de toenemende vraag. Op korte termijn wenst de huidige directie een nieuwe kas te realiseren voor de kweek van plantgoed en de overwintering van gevoelig plantmateriaal. Op langere termijn is de intentie om drie bedrijfsonderdelen meer ruimte te geven en het bedrijf uit te breiden met een extra loods en kas die meer zijn gericht op de particuliere verkoop. Deze plannen passen niet binnen de regels van het geldende bestemmingsplan, wat de aanleiding is voor de procedure van het ontwerpbestemmingsplan "Roestenburg".
De Visie Landgoed Steenenburg en Landschappelijke Kwaliteiten
De ontwikkeling van Roestenburg is niet los te zien van de bredere visie 'Landgoed Steenenburg'. Deze visie werd in september 2018 vastgesteld en omvat een gebiedsontwikkeling die een diagnostisch centrum voor ziektes als Parkinson, Alzheimer, ALS en MS combineert met hi-tech bedrijven en woningbouw. Een fundamenteel element van deze visie is het versterken van de groene en blauwe structuren. De gronden van Roestenburg Kwekerijen zijn hierbij direct betrokken, met name door de benoemde landschappelijke kwaliteiten.
Een van de sterkste kwaliteiten in deze visie is het doortrekken van de Kasteellaan naar de achterliggende Meerdijk. Deze verlengde Kasteellaan ligt op het terrein van de kwekerij en dient als een "grande allée" voor groene ontmoeting. Het doel is het realiseren van een sterke zichtrelatie met het landgoed vanaf de dijkring. Deze zichtlijn versterkt het gehele landschap en draagt bij aan de kwaliteit van de leefomgeving.
In het bestemmingsplan "Steenenburg", dat eind oktober 2019 in procedure werd gebracht, zijn de gronden van Roestenburg Kwekerijen niet opgenomen. Dit betekent dat de kwekerij zelf een apart bestemmingsplan moet ondergaan om de gewenste veranderingen te faciliteren. De initiatiefnemer is bereid zijn uitbreidingsplannen af te stemmen op de overkoepelende visie.
De nieuwe "Verlengde Kasteellaan" zal als een prominente as tussen de Meerdijk en de Nieuwkuijksestraat worden ingericht. Aan weerszijden van deze as zal het bedrijf zich presenteren voor de verschillende doelgroepen. Ten westen van de as ligt de professionele verkoop voor hoveniers en groothandel. Aan de oostzijde ligt de verkoop voor particulieren. Deze scheiding brengt duidelijkheid in de inrichting en biedt ruimte om het voorterrein hoogwaardig en groen in te richten.
De landschappelijke inrichting is niet enkel esthetisch van aard, maar heeft ook een functie voor de verkeersstromen en de veiligheid. Door de scheiding van de verschillende doelgroepen wordt de verkeersveiligheid vergroot. De kwekerij begrijpt goed dat het bestaande niet-openbare pad als zichtlijn een versterking vormt. Het ontwerp van de gebouwen en de inrichting van de kwekerij kunnen voorts een bijdrage leveren aan de klimaatadaptatie.
Klimaatadaptatie en Duurzame Inrichting
Een van de kernpunten van de omgevingsvergunning en het bestemmingsplan is de vereiste voor een klimaatproof en waterrobuuste inrichting. Dit past binnen de brede opgaven van de Omgevingsvisie Noord-Brabant. De ontwikkeling vindt plaats op een plek die hoog en droog genoeg is, wat al een basis biedt voor veerkracht tegenover klimaatveranderingen.
Het ontwerp voorziet in waterberging van het water van de containervelden en het hemelwater ter plaatse. Door dit water gerecirculeerd te laten worden, wordt voorkomen dat er een versnelde afvoer plaatsvindt. Dit is essentieel voor de regionale waterhuishouding en draagt bij aan de waterveiligheid. Het ontwerp van de gebouwen en de inrichting van de kwekerij kunnen voorts een bijdrage leveren aan de klimaatadaptatie, wat in het bouwplan nader wordt uitgewerkt.
Naast waterbeheer speelt duurzame verstedelijking een rol. De uitbreiding van het bestaande stedelijk gebied is alleen wenselijk vanuit kwalitatieve overwegingen en bij een concrete marktvraag. De ontwikkeling vindt plaats binnen de gronden van de bestaande kwekerij. Daarnaast zal het bouwvlak niet worden vergroot, enkel de vorm wordt gewijzigd om de gewenste ontwikkelingen mogelijk te maken. Dit betekent dat er geen nieuwe grond wordt in beslag genomen, maar dat de bestaande grond efficiënter wordt benut.
Onderdeel van een concurrerende en duurzame economie is het voorzien in een aantrekkelijk vestigingsklimaat. Door een zorgvuldige inpassing van de gebouwen wordt een bijdrage geleverd aan de leefomgeving en daarmee aan het vestigingsklimaat. Dit is relevant voor de aantrekkingskracht van het gebied voor zowel bedrijven als bewoners.
Parkeernormen en Verkeersmanagement
De parkeernormen zijn een cruciaal onderdeel van de procedure voor de omgevingsvergunning. De gemeente Heusden heeft op 17 mei 2016 de "Nota Parkeernormen Heusden 2016" vastgesteld. Voor een kwekerij is de parkeernorm voor particuliere verkoop 2,6 parkeerplaatsen per 100 m² bruikbare vloeroppervlakte van toepassing.
Gezien het doel van circa 1.000 m² voor particuliere verkoop, berekent men het benodigde aantal parkeerplaatsen als volgt: (2,6 pp x 1.000 m² / 100 m²) = 26 parkeerplaatsen.
Het voorgenomen plan voorziet in een parkeerterrein met 28 parkeerplaatsen. Hiermee wordt voldaan aan de gestelde parkeernorm met een ruime marge. Ten zuiden van de bedrijfswoning is een parkeergelegenheid voor het personeel aanwezig, waar ook het wagenpark en groot materieel van Roestenburg Kwekerijen staat. Op dit terrein is ruimte voor circa 10 auto's. Er zal door de wijziging geen toename van het personeel plaatsvinden, wat betekent dat de bestaande parkeerruimte voor personeel voldoende blijft.
De verkeersstromen zijn een ander kritisch punt. Op het relatief kleine voorterrein vinden momenteel verkeersbewegingen plaats die door elkaar lopen, wat leidt tot onveilige situaties. De gemiddelde verkeersbewegingen zijn als volgt:
| Groep | Verkeersbewegingen per dag | Verkeersbewegingen per week |
|---|---|---|
| Particulieren | 133 | 800 |
| Hoveniers | 133 | 800 |
| Personeel | 16 | 96 |
| Leveranciers | 20 | 120 |
| TOTAAL | 302 | 1816 |
De nieuwe inrichting moet zorgen voor een veilige en efficiënte doorgang. De professionele klanten en leveranciers met grotere voertuigen gaan rechtsaf en laden en lossen op de bestaande voorplaats en in de loods. De particulieren gebruiken het nieuwe parkeerterrein. Door de scheiding van de verkeersstromen en de inrichting van de "Verlengde Kasteellaan" wordt de veiligheid verhoogd.
Inrichtingsplan en Gebouwen
Het inrichtingsplan omvat een nieuwe kas voor de kweek van plantgoed en de overwintering van gevoelig plantmateriaal. Op langere termijn is de bedoeling om het bedrijf uit te breiden met een extra loods en kas die meer zijn gericht op de particuliere verkoop. Deze gebouwen moeten voldoen aan de eisen voor klimaatadaptatie en duurzame verstedelijking.
De "Verlengde Kasteellaan" vormt de ruggengraat van de nieuwe inrichting. Deze as dient als een prominente verbinding tussen de Meerdijk en de Nieuwkuijksestraat. Aan weerszijden van deze as wordt het bedrijf gepresenteerd voor de verschillende doelgroepen. De as biedt ook ruimte om het voorterrein hoogwaardig en groen in te richten.
De inrichting moet ook rekening houden met de bestaande inritmogelijkheden. Er zijn drie inritten: 1. Een hoofd-inrit die zowel de huidige bedrijfsbebouwing als de bedrijfswoning bereikt. 2. Een tweede inrit meer oostwaarts die incidenteel wordt gebruikt door de kwekerij zelf. 3. Een derde inrit aan de oostzijde, direct langs de brede waterloop, die wordt gebruikt voor het maaien van de sloot en door loonwerkers die met eigen materieel het bedrijf betreden.
De nieuwe inrichting zal de verkeersstromen scheiden. De professionele klanten en leveranciers gaan rechtsaf en laden en lossen op de bestaande voorplaats en in de loods. De particulieren parkeren op het nieuwe parkeerterrein. Dit zorgt voor een veiligere situatie dan de huidige toestand waarbij alles door elkaar loopt.
Conclusie
De procedure voor de omgevingsvergunning en het bestemmingsplan voor Roestenburg vertegenwoordigt een integratie van historische ontwikkeling, landschappelijke visie en moderne duurzaamheidseisen. Het bedrijf Roestenburg Kwekerijen, met een geschiedenis die teruggaat tot 1938, staat aan de vooravond van een nieuwe fase in zijn bestaan. De uitbreidingsplannen zijn onlosmakelijk verbonden met de visie 'Landgoed Steenenburg', waarbij de "Verlengde Kasteellaan" fungeert als een strategisch landschappelijk element.
De uitdagingen rondom de omgevingsvergunning liggen vooral in de noodzaak om het bestemmingsplan te herzien om aan de huidige regels te voldoen. De huidige regels bieden geen ruimte voor de gewenste uitbreiding, waardoor een procedure voor herziening noodzakelijk is. Het ontwerpbestemmingsplan "Roestenburg" is in procedure gebracht om dit mogelijk te maken.
De kern van het plan ligt in het scheiden van de verschillende doelgroepen door middel van de nieuwe as. Dit leidt tot een veiliger verkeerssituatie en een duidelijker inrichting van het voorterrein. Daarnaast wordt voldaan aan de parkeernormen met een nieuw parkeerterrein van 28 plaatsen, wat meer is dan de vereiste 26 plaatsen.
De aandacht voor klimaatadaptatie en waterbeheer is essentieel. De inrichting moet waterrobuust zijn, wat betekent dat water van de containervelden en hemelwater ter plaatse wordt opgevangen en gerecirculeerd. Dit voorkomt versnelde afvoer en draagt bij aan een klimaatproof Brabant. De duurzame verstedelijking binnen de bestaande gronden van de kwekerij zorgt voor een kwalitatieve ontwikkeling zonder uitbreiding van het bouwvlak.
De procedure voor de omgevingsvergunning is dus niet enkel een bureaucratie-stap, maar een kans om het bedrijf en de omgeving te optimaliseren. De combinatie van historische continuïteit, landschappelijke visie en moderne duurzaamheid maakt van dit project een voorbeeld voor toekomstige ontwikkelingen in de regio.