Introductie Houten gevelbekleding wordt gewaardeerd om de natuurlijke uitstraling, de warmte van het materiaal en de relatief eenvoudige verwerkbaarheid. Een belangrijke eigenschap van buitenhout is tegelijkertijd de minst voorspelbare: de kleur verandert onder invloed van zon, wind en regen. Dat proces van vergrijzing is een natuurlijke reactie van hout op de buitenomgeving. Voor sommige eigenaren is de geleidelijke overgang naar grijs een gewenste patina, voor anderen is het een storende factor. De vraag naar houten gevelbekleding die niet verkleurd, of die op een gecontroleerde manier verkleurd, leidt tot een breed palet aan behandelingen, voorbehandelingen en alternatieven. Deze tekst behandelt de oorzaken van verkleuring, de manieren waarop ongelijke vergrijzing kan worden voorkomen, en de opties voor een blijvend egale kleur of een stabiele alternatieve gevelbekleding.
Waarom hout van nature verkleurt
Hout vergrijst door blootstelling aan zonlicht. Net als bij menselijke huid kan hout verbranden door UV-straling. Bij een tekort aan pigmenten verloopt dit proces sneller en treedt verkleuring op. Vocht speelt een grote rol in de mate van verkleuring. Een natte plank verkleurt minder sterk dan een uitgedroogde plank. Tegelijkertijd kan een laagje water op het hout het zonlicht versterken en zorgen voor meer verkleuring. Wind en ventilatie beïnvloeden eveneens het proces. Kortom verkleuring hangt af van veel factoren.
Op een gevel heeft elke plank met net weer andere factoren te maken. Oriëntatie ten opzichte van de zon, de mate van regenbelasting, de aanwezigheid van dakoversteken of luwtes, en de ventilatie achter de bekleding zorgen voor verschillen in vochtgehalte en droging. Daardoor ontstaan op eenzelfde gevlak duidelijke oneffenheden, grote grijze vlekken en duidelijk verschil tussen planken. Dat is de klassieke ongelijkmatige vergrijzing die bij veel projecten als storend wordt ervaren.
Ongelijkmatige vergrijzing en het probleem van vlekvorming
Buitenschrijnwerk verweert onder invloed van zon, wind en regen. Een houten gevel zal in de loop der jaren dus natuurlijk vergrijzen. Afhankelijk van de oriëntatie en de toegang tot zonlicht is het weliswaar normaal dat de houten gevelbekleding ongelijkmatig gaat verkleuren. De delen die nat worden zullen grijs verkleuren, de delen die droog blijven zullen donkerder worden.
Dakoversteken of andere delen die minder worden blootgesteld aan regen en zon vormen een typisch probleemgebied. Door deze verschillen ontstaat vlekvorming en een ongelijk kleurbeeld dat na verloop van tijd sterker zichtbaar wordt. Voor wie een egaal uiterlijk wenst is dit een belemmering.
Voorvergrijsde afwerking voor een egaal resultaat
Voorvergrijzen is een manier om het natuurlijke proces vooruit te lopen en gelijkmatig te maken. Door het toepassen van voorgegrijsd hout wordt het probleem van ongelijke vergrijzing meteen opgelost. Het houten bijgebouw of de gevel zal mooi egaal verder vergrijzen zonder vlekvorming en bijgevolg onderhoudsarm zijn.
Natuurlijk voorvergrijzen met waxolie Op aanvraag kan het houten profiel vooraf behandeld worden met een gekleurde waxolie, speciaal ontwikkeld om de natuurlijke vergrijzing van het hout op de meest realistische manier na te bootsen. Er worden altijd twee lagen aangebracht. De uiterst kleine wasdeeltjes dringen samen met de natuurlijke oliën en hoogwaardige pigmenten in de poriën van het hout en vormen een ademende, water- en vuilafstotende bescherming.
Het resultaat is een egale startkleur die de latere natuurlijke vergrijzing volgt zonder de typische verschillen tussen nat en droog blijvende delen. Deze aanpak voorkomt kleurverschillen en vervelende vlekvorming bij dakoversteken of andere delen die minder worden blootgesteld aan regen en zon.
Grijs geïmpregneerde profielen Naast voorbehandeling met waxolie bestaan ook grijs geïmpregneerde profielen. In het standaard assortiment worden duurzame gevelbekleding en terrasplanken aangeboden die grijs zijn geïmpregneerd tot in de kern. Deze planken zijn vervaardigd uit Accoya hout dat door middel van een geavanceerd, niet-giftig kleuringsproces door en door is gekleurd. Hierdoor heeft het hout vanaf de eerste dag een egaal effect en blijft de grijze kleur jarenlang mooi.
De Accoya Color Grey terrasplanken en gevelbekleding zijn zeer onderhoudsvriendelijk. Een seizoensgebonden reiniging volstaat om het terras of de gevelbekleding er zo goed als nieuw uit te laten zien.
Vergrijzers en kleurbeitsen voor een gelijk oud effect Voor wie de uitstraling van vergrijsd hout wil zonder het ongelijkmatige proces, bestaan vergrijzende beitsen. Woodstain VV van Teknos Drywood is verkrijgbaar in de kleur Equal Weathering. Dit is een grijze kleur die het hout gelijk oud laat lijken. Woodstain VV Equal Weathering zijn dus vergrijzers van gevelbekleding. De afbeeldingen laten gevels zien die bewerkt zijn met deze beits.
Een overzicht van de genoemde aanpakken is in de tabel hieronder weergegeven.
| Methode | Werkwijze | Effect |
|---|---|---|
| Voorvergrijzing met waxolie 2-laags | Twee lagen gekleurde waxolie met wasdeeltjes, natuurlijke oliën en pigmenten | Ademende, water- en vuilafstotende bescherming, realistische natuurlijke vergrijzing |
| Voorvergrijzing met WoodCream 1-laags | Alternatieve 1-laags voorbehandeling | Egaal startbeeld, onderhoudsarm |
| Grijs geïmpregneerd Accoya | Door en door gekleurd met niet-giftig kleurproces | Egaal effect vanaf dag één, kleur blijft jarenlang |
| Vergrijzende beits Equal Weathering | Beitslaag met grijze toon | Hout lijkt gelijk oud, egale vergrijzing |
Kunststof gevelbekleding als volledig weersbestendig alternatief
Waar houten gevelbekleding nadelig beïnvloed kan worden door het weer, denk aan bijvoorbeeld houtrot, schimmel en verkleuring, is kunststof volledig weersbestendig. De kunststof gevelbekleding is zeer duurzaam omdat deze ook nog eens bestand is tegen vocht.
Kunststof gevelbekleding heeft de volgende voordelen:
- Trekt niet krom na een lange tijd
- Is UV bestendig dus zal ook niet op lange termijn verkleuren
- Onderhoudsarm
- Kunststof gevelbekleding hoeft niet geschilderd te worden
- Makkelijk te monteren bij grote oppervlakken
Voor projecten waarbij kleurbehoud zonder enige vorm van vergrijzing centraal staat, is kunststof een optie die de esthetiek van hout nabootsen kan terwijl de kleur stabiel blijft.
Kan hout onbehandeld blijven zonder te vergrijzen
De vraag of er houtsoorten bestaan die onbehandeld niet vergrijzen komt regelmatig voor bij verbouwingen. In de praktijk is ongelijke vergrijzing een natuurlijk proces dat bij vrijwel alle buitenhout optreedt. Zonlicht, vocht en ventilatie veroorzaken altijd een zekere mate van verkleuring. Zonder behandeling zal hout dus vergrijzen.
Wie de originele kleur wil behouden, kan de planken eventueel behandelen om de vergrijzing tegen te gaan. Een behandeling is daarmee de meest realistische manier om kleurverandering te sturen. De keuze is dan tussen het voorkomen van vergrijzing met een beschermende laag of het sturen van vergrijzing naar een egaal resultaat met voorvergrijzing of vergrijzende beits.
Voor- en nadelen van houten gevelbekleding in de praktijk
Houten gevelbekleding heeft een aantal kwaliteiten die het populair maken.
Makkelijk te herstellen Een stuk gevel beschadigd? Dan kan dat relatief makkelijk hersteld worden. Simpelweg het kapotte stuk verwijderen en nieuwe planken ertussen. Hou er wel rekening mee dat er een tijdelijk kleurverschil zichtbaar zal zijn. Dat vervaagt na enkele maanden.
Onderhoudsvriendelijk Hout is als gevelbekleding bijzonder onderhoudsvriendelijk. In tegenstelling tot wat veel mensen denken. Neem zeker een artikel over het onderhoud van houten gevelbekleding eens door voor alle details.
Nadelen van houten gevelbekleding De volgende aandachtspunten worden vaak genoemd bij hout.
Verandering van kleur Door weersinvloeden zoals regen, wind en zon kan houten gevelbekleding verkleuren. Het wordt dan, afhankelijk van de houtsoort, licht tot donkerder grijs. Dit is een perfect natuurlijk proces dat de sterkte van het hout niet vermindert. Wie liever de originele kleur wil behouden, kan de planken eventueel behandelen om de vergrijzing tegen te gaan.
Gevoelig aan luchtvervuiling In steden of aan drukke wegen wordt hout snel vuil. Je kan het dan wel relatief makkelijk proper maken, toch kies je in dat geval soms beter voor een andere soort gevelbekleding. Een die minder makkelijk vuil vasthoudt, zoals zink of rockpanel.
Brandbaar Vergeleken met andere types is hout een brandbare gevelbekleding. Ondanks behandelingen van het hout, levert het niet de brandveiligheid op van bijvoorbeeld andere materialen.
Een samenvatting van de genoemde pluspunten en aandachtspunten:
| Aspect | Beschrijving |
|---|---|
| Herstelbaarheid | Beschadigd stuk kan vervangen worden, tijdelijk kleurverschil vervaagt na maanden |
| Onderhoud | Onderhoudsvriendelijk, seizoensgebonden reiniging volstaat bij behandelde systemen |
| Kleurverandering | Natuurlijke vergrijzing naar licht tot donker grijs, sterkte niet verminderd |
| Vervuiling | Gevoelig aan luchtvervuiling in stedelijke omgeving |
| Brandbaarheid | Hout blijft brandbaar ondanks behandeling |
Praktische overwegingen bij kleurbehoud
Bij het kiezen voor een gevel die niet verkleurd of juist egaal vergrijst spelen oriëntatie en microklimaat een rol. Delen onder dakoversteken, noordzijdes of luwe hoeken drogen langzamer en verkleuren anders dan zonnige, goed geventileerde vlakken. Door het hele vlak vooraf te behandelen met een voorvergrijzende waxolie of een door en door gekleurde impregnatie wordt het verschil tussen nat en droog blijvende zones geminimaliseerd.
Voor een volledig kleurvast resultaat zonder natuurlijke vergrijzing is kunststof gevelbekleding een alternatief dat UV bestendig is en niet op lange termijn verkleurt. Voor een natuurlijke uitstraling met controle over het proces zijn voorvergrijsde profielen en vergrijzende beitsen een middenweg. Ze geven het esthetische voordeel van vergrijsd hout zonder de ongelijkmatige vlekken die ontstaan bij onbehandeld buitenhout.
Conclusie
Houten gevelbekleding die niet verkleurd is in de puur natuurlijke betekenis niet realiseerbaar. Zonlicht, vocht en ventilatie zorgen er altijd voor dat buitenhout verkleurt. De vraag is daarom minder hoe je verkleuring volledig voorkomt en meer hoe je verkleuring stuurt.
Voor wie de originele houtkleur wil behouden is een beschermende behandeling nodig. Voor wie de vergrijzing wel wenst maar niet ongelijkmatig, bieden voorvergrijsde profielen met waxolie of WoodCream, grijs geïmpregneerde Accoya profielen en vergrijzende beitsen zoals Equal Weathering een oplossing die vanaf dag één een egaal beeld garandeert en het verdere verloop van de natuurlijke vergrijzing begeleidt.
Kunststof gevelbekleding biedt een alternatief waarbij kleurbehoud het grootst is. Het materiaal is UV bestendig, trekt niet krom, is onderhoudsarm en hoeft niet geschilderd te worden. De keuze tussen hout met gecontroleerde vergrijzing en een volledig kleurvast alternatief hangt af van de gewenste esthetiek, de onderhoudsfilosofie en de specifieke omstandigheden van de gevel.
Wie kiest voor hout, kan met de juiste voorbehandeling en een realistische verwachting van het natuurlijke proces een gevel realiseren die jarenlang egaal en mooi blijft, zonder storende vlekvorming en met een onderhoudsarm karakter.